MUHAMMED
BAYRAK
| Welcome, Guest |
|
You have to register before you can post on our site. |
| Forum Statistics |
|
» Members: 7 » Latest member: Muhammed » Forum threads: 5,306 » Forum posts: 5,910 Full Statistics |
DOWNLOADEN
AYET
FELSEFEMiZ
Raşit Tunca Sözü
GÜZEL SÖZ
Kütübü Sitte Hadisleri - Adaklar Bölümü
NEZR ( ADAK) BÖLÜMÜ
UMUMİ AÇIKLAMA
Dilimizde çoğunlukla adak kelimesiyle karşıladığımız nezr Arapça´da daha şümullü bir mana taşır. Nezrin cem´i nüzurdur; korkutma demek olan inzardan gelir. Râgıb el-İsfehanî, nezrin ıstılahî manasını "vacib olmayan bir şeyi bir emrin vukuu sebebiyle, vacib kılmak" diye tarif eder. Daha açık bir ifadeyle nezri "Allah Teala hazretlerine ta´zim için mübah olan bir fiilin yapılmasını üzerimize almak, îfasını kendi kendimize vacib kılmaktır" diye tarif edebiliriz. Kul, Allah´ın rızasını kazanmak maksadıyla ibadet sayılacak bazı şeyleri kendi kendine vacib kılabilir, bu dinen makbul bir davranıştır. Sözgelimi "yarın oruç tutacağım" veya "yarın şu kadar namaz kılacağım" diye nezirde bulunabilir. Kurtubî : "Nezr îfa edilmesi emredilmiş olan akidlerdendir. Yerine getirene sena edilmiştir" der.
Nezr kişinin bir şeyi yapmayı adaması olduğuna göre nezrin makbul olması, nezredilen şeyin, dinen makbul ve ibadet nevinden olması gerekir. Allah´a isyanı gerektiren haramı ve mekruhu işlemeyi gerektiren nezirler makbul değildir.
Nezr Allah rızası için olmalıdır. Dünyevî maksada yönelik nezirler, ibadette esas olan ihlasa münafi olduğu için değeri düşüktür. "Şu işim olursa şu kadar namaz kılayım" veya "...şu kadar malı tasadduk edeyim" şeklindeki nezirler gibi. Ancak İslam alimleri bu çeşitten nezir yapıldığı takdirde yine uyulması gerektiğini belirtmişlerdir. İbnu Hacer en muteber, en kıymetli nezrin herhangi bir şarta bağlamadan yapılan nezir olduğunu belirtir ve "hastalıktan afiyet bulanın "Allah için şu kadar oruç üzerime borç olsun" demesi gibi" der. İbnu Hacer devamla : "Allah şifa verirse..." gibi bir şartla ibadete nezretmenin ikinci sırada yer alan bir nezir olduğunu belirttikten sonra, Allah rızası gözetilmeyen nezirlerin değersiz olduğunu söyler. "İstiskal ettiği bir kölesinin sohbetinden kurtulmak için azab etmeye nezretmesi gibi" der. Kişiye yapmada meşakkate düşeceği nezirde bulunmanın mekruh ve hatta haram olacağı yine alimlerce belirtilmiştir.
Nezirlere uyulması gerektiği Kur´an-ı Kerim´de temas edilmiş olan bir husustur. Şöyle buyrulur : "Allah sizi yanlışlıkla veya yanılarak ettiğiniz yeminlerden dolayı mesul tutmaz, fakat kalbinizle kazandıklarınızdan, yalan yere ettiğiniz yeminle ve yeminlerinizi yerine getirmemekle kazandığınız günahtan mesul tutar. Allah gafurdur, günahları çok bağışlar, halimdir, hemen ceza vermeyip tevbe etmeniz için size fırsat verir" ( Bakara 225). [1]
BİRİNCİ FASIL
NEZİRDEN NEHİY
ـ5727 ـ1ـ عن سعيدِ بْن الْحَارثٍ قال سَمِعْتُ ابْنِ عُمَرَ رَضِيَ اللّهُ عَنهُمَا يَقُولُ : ]أوَلَمْ تُنْهَوْا عَنِ النَّذْرِ؟ قَالَ رَسُولُ اللّهِ # : إنَّ النَّذْرَ َ يُقَدِّمُ شَيْئاً وََ يُؤَخِّرُهُ، وَإنَّمَا يُسْتَخْرَجُ بِهِ مِنَ الْبَخِيلِ[. أخرجه الخمسة إ الترمذي .
1. ( 5727)- Said İbnu´l-Haris anlatıyor : "İbnu Ömer ( radıyallahu anhümâ)´i şöyle söyler işittim : "Siz nezr etmekten yasaklanmadınız mı Resulullah ( aleyhissalâtu vesselâm) demişti ki : "Nezir, olacak bir şeyi ne öne alır ne de geriye bıraktırır. Ancak onunla cimriden mal çıkarılmış olur." [Buharî, Kader 6, Eyman 26; Müslim, Nezr 3, ( 1639); Ebu Davud, Eyman 26, ( 3287); Nesâî, Eyman 24, ( 7, 15, 16).][2]
ـ5728 ـ2ـ وعن أبي هريرة رَضِيَ اللّهُ عَنه قال : ]قَالَ رَسُولُ اللّهِ # : إنَّ النَّذْرَ َ يُقَرِّبُ مِنْ ابْنِ آدَمَ شَيْئاً لَمْ يَكُنْ اللّهُ قَدَّرَهُ لَهُ، وَلكِنِ النَّذْرُ يُوَافِقُ الْقَدَرَ فَيُخْرَجُ بذلِكَ مِنَ الْبَخِيلِ مَالَمْ يَكُنْ الْبَخِيلُ يُرِيدُ أنْ يَخْرِجَ[. أخرجه الخمسة واللفظ لمسلم .
2. ( 5728 )- Hz. Ebu Hureyre ( radıyallahu anh) anlatıyor : "Resulullah ( aleyhissalâtu vesselâm) buyurdular ki :
"Nezir, ademoğluna, Allah´ın kendisine takdir etmediği hiçbir şeyi yakınlaştırmaz. Ancak nezir, kadere muvafık olur. Nezir sayesinde, cimrinin kendi arzusu ile çıkarmak istemediği, cimriden çıkarılır." [Buharî, Kader 6, Eyman 26; Müslim, Eyman 7, ( 1640); Ebu Davud, Eyman 26, ( 3288 ); Tirmizî, Nüzûr 10, ( 1538 ); Nesâî, Eyman 25, ( 7, 16).][3]
AÇIKLAMA :
1- Sadedinde olduğumuz birinci hadis, bir soruya verilen cevap kısmı aksettirmekte, soru kısmını göstermemektedir. Hakim´in Müstedrek´inde ve başka bazı kaynaklarda geldiğine göre, İbnu Ömer ( radıyallahu anhümâ)´e Mes´ud İbnu Amr adında bir zat gelerek sorar : "Ey Ebu Abdirrahman! Oğlum, Ömer İbnu Ubeydullah İbni Ma´mer ile birlikte Fars diyarında idi. Oraya şiddetli bir veba ve taun salgını geldi. "Oğlumu Allah bu musibetten salim kılarsa Beytullah´a yaya gidip tavafta bulunacağım" diye nezirde bulundum. Oğlum da yanıma hasta olarak geldi, sonra da öldü. Bu hususta ne dersiniz ( bana tavaf vacib oldu mu) " diye sordu. İşte bu soru üzerine yukarıdaki cevabı verir : "Siz nezretmekten yasaklanmadınız mı " Sonunda "...Nezrini îfa et!" der.
2- Alimler, bu hadiste ifade edilen yasaklama hususunda ihtilaf etmiştir.
* Bir kısmı, hadisin zahirini esas almış, nezrin mekruh olduğunu söylemiştir.
* Bir kısmı da hadisi te´vil etmiştir.
** İbnu´l-Esir en-Nihaye´de der ki : "Hadislerde, nezirden nehiy tekrarla gelmiştir. Burada hadis, nezri îfaya bir te´kiddir ve nezir yoluyla bir şeyi kendine vacib kıldıktan sonra bu vecibeyi küçümsemekten yasaklamadır ( tahzir). Eğer hadisin manası, nezir yapmaktan zecr ( yasaklama) olsaydı, hadiste nezrin hükmünü iptal ve nezri îfa etmenin lüzumunu iskat manası olurdu. Çünkü, nezir nehiyle masiyet olur ve uyulması gerekmez. ( Halbuki nezre uymak ayetle sabit bir hâdisedir. Öyleyse) sadedinde olduğumuz hadisi şöyle anlamamız gerekmektedir : "Nezirin onlara peşin bir fayda getirmeyeceğini, onlardan bir zararı da bertaraf etmeyeceğini, keza Allah´ın kaderdeki takdirini de değiştirmeyeceğini onlara bildirmektedir. Diyor ki : "Sizler, Allah´ın size takdir etmediği bir şeye nezirle ulaşacağınız veya Allah´ın hakkıyla hükmettiği bir şeyi nezirle kendinizden bertaraf edeceğiniz inancıyla nezirde bulunmayınız. Böyle bir inanca düşmeden nezirde bulunursanız, nezrinize vefa gösterin, borcu üzerinizden atın. Zira nezrettiğiniz şeye uymanız gerekir."
İbnu Hacer, en-Nihaye´de kaydedilen bu görüşün, İbnu´l-Esir´den önce başka alimler tarafından da paylaşıldığına dair serdedilen görüşeri de kaydeder. Mesela Ebu Ubeyd şöyle demiştir : "Hadisin nezirden nehyedip şiddet göstermesindeki gaye nezrin günah bir fiil olduğunu söylemek değildir. Nezir, bu şekilde yasak ve günah olsaydı Allah Teala hazretleri nezri yerine getirmeyi emretmez, nezrini tutanları da övmedi. Bilakis, bana göre hadisin manası nezrin şanını yüceltmek, onun ciddiyetini tesbit etmektir; ta ki o hafife alınmasın, onun yerine getirilmesinde laubaliliğe kaçıp vaadedilen şeyin yapılmasını terke, söz verilen şeyi îfadan kaçmaya yer verilmesin."
** İmam Malik, bir şeyi müebbeden yapmayı nezretmenin mekruh olacağına hükmetmiştir. Bu durumda o iş, gönül hoşluğu ile yapılmaz.
** İbnu´l-Mübarek : "Taate müteallik nezir hayırdır, masiyete götürecek nezir mekruhtur, haramdır" demiştir.
** Bazı alimler : "Allah için şunu yapmak üzerime borç olsun" şeklinde şarta bağlanmadan yapılan nezirlerde mahzur görmemiş, bunun sevap olduğunu belirtmiştir. Çoğunluk nezirde keraheti şarta bağlamada görür : "Allah şifa verirse şu kadar namaz kılacağım" ifadesi gibi. Böyle bir nezirde bulunan kimsenin cehaletle : "Bu nezr, arzu ettiği şeyin olmasını sağlayacağı" veya bu vaadi ve nezri sebebiyle Allah´ın, onun dilediğini yerine getireceği inancına düşerse bunun büyük hata olacağı, hatta küfre yaklaşan bir hata olacağı ifade edilmiştir. Kurtubî bu endişededir.
** Hadisteki nehyin, nezrettiği şeyi yerine getirmeyeceği halinden belli olan kimselerle ilgili olduğunu söyleyenler de olmuştur.
** Bazıları : "Hayra vesile olan şeyin de hayır, şerre vesile olan şeyin de şer olduğu" prensibinden hareket ederek hadisi yorumlamıştır.
3- İbnu´l-Arabî, hadiste, nezreden kimsenin nezrini yerine getirmesinin vacib olduğuna hüccet bulunduğunu söyler. Ona göre hadiste "Nezirle cimriden mal çıkarılmış olur" ifadesi, nezri yerine getirmenin vacip olduğunu ifade etmektedir. "Çünkü der, eğer cimri, bunda muhayyer olsaydı, cimriliği sebebiyle, malı çıkarmama hali üzere devam ederdi."
4- Bu hadisle "Sadaka kötü ölümü defeder" hadisi arasında zahirî bir tenakuz gözükmektedir. Bunu alimler şöyle açıklamıştır : "Sadaka kötü ölümün def´ine bir sebep olmaktadır. Sebepler de müsebbebat gibi mukadderdir ( önceden belirlenmiştir, takdir edilmiştir). Nitekim Aleyhissalâtu vesselâm, kendisine : "Rukye Allah´ın kaderinden bir şeyi geri çevirir mi " diye soran kimseye : "O da Allah´ın kaderindendir" diye cevap vermiştir. Nitekim Hz. Ömer´in vebalı yere girmeme kararı üzerine "Allah´ın kaderinden mi kaçıyorsun " itirazına verdiği "Allah´ın kaderinden Allah´ın kaderine kaçıyoruz" cevabı da Resulullah´ın cevabının bir benzeri olmaktadır."
5- İbnu´l-Arabî, nezri "dua"ya benzetir : "Dua da kaderi değiştirmez, ama dua kaderdendir" der. Bununla beraber, dua mendub kılınmış, nezir nehyedilmiştir. Bunun sebebi, dua peşin, acil bir ibadettir, duada Allah´a teveccüh, tazarru, hudu açıkça görülür. Nezirde böyle değildir, bunda ibadet, dileğin husulüne te´hir edilmektedir, amel zaruret anına terkedilmektedir.
6- Hadis, iyilik niyetiyle yapılan amellerin nezir suretiyle yapılanlardan efdal olduğunu göstermektedir. Bu sebeple hadiste hayır amelde ihlasa, sırf Allah rızası için yapmaya teşvik var.
7- Hadis cimriliği de kötülemektedir. Ayrıca emredilenleri yapıp, nehyedilenlerden kaçınan kimseye bahil ( cimri) denemeyeceği anlaşılmaktadır. [4]
İKİNCİ FASIL
TAATE YÖNELİK NEZİR
ـ5729 ـ1ـ عن عائشة رَضِيَ اللّهُ عَنها قالت : ]سَمِعْتُ رَسُولَ اللّهِ # يَقُولُ : مَنْ نَذرَ أنْ يُطِيعَ اللّهَ فَلْيُطِعْهُ، وَمَنْ نَذَرَ أنْ يَعْصِيَ اللّهَ فََ يَعْصِهِ[. أخرجه الستة إ مسلماً .
1. ( 5729)- Hz. Aişe ( radıyallahu anhâ) anlatıyor : "Resulullah ( aleyhissalâtu vesselâm)´ın şöyle söylediğini işittim :
"Kim Allah´a itaat etmeye nezrederse hemen itaat etsin. Kim de Allah´a isyan etmeye nezrederse, sakın isyan etmesin." [Buharî, Eyman 28; Muvatta, Nüzur 8, ( 2, 476); Ebu Davud, Eyman 22, ( 3289); Tirmizî, Nüzûr 2, ( 1526); Nesaî, Eyman 28, ( 7, 17); İbnu Mace, Kefarat 16, ( 2126).][5]
AÇIKLAMA :
1- Hadis, Allah´a itaatle ilgili nezirlerin yerine getirilmesini emretmektedir. Bu itaat hangileridir belli değil. Yani farz, vacib, mendub gibi farklı taatlerimiz var. Şu halde, nezredilmişse, taate giren bütün fiiller farz, vacib, mendub ayırımı yapılmaksızın yerine getirilecektir. Sözgelimi farzlarla ilgili bir vakit tayini yapılsa "ilk vaktinde kılacağım" gibi, buna da uyması vacib olur. Alimler, malî veya bedenî müstehab amellerle ilgili bir nezrin, o amelleri vacibe çevireceğini söylerler. Çünkü, hadis taate giren amellerde nezre uyulması hususunda pek açıktır, te´vile gitmeye gerek yok.
Keza masiyete giren ameller nezredilmişse bunun yerine getirilmemesi emri de hadiste açıktır. Alimler, bu ikinci durumda, bir noktayı münakaşa etmişlerdir. Masiyete nezreden kimse, bu nezrini yerine getirmeyecek, ama bu durumda kendisine yemin kefareti gerekecek mi gerekmeyecek mi Bu hususta iki görüş ileri sürülmüştür :
* Cumhura göre kefaret gerekmez.
* Bazı alimlere göre kefaret gerekir. Ahmed, Sevrî, İshak, Şafiîlerden bazıları ve Hanefîler böyle hükmetmiştir. Tirmizî, Ashab´ın da bu iki görüşte ihtilaf ettiğini kaydeder.
Ulema, masiyete nezretmenin haram olduğunda ittifak eder. İhtilaf edilen husus, böyle bir yemin durumunda kefaret vacib mi değil mi noktasındadır. Hz. Aişe´nin bir rivayetine göre "Masiyette nezir yoktur; bunun kefareti yemin kefaretidir" buyrulmuştur. "Kefaret gerekir" diyenler bunu esas almıştır, ancak hadisin illetli olduğu söylenmiştir.
2- Hadiste, yapılması mübah olan bir şeyle ilgili nezir hakkında bir şey söylenmemiştir. Bunu cevaplarken, alimlerden bazılarının, ibadetleri farz-ı ayn, farz-ı kifaye olarak ikiye ayırdıklarını bilmede fayda var. Farz-ı ayn olan bu ibadetin yapılması üzerine nezir, nezir sayılmaz, zaten yapmakla mükellef. Ama onunla ilgili bir sıfat üzerine nezir mümkün : İlk vaktinde kılmak gibi. Bu takdirde îfa etmesi gerekir. Farz-ı kifaye üzerine yapılan nezir yerine getirilir. Cihad gibi mendub ibadet için yapılan nezir de yerine getirilmelidir. İbadet sayılmayan mendublar için yapılan nezirler de böyledir. Cumhura göre yerine getirilmelidir; hasta ziyareti gibi.[6]
* NAMAZLA İLGİLİ NEZİR
ـ5730 ـ1ـ عن ابنِ عبّاسٍ رَضِيَ اللّهُ عَنهُما : ]أنَّ امْرَأةً اشْتَكَتْ شَكْوى، فَقَالَتْ : إنْ شَفَاني اللّهُ تَعالي ‘خْرُجَنَّ وَ‘صَلِّيَنَّ في بَيْتِ الْمَقْدِسِ. فَبَرَأتْ فَتَجَهَّزَتْ لِلْخُروجِ، فََجَاءَتْ مَيْمُونَةَ رَضِيَ اللّهُ عَنها تُسَلِّمُ عَلَيْهَا، فأخْبَرَتْهَا بذلِكَ، فَقالَتْ لَهَا : اِجْلِسِي فَكُلِي مِمَّا صَنَعْتِ وَصَلِّي في مَسْجِدِ الرَّسُولِ # فإنِّى سَمِعْتُهُ يَقُولُ : صََةٌ فيهِ أفْضَلُ مِنْ ألْفِ صََةٍ فِيمَا سِوَاهُ مِنَ الْمَسَاجِدِ إَّ مَسْجِدَ الْكَعْبَةِ[. أخرجه مسلم .
1. ( 5730)- İbnu Abbas ( radıyallahu anhümâ) anlatıyor : "Bir kadın hastalanmıştı. Şöyle bir nezirde bulundu : "Allah Teala hazretleri bana şifa verirse, buradan gidip Mescid-i Aksa´da namaz kılacağım." Sonra kadın iyileşmişti. Hemen yol hazırlığı yaptı. Hz. meymune ( radıyallahu anhâ)´ye geldi, selam verip kararını anlattı. Meymune, kadına :
"Hele otur, hazırladığını ( burada) ye, Resulullah ( aleyhissalâtu vesselâm)´ın mescidinde namaz kıl. Zira ben Onun şöyle söylediğini işittim :
"Şu mescidimde kılınan bir namaz, Ka´be Mescidi hariç bütün mescidlerde kılınan bir namazdan daha hayırlıdır." [Müslim, Hacc 510, ( 1396).][7]
ـ5731 ـ2ـ وعن جابر رَضِيَ اللّهُ عَنه قال : ]قَامَ رَجُلٌ يَوْمَ الْفَتْحِ فَقالَ : يَا رَسُولَ اللّهِ إنِّي نَذَرْتُ للّهِ عَزَّ وَجَلَّ إنْ فَتَحَ عَلَيْكَ مَكَّةَ أنْ أُصَلِّىَ رَكْعَتَيْنِ فِي بَيْتِ الْمَقْدِسِ فَقَال : صَلِّ ههُنَا. ثُمَّ أعَادَ عَلَيْهِ فَقَالَ : صَلِّ ههُنَا. ثُمَّ أعَادَ عَلَيْهِ فَقَالَ : فَشَأنُكَ إذاً[. أخرجه أبو داود .
2. ( 5731)- Hz. Cabir ( radıyallahu anh) anlatıyor : "Fetih günü bir adam kalkıp : "Ey Allah´ın Resulü dedi. Ben aziz ve celil olan Allah´a nezirde bulundum ve dedim ki : "Eğer Mekke´nin fethini sana müyesser ederse, Beytu´l-Makdis´te iki rekat namaz kılacağım." Resulullah ( aleyhissalâtu vesselâm) adama :
"Sen şurada kıl!" cevabında bulundu. Adam talebini tekrar etti.
"Sen şurada kıl!" buyurdu. Adam bir kere daha tekrar edince :
"Öyleyse sen bilirsin" buyurdular." [Ebu Davud, Eyman 24, ( 3305).][8]
AÇIKLAMA :
Bu iki hadis, yer tayin edilerek yapılan nezirlerde, nezrin yerine getirilmesi için o yerin aranmasının şart olmadığını göstermektedir. Namaz, sadaka veya benzeri bir başka şeyi şu veya bu yerde yerine getirmek için nezirde bulunan kimse, bu nezrini bulunduğu yerde veya bir başka yerde de îfa etse nezri yerine gelmiş olur.
Ancak, nezredilen yer, nezredenin bulunduğu yerden daha faziletli ise, oraya gitmek gerekir. Nezredilen yer, nezredenin bulunduğu yerle kıymet itibariyle eşitse veya dûnunda ise o zaman bulunduğu yerde nezrini yerine getirebilir. Önceki hadis bu meselede daha sarihtir. Hadislerde sadece üç mescidin faziletinden bahsedilmiştir : Mescid-i Haram, Mescid-i Nebî, Mescid-i Aksa. Bunun dışındaki mescidler kıymet itibariyle eşit sayılırlar.[9]
* ORUÇLA İLGİLİ NEZİR
ـ5732 ـ1ـ عن حكيم بن أبي حرة ا‘سلمي : ]أنَّهُ سَمِعَ ابْنَ عُمَرَ رَضِيَ اللّهُ عَنهُمَا يَقُولُ : أفِي رجُلٍ نَذَر أنْ َ يَأتِيَ عَلَيْهِ يَوْمٌ سَمَّاهُ إَّ صَامَهُ. فَوَافَقَ يَوْمَ أضْحَى أوْ فِطْر فَقَالَ : لَقَدْ كَانَ لَكُمْ فِي رَسُولِ اللّهِ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ. لَمْ يَكُنْ يَصُومُ يَوْمَ أضْحَى وََ فِطْرٍ وََ يَرَى صِيَامَهُمَا، فأعَادَ عَليْهِ، فَقَال : أمَرَ
النَّبِيُّ # بِوَفَاءِ النَّذْرِ وَنَهى عَنْ صِيَامِ يَوْمِ الْعِيدَيْنِ، فأعَادَ عَلَيْهِ فَلَمْ يَزِدْ عَلى هذَا[. أخرجه الشيخان .
1. ( 5732)- Hakim İbnu Ebi Hürre el-Eslemî´nin anlattığına göre "İbnu Ömer ( radıyallahu anhümâ)´in -önceden belirttiği bir günde oruç tutmaya nezreden bir kimsenin, nezrettiği o günü, Kurban veya Ramazan bayramlarına rastladığı takdirde, nezrini yerine getirip getirmeyeceği hususunda- şöyle dediğini işitmiştir : "Resulullah ( aleyhissalâtu vesselâm)´da sizin için güzel örnek vardır. O, ne Kurban ne de Ramazan bayramlarında oruç tutmamıştır. Üstelik o günlerde oruç tutmayı uygun da görmemiştir." Soru sahibi sorusunu tekrar edince İbnu Ömer : "Resulullah ( aleyhissalâtu vesselâm) nezre uymayı emretmiştir, iki bayram gününde oruç tutmayı da nehyetmiştir" demiştir. Soru sahibi sorusunu yine tekrar edince eski cevabına ilavede bulunmamıştır." [Buharî, Eyman 32, Savm 67 ; Müslim, Siyam 142, ( 1139).][10]
AÇIKLAMA :
Hadis, Buhârî´nin bir rivayetinde daha vazıh gelmiştir : "Ziyad İbnu Cübeyr der ki : "Ben İbnu Ömer´in yanında idim. Bir adam gelip sordu : "Ben, yaşadığım müddetçe her salı -veya çarşamba günü oruç tutmaya nezretmiştim. Bu günüm Kurban Bayramı´na rastladı ne yapayım " İbnu Ömer : "Allah Teala hazretleri nezirlerimize sadık olmamızı emretmiştir, diğer taraftan Kurban Bayramı´nda oruç tutmaktan nehyedildik" diye cevap verdi. Adam ( cevabı vazıh bulmayarak) sorusunu tekrar etti. İbnu Ömer ilave yapmaksızın cevabını tekrar etti."
Anlaşılacağı üzere soru sahibi oruç tutmak üzere nezrettiği gün oruç tutmanın yasaklanmış olduğu bayramlara rastlarsa ne yapacağını sormaktadır. Oruç tutmak caiz mi Değilse bilahare bedelini tutacak mı, yoksa kefaret mi ödeyecek
Ulema böyle bir kimsenin o günlerde oruç tutmayacağı hususunda icma etmiştir. Kurban veya Ramazan bayramlarında ne nafile, ne kaza ne de nezir orucu tutulamaz. Cumhura göre, o günlerde oruç tutmaya nezretse, bu nezri muteber bir nezir olmaz. Hanbelîlerin bir görüşüne göre kazası vacib olur. Ebu Hanife : "O gün oruç tutacak olsa nezrinden düşer" der.
İbnu Ömer’in cevabı farklı yorumlara bâis olmuştrur, teferruata girmeyeceğiz. Böyle bir durumda, o gün oruç tutmayıp bir başka gün kaza edilmesi esastır.[11]
ـ5733 ـ2ـ وعن ابن عبّاس رَضِيَ اللّهُ عَنهما قال : ]بَيْنَا رَسُولُ اللّهِ # يَخْطُبُ إذَا هُوَ بِرَجُلٍ قَائِمٍ في الشَّمْسِ، فَسَألَ عَنْهُ، فَقَالُوا : هذَا أبُو إسْرَائِيلَ نَذَرَ أنْ يَقُومَ في الشَّمْسِ وَيَصُومَ وََ يُفْطِرَ وََ يَسْتَظِلَّ وََ يَتَكَّلَمَ. فَقَالَ : مُرُوهُ فَلْيَسْتَظِلَّ وَلْيَتَكَلَّمْ وَلْيُتِمَّ صَوْمَهُ[. أخرجه البخاري ومالك وأبو داود .
2. ( 5733)- İbnu Abbas ( radıyallahu anhümâ) anlatıyor : "Resulullah ( aleyhissalâtu vesselâm) hutbe verirken, güneşte ayakta duran bir adam gördü. Bunun niye orada durduğunu sordu.
"Bu Ebu İsrail´dir, güneşte durarak oruç tutmaya, yiyip içmemeye, gölgede oturmamaya ve konuşmamaya nezretmiştir!" dediler. Aleyhissalâtu vesselâm :
"Ona söyleyin! gölgelensin ve konuşsun, ancak orucunu tamamlasın" buyurdular." [Buharî, Eyman 31, Muvatta, Eyman 6, 2, 475); Ebu Davud, Eyman 23, ( 3300).][12]
AÇIKLAMA :
Hadiste, şeriatın ibadet olarak talep etmediği meşakkatleri kendi nefsine çektirmeyi şart koşarak nezirde bulunmanın meşru olmadığı ifade edilmektedir. Şarihler : "Bu hadiste, insana eziyet veren yalın ayak yürümek, güneşte oturmak gibi Kur´an ve sünnette meşruluğuna dair beyan gelmemiş olan davranışların ibadet sayılmayacağına, bunlarla yapılan nezrin makbul addedilmeyeceğine delil vardır. Nitekim Aleyhissalâtu vesselâm Ebu İsrail´e nezrinin meşru olan kısmını yani orucunu tamamlamayı söylerken, diğer manasız eziyetlere son vermesini emretmiştir" der.
Kurtubî´ye göre, "Bu Ebu İsrail kıssasında, "masiyet veya takatinin yetmeyeceği bir şey nezreden kimseye kefaret gerekmez" diyen cumhura en büyük delil mevcuttur."
Hattâbî de şunu söyler : "Ebu İsrail´in nezrinde iki unsur var : "Biri taat, diğeri masiyet, Resulullah bundan taat olanın -ki bu oruçtur- yerine getirilmesini, güneşte durmak, konuşmamak, gölgelenmemek gibi taat olmayan hususların terkini emretti. Vücuda eziyet veren bu davranışlarda Allah´a yakınlık yoktur. Dinimiz, bu ümmetten, daha önceki ümmetlere teklif edilen bu çeşit meşakkatleri ( ağlal) kaldırmıştır. Böylece, onlarda yapılan nezir masiyete dönüşür. Öyle ise, buna uymak gerekmediği gibi, terki sebebiyle kefaret de gerekmez."
Aynî, "hadiste, mübah veya zikrullaha sükut etmenin taat olmadığına delil var" der.
Bazı şarihler, bu hadiste cahil mutasavvıfların nefsin tezkiye vasıtası diye ihdas ettikleri Kur´an ve hadiste rastlanmayan meşakkatli meşguliyetlerin batıl olduğuna delil çıkarmışlardır.[13]
ـ5734 ـ3ـ وعن ابن عمر رَضِيَ اللّهُ عَنهما : ]أنَّ عُمَرَ رَضِيَ اللّهُ عَنهُ قَالَ : يَا رَسُولَ اللّهِ إنِّي نَذَرْتُ في الْجَاهِلِيَّةِ أنْ أعْتَكِفَ يَوْماً. وفي رواية : لَيْلَةَ في الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ قَالَ : أوْفِ بِنَذْرِكَ[. أخرجه الخمسة .
3. ( 5734)- İbnu Ömer ( radıyallahu anhümâ) anlatıyor : "( Babam) Ömer ( radıyallahu anh) ( bir gün) dedi ki :
"Ey Allah´ın Resulü! Ben cahiliye devrinde bir gün itikaf yapmayı nezretmiştim. -Bir rivayette Mescid-i Haram´da bir gece denmiştir.- [Bunu îfa etmem gerekir mi ]" Resulullah ( aleyhissalâtu vesselâm) : "Nezrini yerine getir!" buyurdular." [Buharî, İ´tikaf 5, 15, 16, Humus 19, Megazî 54, Eyman 29; Müslim, Eyman 27, ( 1656); Ebu Davud, Eyman 32, ( 3325); Tirmizî, Eyman 11, ( 1539); Nesâî, Eyman 36, ( 7, 21 22).][14]
AÇIKLAMA :
Bu hadis, kâfirken nezirde bulunan bir kimse Müslüman olduğu takdirde o nezrin gereğini yerine getirmesinin şart olduğunu ifade eder. Bazı Şafiî alimleri bu görüştedir. Ancak Hanefî, Malikî alimler ve Şafiilerin cumhuru "Kâfirin nezri mün´akid değildir. Dolayısıyla kâfirken yapılan nezre uymak vacib değildir" demiştir. Bu görüşte olanlar, sadedinde olduğumuz hadisi : "Resulullah Hz. Ömer´e bir vecibe olarak değil, istihbab olarak "nezrini îfa et" demiştir" diye te´vil etmişlerdir.[15]
* HACCLA İLGİLİ NEZİR
ـ5735 ـ1ـ عن عقبة بن عامر رَضِيَ اللّهُ عَنه قال : ]نَذَرَتْ أُخْتِي أنْ تَمْشِيَ الى بَيْتِ اللّهِ الْحَرَامِ حَافِيَةً، فَأمَرَتْنِي أنْ أسْتَفْتِيَ لَهَا رَسُولَ اللّهِ # فَقَالَ : لِتَمْشِ وَلْتَرْكَبْ[. أخرجه الخمسة.
1. ( 5735)- Ukbe İbnu Amir ( radıyallahu anh) anlatıyor : "Kızkardeşim, Beytullah´a yalın ayak yürüyerek gitmeye nezretmişti. Bu hususta Resulullah´a sormamı talep etti. Ben de sordum. Aleyhissalâtu vesselâm :
"Yürüsün ve binsin!" buyurdular." [Buhârî, Cezâu´s-Sayd 27; Müslim, Nezr 11, ( 1644); Ebu Davud, Eyman 23, ( 3293, 3294, 3299); Nesâî, Eyman 32, ( 7, 19).][16]
ـ5736 ـ2ـ وزاد في رواية للترمذي : ]حَافِيَةً غَيْرَ مُخْتَمِرَةٍ. فقَالَ : مُرُوهَا فَلْتَخْتَمِرْ وَلْتَرْكَبْ وَلْتَصُمْ ثَثَةَ أيّامٍ[ .
2. ( 5736)- Tirmizî´nin rivayetinde şu ziyade vardır : "...ayağı çıplak ve başı da örtüsüz olarak Resulullah : "[Allah, kızkardeşinin meşakkati sebebiyle bir şey yapacak değildir.] Ona emredin, başını örtsün, hayvanına binsin, ( kefaret olarak) üç gün oruç tutsun" buyurdu." [Tirmizî, Nüzûr 16, ( 1544).][17]
ـ5737 ـ3ـ وعن ابن عبّاس رَضِيَ اللّهُ عَنهما : ]أنَّ أُخْتَ عُقْبَةَ نَذَرَتِ الْحَجَّ مَاشِيَةً، وَذَكَرَ عُقْبَةُ لِرَسُولِ اللّهِ # أنَّهَا َ تُطِيقُ ذلِكَ. فَقَالَ # : إنَّ اللّهَ لَغَنِيٌّ عِنْ مَشْيِ أُخْتِكَ، فَلْتَرْكَبْ، وَلَتُهْدِ بَدَنَةً[. وفي رواية : »إنَّ اللّهَ َ يَصْنَعُ بِمَشْيِ أُخْتِكَ الى الْبَيْتِ شَيْئاً«. أخرجه أبو داود .
3. ( 5737)- İbnu Abbas ( radıyallahu anhümâ) anlatıyor : "Ukbe´nin kızkardeşi, yürüyerek hacc yapmaya nezretmişti. Ukbe onun bu işi yaya olarak yapamayacağını Resulullah ( aleyhissalâtu vesselâm)´a söyledi. Aleyhissalâtu vesselâm :
"Allah, kızkardeşinin yayan yürümesinden müstağnidir. Binsin ve bir deve kurban etsin!" buyurdular."
Bir rivayette : "Allah, kızkardeşinin Beytullah´a yayan yürümesi sebebiyle bir şey yapacak değildir" buyrulmuştur. [Ebu Davud, Eyman 23, ( 3295, 3296, 3297).][18]
ـ5738 ـ4ـ وعن أنسٍ رَضِيَ اللّهُ عَنه قال : ]رَأى رَسُولُ اللّهِ # شَيْخاً يُهَادِي بَيْنَ ابْنَيْهِ. فَقَالَ : مَا بَالُ هذَا؟ قَالُوا : نَذَرَ أنْ يَمْشِي.
فَقَالَ : إنَّ اللّهَ عَنْ تَعْذِيبِ هذَا نَفْسَهُ لَغَنِيٌّ، وَأمَرَهُ أنْ يَرْكَبَ[. أخرجه الخمسة.»يُهَادِي بين ابنَيهِ« أي يمشي بينهما متكئاً عليهما من ضعفه .
4. ( 5738 )- Hz. Enes ( radıyallahu anh) anlatıyor : "Resulullah ( aleyhissalâtu vesselâm), iki oğlunun omuzlarına ardılmış olarak yürümekte olan bir ihtiyar görmüştü.
"Bunun derdi ne de böyle yürüyor" diye sordu.
"Yürümeye nezretmiş!" dediler.
"Şurası muhakkak ki, Allah bu bîçarenin kendine eziyet etmesinden müstağnidir" buyurdular ve hayvanına binmesini emrettiler." [Buhârî, Eyman 31, Sayd 27; Müslim, Nüzur 9, ( 1642); Ebu Davud, Eyman 23, ( 3301); Tirmizî, Nüzûr 9, ( 1537); Nesâî, Eyman 42, ( 7, 30).][19]
AÇIKLAMA :
1- Bu rivayetler de, ayet ve hadiste zikri geçmeyip nefse meşakkat veren davranışların ibadet sayılmayacağını, dolayısıyla nezirde bunlara yer verilmemesi gerektiğini te´yid etmektedir.
2- Birinci rivayette görüldüğü üzere, Ukbe´nin kızkardeşi, Mescid-i Haram´a yapacağı ziyarette yayan yürümesi veya binekli olması hususunda serbest bırakılmıştır. Yaya gidebilenin yayan gitmesi efdal addedilmiş olmaktadır. Ama Enes´ten gelen dördüncü rivayette soru sahibinin yaşlı olduğu tasrih edilir. Aleyhissalâtu vesselâm bu zatın binerek ziyaret yapmasını cezmen söylemiş, yaya gitme muhayyerliği tanımamıştır. Çünkü, yaşlılığı sebebiyle yayan yolculuk yapmaya tahammülü yoktur.
3- Üç gün oruç emredilmesi, nezri, söylediği şekil üzere yapamamış olmanın kefaretidir. Dolayısıyla nezri bir nevi yemin kabul edilmiş, yerine getirilemeyen yemin için yapıldığı üzere, üç gün oruçla kefaret ödenmiş olmaktadır. Aliyyü´l-Kârî, "yemin kefaretinin öncelikle yapılması gereken diğer şartlarını yapmaktan âciz olduğu takdirde son şart olarak üç gün oruç tutar" der. Çünkü, yemin kefareti şöyledir :
1) Gücü yeten, bir köle azad eder.
2) Bunu yapamayan, on fakiri sabah ve akşam olmak üzere doyurur.
3) Veya on fakire orta halde birer parça elbise giydirir.
4) Bu zikredilen üç şeyden birini yapamayan kimse üç gün muttasıl oruç tutar. Yemin kefareti ayet-i kerime ile sabittir ( Maide 89).
4- Üçüncü hadiste, haccı yayan yapmaya nezrettiği halde yaya yapamayacak durumda olan Ukbe İbnu Amir´in kızkardeşi için verilen "binerek yapma ve bir deve kesme" hükmü hususunda ulema ihtilaf etmiştir. el-Kâdı şu açıklamayı sunar : "Haccda yürümek, Allah´a yakınlık vesilelerinden biri olduğu için bu husustaki nezre uyması vacib olmuş; bu, aciz olmadıkça terki caiz olmayan diğer amellere dahil olmuştur. Bunun terki fidyeyi gerektirir. Fidye için asgarî koyun kesilir. Devenin kesilmesi vacib değil, mendubtur. Dolayısıyla hadiste devenin zikri nedbe hamledilmiştir. Mamafih Hz. Ali başta olmak üzere bazı alimler deve kesmenin vacib olduğunu söylemiştir. Resulullah´ın bu emrini istihbaba hamledip "bir şey gerekmez" diyenin olduğunu da kaydedelim."[20]
* MALLA İLGİLİ NEZİR
ـ5739 ـ1ـ عن عائشة رَضِيَ اللّهُ عَنها أنها قالت : ]مَنْ قَالَ مَالِي في رِتَاجِ الْكَعْبَةِ فإنَّهَا كَفَّارَةُ يَمِينٍ، وَمَنْ عَيَّنَ مَالَهُ صَدَقَةً لَزِمَهُ إخْرَاجهُ وَلَوْ كَانَ أكْثَرَ مِنَ الْثُّلُثِ[. إخرجه مالك الى قوله : كفارة يمين، وأخرجه بطوله رزين.»الرِّتَاجُ« الباب، وأراد به الكعبة .
1. ( 5739)- Hz. Aişe ( radıyallahu anhâ) demiştir ki : "Kim "malım Ka´be yolunda feda olsun!" diye nezrederse, ona yemin kefareti gerekir. Kim de bağışlayacağı malı tayin edip belirlerse, o malı çıkarması gerekir, hatta bu mal üçte bir den fazla bile olsa."
Bu hadisin "...yemin kefareti gerektirir" ibaresine kadar olan kısmını, Muvatta´da İmam Malik tahric etmiştir. Geri kalan kısmını ise Rezin tahric etmiştir. [Muvatta, Nüzûr 17, ( 2, 481).][21]
AÇIKLAMA :
Rivayetin Muvatta´daki aslından da anlaşılacağı üzere, Hz. Aişe´ye bir adam hakkında sual edilir. Bu adam herhangi bir miktar tayin etmeden "malım Ka´beye sadaka olsun" demiştir. Bu ifade bütün malının bağış olmasını gerektiren bir nezirdir. Hz. Aişe "Bu, hakiki manada bir nezir sayılmamalı" kanaatindedir. Çünkü, bu durumda malsız kalacaktır. Daha önce de belirtildiği gibi kişi, takatını aşan nezirde bulunduğu takdirde, onun sözüne kefaret-i yemin uygulanmıştır.
Rivayeti kaydeden İmam Malik, bu meselede başka görüştedir : "O kimse malının üçte birini tasadduk eder." Zührî ve İbnu´l-Müseyyeb de bu görüştedir. Bunlar, müteakiben kaydedilecek olan malını tasadduk etmeyi Resulullah´a teklif etmişti. Aleyhissalâtu vesselâm bunun üçte birini kabul etti.
* İmam Şafii ve Ahmed : "Adama yemin kefareti gerekir" demişlerdir.
* Ebu Hanife : "Adam malının tamamını çıkarır, kendisine, avret yerini örtecek ve ayakta kalmasını sağlayacak miktar bırakılır" demiştir.[22]
ـ5740 ـ2ـ وعن مالك : ]أنَّهُ سُئِلَ عَنْ رَجُلٍ قَالَ : كُل مَالِي صَدَقَة في سَبِيلِ اللّهِ تَعالى، فقَالَ : يَجْعَلُ ثُلُثَهُ ‘نَّ رَسُولَ اللّهِ # أمَرَ أبَا لُبَابَةَ رَضِيَ اللّهُ عَنه حِينَ قَالَ : أهْجُرُ دَارَ قَوْمِي الّتِي أصَبْتُ فِيهَا الذّنْبَ وَأُجَاوِرُكَ وَأنْخَلِعُ مِنْ مَالِي صَدَقةً الى اللّهِ والى رَسُولِهِ؟ فقَالَ : يُجْزِيكَ مِنْ ذلِكَ الثُّلُثُ[ .
2. ( 5740)- İmam Malik´ten rivayete göre, kendisine, "malım Allah yolunda sadakadır" diyen kimse hakkında sorulmuştu, şu cevabı verdi :
"Üçte birini sadaka yapar. Zira, Aleyhissalâtu vesselâm, Ebu Lübabe ( radıyallahu anh) : "Günah işlemiş bulunduğum kavmimin yurdunu terkedip, sana mücavir olacağım. Malımı da Allah ve Resulü´ne tasadduk edeceğim" dediği vakit : "Bu maldan üçte birinin bağışı sana kifayet eder" demişti." [Muvatta, Nüzûr 16, ( 2, 481).][23]
AÇIKLAMA :
Önceki hadiste de kısmen geçtiği üzere, malının tamamını Allah yolunda bağışladığını söyleyen kimseye tatbik edilecek hüküm alimler arasında ihtilaflı olmuştur. Sadedinde olduğumuz rivayette, İmam Malik´in, Ebu Lübabe ( radıyallahu anh) ile ilgili Nebevî tatbikatı esas aldığını görmekteyiz. Ebu Lübabe´nin affı hususunda, kaynaklarımız iki sebep kaydeder. Bu, ya onun, Tebük Seferi´ne katılmayışından üzülerek hakkında af gelinceye kadar mescidin direğine zincirlerle bağlaması sonucu idi, ya da Hendek Gazvesi sırasındaki ihanetleri sebebiyle Resulullah´ın cezalandırmaya hazırlandığı Benî Kureyza´ya maruz kalacakları cezanın mahiyetini işaret etmek suretiyle işlediği ciddî bir hata sonucu kendisini mescidin direğine bağlaması idi. Orada on sekiz gün kadar bağlı kalmıştı. Sadece zaruri ihtiyaç ve namaz zamanlarında zincirini kızı çözüyor, sonra tekrar bağlıyordu. Bu esnada ne yemiş ne de içmişti. Üzerine baygınlık çökmüş, kulakları duymaz olmuştu; gözlerini de kaybetmek üzere idi ki, affını ilan eden ayet nazil oldu ( Tevbe 102).[24]
ـ5741 ـ3ـ وعن عمرو بن شعيب عن أبيه عن جدّه : ]أنَّ إمْرَأةً قَالَتْ : يَا رَسُولَ اللّهِ! إنِّي نَذَرْتُ أنْ أضْرِبَ عَلى رَأسِكَ بِالدُّفِّ. قَالَ : أوْفِ بِنَذْرِكَ[. أخرجه أبو داود .
3. ( 5741)- Amr İbnu Şuayb an ebihi an ceddihi ( radıyallahu anh) anlatıyor : "Bir kadın ( gelerek) : "Ey Allah´ın Resulü! Ben senin yanıbaşında def çalmaya nezrettim!" dedi. Aleyhissalâtu vesselâm.
"Nezrini yerine getir!" buyurdular." [Ebu Davud, Eyman 27, ( 3315).][25]
ـ5742 ـ4ـ وزاد رزين : ]قَالَتْ يَا رَسُولَ اللّهِ! إنِّى نَذَرْتُ إذَا انْصَرَفْتَ مِنْ غَزْوَتِكَ سَالِماً غَانِماً أنْ أضْرِبَ عَلَيْكَ بِالدُّفِّ. قَالَ : إنْ كُنْتِ نَذَرْتِ فأوَفِي بِنَذْرِكِ وَإّ فََ[ .
4. ( 5742)- Rezin şu ziyadeyi kaydetti : "Kadın dedi ki : "Ey Allah´ın Resulü! Çıktığın gazveden sağsalim ganimetle dönersen sana ( zafer alâmeti olarak) def çalıvereceğim diye nezrettim!"
Resulullah ( aleyhissalâtu vesselâm) bu talep üzerine : "Eğer nezretti isen haydi nezrini yerine getir, yoksa böyle bir şey yapma!" buyurdular." [Rezin´in ziyadesi İbnu Hibban´ın Sahih´inde geçmektedir ( 6, 286-287).][26]
AÇIKLAMA :
1- Kaydedilen son iki hadisin birincisi Ebu Davud´da mevcuttur. Rezin´in ilavesini ihtiva eden ikinci rivayet İbnu Hibban´ın Sahih´inde mevcuttur. Hatta, oradaki aslında bazı açıklayıcı ziyadeler de mevcuttur : "Abdullah İbnu Büreyde babasından naklediyor : "Resulullah ( aleyhissalâtu vesselâm) gazvelerinden birinden dönmüşü. Siyahî bir cariye gelerek :
"Ey Allah´ın Resulü! Allah seni salimen geri getirirse yanıbaşında def çalmaya nezrettim!" dedi. Aleyhissalâtu vesselâm :
"Eğer nezretmişsen haydi yap, değilse yapma!" buyurdu. Kadın :
"Evet ben nezirde bulunmuştum!" dedi. Bunun üzerine Aleyhissalâtu vesselâm oturdu, o da def çaldı."
2- Bu hadislerde def çalmanın cevazı da mevzubahistir. Mesele üzerine, Hattâbî şu açıklamayı kaydeder : "Def çalınması, nezri ilgilendiren taatlardan addedilmemiştir. Bu hususta söylenecek en muvafık söz, onun mübahlardan olduğunu söylemektir. Şurası da unutulmamalı ki, bu def çalma hadisesi Resulullah´ın gazvelerinden birinden salimen dönüşü fırsatında duyulan sevincin izharına muttasıl olması ve bu sevinç izharında küffarın yıldırılmasının ve münafıkların da sindirilmesinin bulunması sebebiyle def çalınması, Allah´a yakınlık vesilelerinden biri olmuştur. İşte aynı sebepledir ki, nikah sırasında da def çalınması müstehab addolunmuştur. Çünkü bunda da hem nikahın izharı ve hem de gizli yapılan zina manasından uzaklaşma var."[27]
ـ5743 ـ5ـ وعن ثابت بن الضحاك رَضِيَ اللّهُ عَنه قال : ]قَالَ رَجُلٌ لِرَسُولِ اللّهِ # : إنِّى نَذَرْتُ أنْ أذْبَحَ بِمَكانِ كذَا وَكذَا، مَكَانٌ يَذْبَحُ فيهِ أهلُ الْجَاهِلِيّةِ. فقَالَ : هَلْ كَانَ بِذلِكَ الْمَكَانِ وَثَنٌ مِنْ أوْثَانِ الْجَاهِلِيّةِ يُعْبَدُ؟ قَالَ : َ. قَالَ : فَهَلْ كَانَ فيهِ عِيدٌ مِنْ أعْيَادِهِمْ؟ قَالَ : َ. قَالَ أوْفِ بِنَذْرِكَ[. أخرجه أبو داود .
5. ( 5743)- Sabit İbnu´d-Dahhak ( radıyallahu anh) anlatıyor : "Bir adam, Resulullah ( aleyhissalâtu vesselâm)´a : "Ben şu şu yerde bir kurban kesmeye nezrettim!" dedi. Zikrettiği yer cahiliye insanlarının kurban kestikleri bir yerdi. Aleyhissalâtu vesselâm :
"Orada, kendisine ibadet edilen cahiliye putlarından biri var mı " diye sordu. Adam :
"Hayır!" deyince :
"Pekiyi orada, onların bayramlarından bir bayram kutlanıyor mu " diye sordu. Adam yine "hayır!" deyince :
"Öyleyse nezrini yerine getir!" emrettiler." [Ebu Davud, Eyman 27, ( 3313).][28]
AÇIKLAMA :
1- Rivayetin aslında, nezrin Resulullah´ın sağlığında yapıldığı, kurban kesmek üzere kasdettiği yerin Büvâne ( adında, Mekke´nin altlarında Yelemlem´e yakın bir yer) olduğu belirtilir. Keza rivayetin devamında Resulullah Allah´a isyan olan şeylerle, insanoğlunun mülkünde olmayan şeylerde yaptığı nezirlere uymak yoktur" buyurmuştur.
2- Hadiste geçen vesen, kendisine ibadet etmek maksadıyla yapılan cüsseli putlardır. Bunlar madenlerden olabileceği gibi, ağaç, taş gibi başka maddelerden de olur. Bu manada olmak üzere sanem kelimesi de vardır. Bazı alimler "sanem"le cüssesi olmayan, resim şeklindeki tasvirlerin kastedildiğini söylemiştir. Ancak gerek vesen ve gerekse sanemin her iki çeşit put için kullanıldığını, aralarında teradüf bulunduğunu söyleyen alimler de mevcuttur. Adiyy İbnu Hatim´in bir rivayetine göre, Resulullah´ın yanına geldiğinde boynunda altından mamul bir haç vardı. Aleyhissalâtu vesselâm : "Şu putu boynundan çıkar at!" demiştir. Şu halde vesen, takdis edilen maddî eşya manasında daha umumi bir mana taşımaktadır.
3- Hadisin sonundaki ziyadeyi değerlendiren alimler, mübah şeylerde nezirde bulunmanın caiz olacağını söylemişlerdir. Çünkü, kaydettiğimiz üzere, Aleyhissalâtu vesselâm iki çeşit nezri yasaklamaktadır :
1) Allah´a isyan olan, günah olan şeyler : Şarap içmeye, domuz eti yemeğe, yaksız yere cana kıymaya yapılan nezirler gibi. Hadiste masiyete müteallık nezrin yasaklığı zikredilince mübahlarda yapılacak nezrin sahih olacağı anlaşılır.
2) İnsanın mülkü ve gücü dışında olan şeylere nezretmesi : "Amerika mülkünü tasadduk etmek", "ölüyü diriltmek" gibi.
Bununla birlikte, Resulullah´ın "Kendisiyle Allah´ın rızası talep edilmeyen şeyde nezir yoktur" hadisini göstererek mübahta da nezir olmaz diyeceklere Beyhakî hazretleri, bazı mübah şeylerin Allah´ın rızası kastıyla yapılabileceğine örnek verir : "Kişi der, öğle uykusunu yani kayluleyi, geceleyin kalkıp ibadet yapmak maksadıyla yapabilir, sahur yemeğini, gündüzleyin tutacağı oruca güç kazanmak kasdıyla yiyebilir."[29]
ÜÇÜNCÜ FASIL
MASİYETLE İLGİLİ NEZİR
ـ5744 ـ1ـ عن عائشة رَضِيَ اللّهُ عَنها قالت : ]قَالَ رَسُولُ اللّهِ # : َ نَذْرَ في مَعْصِيَةٍ، وَكَفَّارَتُهُ كَفَّارَةُ يَمِينٍ[. أخرجه أصحاب السنن .
1. ( 5744)- Hz. Aişe ( radıyallahu anhâ) anlatıyor : "Resûlullah ( aleyhissalâtu vesselâm) buyurdular ki :
"Ma´siyette ( günan şeylerde) nezir yoktur. Bunun kefâreti de yemin kefâretidir." [Ebu Dâvud, Eymân 23, ( 3292); Tirmizî, Nüzûr 1, ( 1524); Nesâî, Eymân 41, ( 7, 26).][30]
ـ5745 ـ2ـ وعن ابن عمرو بن العاص رَضِيَ اللّهُ عَنهما قال : ]قَالَ رَسُولُ اللّهِ # : َ نَذْرَ إَّ فِيمَا يُبْتَغَى بِهِ وَجْهُ اللّهِ تَعالى، وََ يَمِينَ في قَطِيعَةِ رَحِمٍ[. أخرجه أبو داود .
2. ( 5745)- İbnu Amr İbnu´l-As ( radıyallahu anhümâ) anlatıyor : "Resûlullah ( aleyhissalâtu vesselâm) buyurdular ki :
"Ancak, kendisiyle Allah Teâla hazretlerinin rızası talep edilen şeylerde nezir vardır. Sıla-ı rahmı koparma üzerine de yemin yoktur." [Ebu Dâvud, Eymân 15, ( 3273, 3274).][31]
ـ5746 ـ3ـ وعن عمران بن حصين رَضِيَ اللّهُ عَنهما قال : ]قَالَ رَسُولُ اللّهِ # َ نَذْرَ في مَعْصِيةٍ وََ فيمَا َ يَمْلِكُ ابْنُ آدمَ[. أخرجه النسائي .
3. ( 5746)- İmrân İbnu Husayn ( radıyallahu anhüma) anlatıyor : "Resûlullah ( aleyhissalâtu vesselâm) buyurdular ki :
"Ne bir masiyette ne de insanoğlunun malik olmadığı bir şeyde nezir yoktur." [Nesâî, Eymân 14, ( 7, 28 ); Müslim, Nezr 8, ( 1641); Ebu Dâvud, Eymân 28, ( 3316).][32]
AÇIKLAMA :
Bu üç hadiste geçen hususlar önceki fasıllarda da geçtiği için burada teferruatlı açıklamaya girmeyeceğiz. Özetlemek gerekirse, bu rivayetlerde şu üç nokta belirtilmektedir :
1) Allah´a isyana götüren, dinen günah addedilen bir işi yapmak için nezreden kimse bunu yerine getirmeyecektir : "Şu işim olursa şarap içeceğim!" demek buna bir örnektir.
2) Kişinin elinde olmayan, mâliki bulunmadığı bir şey üzerine nezirde bulunması halinde o nezrin icrası yoktur. Mesela "Hastalığımdan şifa bulunca falancanın kölesini azad edeceğim" demesi gibi. Köle azadı ibadet ise de, azad edeceği köle kendinin olmadığı için böyle bir nezir muteber bir nezir değildir, uygulanmaz. Ama adam "...bir köle azad edeceğim" deseydi, o an için kendisi bir köleye malik olmasa da, bu onun üzerine borç olurdu, nezrini icra ederdi.
3) Bu söylenen iki gruba giren nezirler, bir nevi yemin sayılmıştır. Bu sebeple, böylesi bir nezirde bulunan kimseye yeminini yerine getirmeyerek hanis olan kimselere terettüp eden kefâret gerekmektedir. Bu hususu 5738 numaralı hadisin açıklamasında kaydettik.
4) Yukarda kaydedilen İbnu Amr İbni´l-Âs rivayetinde, nezirlerin, kendisiyle Allah rızası talep edilebilecek şeyler üzerine olabileceği ifade edilmiştir. Bununla ilgili açıklamayı da az yukarıda ( 5743 numaralı hadisin açıklamasında) kaydettiğimiz için burada tekrar etmeyeceğiz.[33]
ـ5747 ـ4ـ وعن يحيى بن سعيد قال : ]سَمِعْتُ الْقَاسِمَ بْنَ مُحَمّدٍ يَقُولُ : أتَتِ امْرَأةٌ الى ابْن عَبّاسٍ رَضِيَ اللّهُ عَنْهُمَا فَقَالَتْ : إنِّي نَذَرْتُ أنْ أنْحَرَ ابْنِي؟ قَالَ : َ تَنْحَرِي ابْنَكِ، وَكَفِّرِي عَنْ يَمِينِكِ. فَقَالَ شَيْخٌ : كَيْفَ يَكُونُ فِي هذَا كَفَّارَةٌ؟ فَقَالَ ابْنُ عَبّاسٍ : إنَّ اللّهَ تَعالى قَالَ : وَالَّذِينَ يُظَاهِرُونَ مِنْ نِسَائِهِمْ. ثُمَّ جَعَلَ فيهِ مِنَ الْكَفَّارَةِ مَا رَأيْتَ[. أخرجه مالك .
4. ( 5747)- Yahya İbnu Said ( radıyallahu anh) anlatıyor : "Kasım İbnu Muhammed´in şöyle söylediğini işittim : "İbnu Abbâs ( radıyallahu anhümâ)´a bir kadın gelip :
"Ben oğlumu kurban etmeye nezrettim! ( Ne dersin )" dedi. İbnu Abbâs ona :
"Oğlunu kesme, yeminine karşı keffârette bulun!" diye cevap verdi. Bu cevap karşısında orada bulunan yaşlı bir zat :
"Bu nezirde nasıl keffâret olur " dedi. İbnu Abbâs açıkladı :
"Allah Teâla hazretleri Kur´ân-ı Kerîm´de : "Hanımlarına zıhâr yapanlarınız bilsin ki, bu sözleriyle hanımları onların anneleri olmuş olmaz. Gerçekten onlar çirkin ve asılsız bir söz söylüyorlar..." ( Mücâdele 2) buyurmuş, sonra da gördüğün gibi, bu zıharda bulunanlara keffâret takdir etmiştir." [Muvatta, Nüzûr 7, ( 2, 476).][34]
AÇIKLAMA :
İbnu Abbâs ( radıyallahu anhümâ) çocuğunu boğazlamaya nezreden kadına yemin keffâretinde bulunma fetvasını verince, yanında bulunan bir zat bu fetvayı muvafık bulmayarak itiraz eder ve "Böyle bir nezre nasıl yemin keffareti gerekir " demek ister. İtiraz, bunun masiyet için yapılan bir nezir olmasından ileri gelmiştir. Çünkü bazı rivayetlerde masiyet için yapılan nezrin muteber olmayacağı belirtilmiştir.
İbnu Abbas ise, Kur´an-ı Kerim´den örnek veriyor : "Ayet, "zıhar"ı ( yani kişinin hanımını annesine, bacısına benzeterek, kendine haram kılması) önce "çirkin ve asılsız bir söz" olarak tavsif ettiği halde devamında : "Hanımlara zıhar yaptıktan sonra söylediklerinden vazgeçenler, onlarla temasta bulunmadan önce bir köle veya cariye azad etsinler" buyurarak, ceza tesbit etmiştir." İbnu Abbâs : "Öyleyse hadiste masiyet üzere yapılan nezir bâtıl ilan edilse de, buna yemin keffâreti gerekmektedir" demiş olmaktadır.
İbnu Abdilberr, "Zıharın bir yemin olmayışından hareketle bu meselede, zıhar keffaretine itibar edilmesinin bir manası yoktur" diyerek yaşlı adamın tirazına izah sadedinde İbnu Abbas´ın başvurduğu mukayeseyi zayıf bulduğunu söylemiştir. Nitekim masiyet üzerine yapılan nezirle ilgili merfu rivayetler gelmiştir. Bazıları geçti : [35]
ـ5748 ـ5ـ وعن محمد بن المنتشر : ]أنَّ رَجًُ نَذَرَ أنْ يَنْحَرَ نَفْسَهُ إنْ أنْجَاهُ اللّهُ مِنْ عَدُوِّهِ. فَسَألَ ابْنَ عَبَّاسٍ رَضِيَ اللّهُ عَنهما، فَقالَ : سَلْ مَسْرُوقاً خَادِمَهُ، فَسَألَهُ فقَالَ : َ تَنْحَرْ نَفْسَكَ، فإنَّكَ إنْ كُنْتَ مُؤْمِناً قَتَلْتَ نَفْساً مُؤْمِنَةً، وإنْ كُنْتَ كَافِراً تَعَجَّلْتَ الى النَّارِ، وَاشْتَرِ كَبْشاً
فأذْبَحْهُ لِلْمُسْلِمِينَ، فإنَّ إسْحَاقَ عَليْهِ السََّمُ خَيْرٌ مِنْكَ، وَفُدِي بِكَبْشِ. فأخْبَرَ ابْنَ عَبّاسٍ رَضِيَ اللّهُ عَنهُمَا. فقَالَ : هكذَا أرَدْتُ أنْ أُفْتِيَكَ[. أخرجه رزين .
5. ( 5748 )- Muhammed İbnu Münteşir anlatıyor : "Bir adam, Allah, düşmanından kurtardığı takdirde kendisini kurban etmeye nezretmişti. Durumu gelip İbnu Abbas ( radıyallahu anhümâ)´a sordu. O da, hizmetçisi Mesruk´a sormasını söyledi. Adam ona sorunca, Mesruk :
"Sen kendini kurban etme. Çünkü, eğer mü´min biriysen, mü´min bir canı öldürmüş olacaksın; yok eğer kâfirsen, cehenneme gitmede acelecilik etmiş olacaksın. En iyisi, bir koç satın al, bunu Müslümanlar için kes. Çünkü İshak aleyhisselâm senden daha hayırlıdır. O bir koç ile fidyelendi" diye cevap verdi. Adam bu cevabı İbnu Abbas ( radıyallahu anhümâ)´ a haber verdi. Bunun üzerine :
"Sana, ben de böyle fetva vermeyi düşünmüştüm!" dedi" [Rezin tahric etmiştir.][36]
AÇIKLAMA :
1- Dinimiz kişinin intihar etmesini yasaklamış, haram ilan etmiştir. Bu haramı hiçbir şey meşrulaştıramaz. Ancak Allah yolunda cihad makbuldür. Allah´ın meşru kıldığı maksadların tahakkuku için ölmenin muhakkak olduğu durumları göze almak intihar sayılmaz. Ama, kişinin kendisini Allah yolunda kurban etmek istemesi, meşru değildir. Böyle bir nezirde bulunmuş ise, bunu kurban keserek telafi edebilecektir. Sadedinde olduğmuz rivayette İbnu Abbas bunu Hz. İbrahim´in oğlu İshak ile delillendirir. Bilindiği gibi, Hz. İbrahim oğlunu Allah için kurban etmeyi nezrettiği zaman tam boğazlama anında Cenab-ı Hak, Hz. İbrahim´in oğluna fidye olarak bir koç göndermiş, oğlan yerine koç kurban edilmiştir.
2- Hz. İbrahim aleyhisselam´la ilgili bu kıssada Hz. İbrahim´in kurban etmeye kalktığı oğlu Hz. İsmail bilindiği halde, burada Hz. İshak´ın zikri geçmektedir. Bu mesele esas itibariyle Yahudilerle Müslümanlar arasında bir ihtilaf konusudur. Onlar, kendilerini Hz. İshak´tan gelme bildikleri için, Allah için kurban edilmek üzere yatırılmış olduktan sonra, Allah tarafından koçla fidyelenme şerefinin kendi cedlerine ait olduğunu söylemek gayesiyle, onun Hz. İshak olduğunu iddia ederler. İslam alimleri,daha mevsuk rivayetlere ve -daha önce açıklandığı üzere- başka delillere de dayanarak, kurban namzedinin Hz. İsmail olduğuna hükmeder. Bu bahis daha önce işlendi.[37]
ـ5749 ـ6ـ وعن عقبة بن عامر رَضِيَ اللّهُ عَنه : ]أنَّ رَسُولَ اللّهِ # قَالَ : كَفّارَةُ النّذْرِ إذَا لَمْ يُسَمِّ شَيْئاً كَفّارَةُ يَمِينٍ[. أخرجه الخمسة إ البخاري .
6. ( 5749)- Ukbe İbnu Amir ( radıyallahu anh) anlatıyor : "Resulullah ( aleyhisselâtu vesselâm) buyurmuştur ki :
"Nezir keffâreti, başka bir şey zikredilmemişse yemin keffâretidir." [Müslim, Nüzûr 13, ( 1645); Ebu Dâvud, Eymân 31, ( 3323); Tirmizî, Nüzûr 4, ( 1528 ).][38]
AÇIKLAMA :
Burada kastedilen nezir şöyle olur : "...Allah için üzerime nezir olsun." dikkat edince, böyle bir nezirde kişi, neyi yapmaya azmettiğini zikretmemiştir. Şu halde, hadis, böylesi bir nezir için ödenmesi gereken keffâretin "yemin keffâreti" olmasına hükmetmektedir.
Nevevî der ki : "Ulemâ burada kastedilen şey hususunda ihtilaf etmiştir. Şâfiîlerin cumhuru bunu nezr-i lecâc´a hamletmiştir. Nezr-i lecâc, inad ve ısrar nezri demektir. Kişi, mesela "Zeyd" kelimesini kullanmak istemez de : "Eğer ağzımdan "Zeyd" çıkarsa Allah için haccetmek üzerime borç olsun" der. İşte bu çeşit nezre nezr-i lecac denmiştir. Bu kimse, bilahare "Zeyd" kelimesini sarfedecek olursa yemin keffareti ödemekle, söylediğini yapma arasında muhayyerdir. Şafiî mezhebinde esas olan hüküm budur. İmam Malik ve birçokları bu nezr-i lecâcı mutlak üzere hamletmiş ve sanki "Üzerime nezir olsun" şeklinde yapılan mutlak nezre benzetmiştir. Ahmed İbnu Hanbel ve birkısım Şâfiî´ler de bunu, "içki içmeye" nezretmiş olan kimsenin yaptığı nezr-i masiyete hamletmiştir. Ashab-ı Hadis fakihlerinden bir cemaat de, bu nezr-i lecâcı nezir çeşitlerinin hepsine hamledip, "Bu nezri yapan kimse, nezrin bütün çeşitlerinde, kendine yüklediği şeyi yapmakla yemin keffâreti îfa etme arasında muhayyerdir" demişlerdir."
İmam-ı Azam´ın bu meseledeki son görüşüne göre, bir kimse nezrini, olmasını istemediği bir şarta bağlamışsa, ona bir yemin keffâreti kâfidir. Ancak nezrettiği şeyi yapmakla dahi borcunu ödemiş olur. Sözgelimi "Falan kimse ile konuşursam bir yıl oruç tutmak borcum olsun" diye nezreden kimse o şahısla konuşacak olsa, dilerse bir yemin keffareti verir, dilerse bir yıl oruç tutar. Fakat olmasını dilediği bir şarta bağladı ve meselâ : "Hastam iyileşirse bir yıl oruç tutmak bana borç olsun" dedi ise, mutlaka nezrini tutması gerekir. İmam Muhammed de böyle hükmetmiştir. Umumî belva sebebiyle bazı Hanefî fakihleri bu şekilde fetva vermişlerdir.[39]
ـ5750 ـ7ـ وعن عمران بن حصين رَضِيَ اللّهُ عَنهما قال : ]قَالَ رَسُولُ اللّهِ # : النّذْرُ نَذْرَانِ، فَمَنْ كَانَ نَذْرُهُ في طَاعَةِ اللّهِ فذلِكَ للّهِ، وَفِيهِ الْوَفَاءُ، وَمَنْ كَانَ نَذْرُهُ في مَعْصِيَةِ اللّهِ فَذلِكَ لِلْشَّيْطَانِ وََ وَفَاءَ فيهِ، وَيُكَفِّرُهُ بِمَا يُكَفِّرُ الْيَمِينَ[. أخرجه النسائي .
7. ( 5750)- İmrân İbnu Husayn ( radıyallahu anhümâ) anlatıyor : "Resûlullah ( aleyhissalâtu vesselâm) buyurdular ki :
"Nezir iki çeşittir : Kimin nezri Allah´a taatla ilgiliyse bu nezir Allah içindir. Bunda vefa gerekir. Kimin nezri de Allah´a masiyetle ilgili ise işte bu nezir şeytan içindir, bunda vefa yoktur. Böyle bir nezirde bulunan kimse, nezri için, yeminde olduğu gibi keffarette bulunur." [Nesâî, Eymân 41, ( 7, 28, 29).][40]
AÇIKLAMA :
Bu hadiste geçen Allah´a taatle ilgili olan nezirle, Allah´a isyanla ilgili olan nezirler hakkında daha önce yeterli açıklama yapılmıştır, burada tekrar etmeyeceğiz ( meselâ 5729, 5743. hadislerin açıklamaları görülmelidir.)[41]
--------------------------------------------------------------------------------
[1] İbrahim Canan, Kutub-i Sitte Tercüme ve Şerhi, Akçağ Yayınları : 16/89.
[2] İbrahim Canan, Kutub-i Sitte Tercüme ve Şerhi, Akçağ Yayınları : 16/90.
[3] İbrahim Canan, Kutub-i Sitte Tercüme ve Şerhi, Akçağ Yayınları : 16/90.
[4] İbrahim Canan, Kutub-i Sitte Tercüme ve Şerhi, Akçağ Yayınları : 16/90-92.
[5] İbrahim Canan, Kutub-i Sitte Tercüme ve Şerhi, Akçağ Yayınları : 16/93.
[6] İbrahim Canan, Kutub-i Sitte Tercüme ve Şerhi, Akçağ Yayınları : 16/93-94.
[7] İbrahim Canan, Kutub-i Sitte Tercüme ve Şerhi, Akçağ Yayınları : 16/94.
[8] İbrahim Canan, Kutub-i Sitte Tercüme ve Şerhi, Akçağ Yayınları : 16/95.
[9] İbrahim Canan, Kutub-i Sitte Tercüme ve Şerhi, Akçağ Yayınları : 16/95.
[10] İbrahim Canan, Kutub-i Sitte Tercüme ve Şerhi, Akçağ Yayınları : 16/96.
[11] İbrahim Canan, Kutub-i Sitte Tercüme ve Şerhi, Akçağ Yayınları : 16/96.
[12] İbrahim Canan, Kutub-i Sitte Tercüme ve Şerhi, Akçağ Yayınları : 16/97.
[13] İbrahim Canan, Kutub-i Sitte Tercüme ve Şerhi, Akçağ Yayınları : 16/97-98.
[14] İbrahim Canan, Kutub-i Sitte Tercüme ve Şerhi, Akçağ Yayınları : 16/98.
[15] İbrahim Canan, Kutub-i Sitte Tercüme ve Şerhi, Akçağ Yayınları : 16/98.
[16] İbrahim Canan, Kutub-i Sitte Tercüme ve Şerhi, Akçağ Yayınları : 16/99.
[17] İbrahim Canan, Kutub-i Sitte Tercüme ve Şerhi, Akçağ Yayınları : 16/99.
[18] İbrahim Canan, Kutub-i Sitte Tercüme ve Şerhi, Akçağ Yayınları : 16/99.
[19] İbrahim Canan, Kutub-i Sitte Tercüme ve Şerhi, Akçağ Yayınları : 16/100.
[20] İbrahim Canan, Kutub-i Sitte Tercüme ve Şerhi, Akçağ Yayınları : 16/100-101.
[21] İbrahim Canan, Kutub-i Sitte Tercüme ve Şerhi, Akçağ Yayınları : 16/101.
[22] İbrahim Canan, Kutub-i Sitte Tercüme ve Şerhi, Akçağ Yayınları : 16/101-102.
[23] İbrahim Canan, Kutub-i Sitte Tercüme ve Şerhi, Akçağ Yayınları : 16/102.
[24] İbrahim Canan, Kutub-i Sitte Tercüme ve Şerhi, Akçağ Yayınları : 16/102-103.
[25] İbrahim Canan, Kutub-i Sitte Tercüme ve Şerhi, Akçağ Yayınları : 16/103.
[26] İbrahim Canan, Kutub-i Sitte Tercüme ve Şerhi, Akçağ Yayınları : 16/103.
[27] İbrahim Canan, Kutub-i Sitte Tercüme ve Şerhi, Akçağ Yayınları : 16/103-104.
[28] İbrahim Canan, Kutub-i Sitte Tercüme ve Şerhi, Akçağ Yayınları : 16/104.
[29] İbrahim Canan, Kutub-i Sitte Tercüme ve Şerhi, Akçağ Yayınları : 16/105.
[30] İbrahim Canan, Kutub-i Sitte Tercüme ve Şerhi, Akçağ Yayınları : 16/106.
[31] İbrahim Canan, Kutub-i Sitte Tercüme ve Şerhi, Akçağ Yayınları : 16/106.
[32] İbrahim Canan, Kutub-i Sitte Tercüme ve Şerhi, Akçağ Yayınları : 16/106.
[33] İbrahim Canan, Kutub-i Sitte Tercüme ve Şerhi, Akçağ Yayınları : 16/107.
[34] İbrahim Canan, Kutub-i Sitte Tercüme ve Şerhi, Akçağ Yayınları : 16/107-108.
[35] İbrahim Canan, Kutub-i Sitte Tercüme ve Şerhi, Akçağ Yayınları : 16/108.
[36] İbrahim Canan, Kutub-i Sitte Tercüme ve Şerhi, Akçağ Yayınları : 16/109.
[37] İbrahim Canan, Kutub-i Sitte Tercüme ve Şerhi, Akçağ Yayınları : 16/109-110.
[38] İbrahim Canan, Kutub-i Sitte Tercüme ve Şerhi, Akçağ Yayınları : 16/110.
[39] İbrahim Canan, Kutub-i Sitte Tercüme ve Şerhi, Akçağ Yayınları : 16/110-111.
[40] İbrahim Canan, Kutub-i Sitte Tercüme ve Şerhi, Akçağ Yayınları : 16/111.
[41] İbrahim Canan, Kutub-i Sitte Tercüme ve Şerhi, Akçağ Yayınları : 16/111.
Sadreddin Konevi (ks) Hazretlerinden
40 Hadis-i Şerif´in Tasavvufî Şerhi
Mukaddime
Allah´a hamd olsun..
Ki O, zâtı ile zâtında ve zâtı için esma ve sıfat tecellileriyle tecelli eder.
Ve O, sıfatının çokluğu ile, zâtının birliğinde zâhir olur.
Sonra O nimetlerinin ve iyiliklerinin zuhur yerlerinde isim ve sıfatlarının gömleklerine bürünür de görünür.
Yine O, öyle bir zattır ki, kendi kendini gizlemiştir ve saklanmıştır.
"Nerede " derseniz; deriz ki, “Gayb hali tekliğinde... hem de şanına yakışan bir gizlilikle.”
Delilini isterseniz; işte O´nun kavli:
"Ben gizli bir hazine idim. Bilinmemi istedim. Halkı, bilinmem için yarattım... “
En kâmil, en tam bir mazhar olana Allah-ü Teala´dan salât... Ki O en faziletli ve bu fazileti umuma şamil bir tecelligahtır. Ve O en güzel duyan olup, keza mana kokusunu da en çok alandır. Madde ve mana arasında, tam nailiyete eren, O olmuştur. Madde ve mana suretine yine haiz olan O´dur. Nüsha-i kübra ile, nüsha-i suğra´yı câmi bir zattır. Yani, dünya ile ukbayı temsil eden zat...
Onun ismi şerifi Muhammed´dir. İşte, Allah-ü Teâlâ´dan salat ve selam dileğimiz bu zâtadır.
Salât ve selam bütün âline, pek keremli ve şerefli ashabına da olsun.
Şimdi kısaca derim ki:
Bu eser; Hadis-i Erbain´dir, Kırk Hadis´tir...
Hepsinden nübüvvet kokusu gelir. Mustafa buğusu tüter.
Bu Hadis-i Şerifler benim virdimdi.
Hepsini topladım, şerhettim. Ama bu şerhim, sofıye meşrebi üzerine oldu. Yani, Tasavvuf...
Başarı dileğimi, yüce Allah´a arz ederim.
1. Hadis-i Şerif: Resulullah (SAV) Efendimiz şöyle buyurdu:
"Merhameti olanlar... Bunlara Rahmân olan Allah merhamet eyler. Yerde olanlara merhamet ediniz ki, göktekiler de size merhamet edeler."
Manası ve tasavvufi yönden tefsiri:
Ey cüz´î ruh, sır ve ruhanî kuvvetler... Keder şüphesinden yana temiz olan, Rahmanî damga taşıyan rahmet feyzini saçınız. Kime bilir misiniz Kendinize... Beşeriyet vasfinızın arzına.
Yani bu tabiî varlığınızın toprağına... Ve onları çağırınız, şer´î hükümlerin esasına uysunlar. Onlara muvafakat etsinler.
Tabiî sıfat taşıyan resmiyetler de manen muhalif davranmaya...
Bu işe böyle devam ediniz. Ta ki, feyyaz olan küllî ve ilahî ruhumuz, Sema mertebesinden yükseklik getire, rıfat vere. "Neyle bunları yapar " derseniz, "Rabbanî varidat şimşeklerinin eseri ile, Rahmanî tecellilere ait nurların doğmaları ile..." deriz.
Bunlar yaptıklarınıza birer mükâfattır. Yani amellerinize. Ama yararlı amellerinize.
Nasıl ki Hak Teâlâ, Vehhab ismi hürmetine manalar feyzini ve rahmanî hikmetlerini önce ruha verdi, ruh da sırra, sır da kalbe, kalp de nefse, nefs de diğer duygulara ve onlar da cisme...
Netice: Her kim, şefkat ve merhamet vasıflarına bürünürse, Yüce Rabb’ın rahmetini kazanmış sayılır. Yavaş yavaş ondan gelen rahmet esintisi önce ruhunu sarar; sonra derece derece bütün dış yapısını kaplar.
Ama dış temiz olunca... Ama şer´î hükümler onda eksiksiz tatbik edilince. Aksi halde, gelmiş olsa dahi kaçar gider.
2. Hadis-i Şerif: Resulullah (SAV) Efendimiz şöyle buyurdu:
"Allah-ü Teâlâ Hazretleri her yüz yılın başında bu dini ikâme edecek birini baas eder."
Bu Hadis-i Şerifte üç mühim mana vardır: Kutbiyet, Müceddid makamı, Allah İsm-i Celâli.
İşbu üç mananın tefsirini aşağıdaki cümleler içinde bulacaksınız:
Kutup; Kutbiyet makamında tahakkuk edip oturabilmesi için, önce bir evvelki kutup ile arasında yüz senenin geçmesi lazım. Ta ki, ilâhî isimlerin küllisi onda tam tecelli edilebilsin. O isimlerin hemen hepsi, Hadis-i Şerifın metninde geçen Allah lafz-ı celâlinin tesiri altındadır. Burada bu kutbun meydana getirilmesine `baas´ (diriltme) deniyor. Bu da ancak Allah tarafından yapılır. Yani, yalnız bu yüce ismin tecellisi sonunda olur. Diğer isimler, bunun tevabiidir, buna bağlıdır. Kaldı ki, "Allah baas eder.." (Hac Suresi, Ayet-7) mealine aldığımız ayette de, baas işini bizzat Allah-ü Teâlâ yapmaktadır. Çünkü; Allah lafza-i Celâli, bütün isimleri câmidir.
Dikkat buyurulursa, "Rahman baas eder" denmiyor. Çünkü Rahman da Allah İsm-i Celâli´nin şumulündedir. Anla.. Bu bapta hidayet eden Allah´ tır..
Netice: Her yüz sene başında bir müceddid gelir. Esasta değil teferruatta, önemsiz değil, önemli değişiklikler yapar. Asrın icabına göre bazı ahkâm çıkarır. Muannidlere (inatçılara) cevap verir. Açıklanması kendi zamanına kalan bazı meseleleri açıklar. İmam-ı Rabbanî gibi.
Bu vazifeyi yapan aynı zamanda bir kutuptur.
Bu yazımıza son verirken, Seyyid Şerif Cürcanî Hazretlerinin kutb´ u tarifıne de kısaca bir göz atalım. Diyor ki: "Kutb´ a gavs da denir. Çünkü O, hacet sahiplerine aynı zamanda bir ilticâgâhtır. Bu öyle bir kimsedir ki bulunduğu zamanda Allah-ü Teâlâ´ nın nazargâhıdır. Ve Allah-ü Teâlâ zatından ona en büyük mana tılsımını ihsan buyurmuştur. Bu manayı iyi anlamak için kendimizi ruhî bir safiyete devretmemiz gerekir.
Cenab-ı Hak feyzimizi artırsın.
3. Hadis-i Şerif: Resulullah (SAV) Efendimiz şöyle buyurdu:
“Salacağınız bir ip, sizi mutlaka Allah´a ulaştırır..."
Bu Hadis-i Şerife verilecek mana biraz uzun olacak. Şöyle ki:
Şehadet mertebesine geçen insanlık nurunun eli ile makul nazarı olan fikrî kuvvetinizin ipini saldığınz zaman mutaka taayyünat arzının isbatında Allah´a ulaşır ve O´nun mutlak şuhudunun ipi ile karışan ve O´nun boyası ile boyanan bu ipin ilgisi cüz´î olan süfliyat taayyünatı zımnındadır. Yani ulaşıp tutunacağı makam orasıdır.
Buna bir misal vermek gerekirse efkâr (fikirler) kuşlarını verebiliriz... Şöyle ki; efkâr kuşlarını, müşahede vasfına bürünmüş olarak ulvî ve nuranî âlemlerin evcine uçurduğunuz zaman elbette Mutlak Hakkı müşahede edersiniz... Ama, orada ve açıktan.
Sonra, bundan şu hakikati idrak etmiş olursunuz: süflî ve ulvî mertebelerde müşahede edilen varlık, ulvî mertebelerde müşahede edilen varlığın aynıdır. Sonra, keşif ve müşahede nuru ile şu hakikati de idrak edersiniz: Bütün bu ulvî/süflî mertebeler ancak aklî itibarlara göredir. Bir de vehmî nisbedere.. . Çünkü varlığın tümü o taayyün halinde olan mutlak vücuddur.
Bu taayyün hali ise iki şekilde olur:
Ulvî ve nuranî
Süflî ve zulmanî.
Düşün: O´ndan gayrı tek varlık yoktur... Abadan´dan öte bir karye (şehir) yoktur.
4. Hadis-i Şerif: Resulullah (SAV) Efendimiz şöyle buyurdu:
"Her kim Allah için olursa... Allah onun için olur."
Hadis-i Şerifin metin tercümesi, zahir açıdan yukarıdaki mealden ibarettir. Bunun manevi bir tercümesi vardır ki, onu özet olarak aşağıya alacağız.
Şöyle ki: Bir kul, benliğinden fenâ bulur, zamanını bir yana atar; varlığı, mevhum nefsine izafe etmekten geçerse, Hak Teâlâ ona kayıtsız şartsız tecelli eder.
Bir başka mânâ daha: Her kim fiiller, sıfat ve zat yönüyle fenâfillah mertebesine ererse, onun mazharında İsm-i Âzam zuhur eder -zat, sıfat ve esma, efal (fiiller) olarak-.
Bu manada bir şiir:
Fenaya er; sonra fena bul, sonra fena bul.
Bekaya er; sonra beka bul, sonra beka bul...
Hülâsa, fena hali mertebelerinin herbiri, beka makamına varmayı gerektirir.
Bir şiir daha:
Fenadan fenâ bul, arzun beka ise eğer,
Böylece, bu önemsiz şey, beka bulurmuş meğer...
5. Hadis-i Şerif: Resulullah (SAV) Efendimiz şöyle buyurdu:
"Yüceliğine yüce, mübarekliğine mübarek Allah, dünya semasına nüzul tecellisi eyler ve buyurur:
Yok mu tevbe eden ... Ki, onun tevbesini kabul edeyim.
-Hani duacı ... Ki, onun duasına icabet edeyim.
-Bağış talebinde bulunan yok mu ... Ki, onu da bağışlayayım”
Hadis-i Şerifin tercümesi, kısaca yukarıda arz edildiği gibidir. Ama onun bir manası var ki hiç de buna benzemez; iç açan... gönül ferahlatan... göz aydınlatan.
Aşağıdaki cümlelerde o manayı bulacaksınız:
Bilmelisin ... Yüce Allah´ın nüzulu bir başkadır. O´nun adına: Ruhanî... Nuranî... ve Manevî... denir. Sonra bu nüzul tecellisi, özellikle isimlerin hükümlerini, izlerini, yer ve sema boşluğu alanında zuhurlarını göstermekten ibarettir. Keza, cümle vadileri, alabildiğine, önden sona böylece doldurmaktır...
Unutmamalı ki, bütün bu zuhurlar, yani sema boşluğunda meydana gelen zuhurlar -ama ne olursa olsun, ister hakikat, hakikat babından tümden olsun, isterse gizli, saklı yaratılış yönü ile incelikleri ve remizleri taşısın- hemen hepsi lafızlarla ve harflerle tahakkuk edip, bir gerçek olduğunu gösterir...
Bütün bu olanlar, ahadiyet makamından coşarak gelir. Öyle bir gizli gecede ki, ona "Ben gizli bir hazine idim..." mealine gelen Kudsî Hadisi ile işaret edilir..
Evet... Yüce Allah daima tecellisini ve zuhurunu meydana getirir. Ama vahidiyeti makamında. Ve öyle bir âlemde ki ona "Bilinmemi istedim... Halkı o sebeple yarattım" Kudsî Hadisi ile işaret edilmektedir.
Başta anlatılan ve mevzumuz olan Hadis-i Şerife tekrar dönelim. Özellikle, Allah-ü Teâlâ´nın o kelamı buyurma şekli üzerinde duracak, ondaki daha başka manaları da anlatacağız.
Şüphesiz, Allah-ü Teâlâ´nın kelamı bir beşer kelamına benzemez. "O halde nasıl " diye soracaksınız. Bu sorunuzun cevabını aşağıda bulacaksınız.
Şöyle ki: Allah-ü Teâlâ, ezelî ve ebedî bir kelamla konuşmaktadır. Ama şekilsiz. Harfin ve sesin verdiği şekilden yana münezzeh... Ne bir semt var, ne de bir zarf.
Şimdi yukarıdaki cümleleri biraz şerh edelim:
Allah-ü Teâlâ, "Yok mu tevbe eden ..." buyurdu. Anlatılmak istenen mana şudur: "Nefsi makamında iken ve onun sıfatlarını takınmış iken tabiatın gereği olan aykınlıkları bırakıp şer´î uyarlığa dönen yok mu ... Evet böyle biri yok mu ki “Tevbesini kabul edeyim ..."
Bu cümlede ise şu mana anlatılır: "Evet... hani o kimse ki nefsinin tabiî aykırılıklarını bırakıp şer´î uyarlığa döner. Ve onun böyle yapmasının bir sonucu olarak Ben de ilahî isimlerin nurları tecellisi yolu ile ona döneyim... Lahutî sıfatlarla ona yöneleyim."
Şimdi ikinci cümleye geçiyoruz.
Burada Allah-ü Teâlâ, şöyle buyurdu: "Hani duacı ..." Bunda aranacak mana şudur: "Nerede o talip Ama, rahmet feyzime hak kazanan talip; bir de şefat fazlıma hak kazanan..." Ama bu talep ve hak kazanmak kalp ve onun sıfatları makamında olacak... "Evet... hani böyle bir talip ve böyle bir duacı ... ki, onun duasına icabet edeyim."
Bunda anlatılmak istenen mana da şudur: "İsimlere has tecelli aydınlığı ile onu aydınlatayım... Sıfat inişlerinin şimşekleri ile ona gürleyeyim ve onun sonradan olma ve yaratılma sıfatlarını ifna edeyim."
Bu sıfatlar, Hakka has hakikî sıfatların beka yüzüne ârız olmuşlardır.
Şimdi de üçüncü cümlenin açıklamasına geçelim. Allah-ü Teâlâ şöyle buyuruyor:
"Bağış talebinde bulunan yok mu " Bunun manası şöyle anlatılabilir:
Bilhassa ruh ve sır makamında, örtülmeyi ve kapanmayı, gizlenip saklanmayı isteyen yok mu
-Evet... Böyle bir talebi olan yok mu ki, kibriya örtümle örteyim... Azamet izarımla onu saklayayım
-Evet... Bütün bunları zatî isimlerimden gelen tecellilerle yapayım.
-Böylece onu izafet yolu ile gelen zamandan ve izafet yolu ile kendisinde bulunan benlikten alıp kurtarayım.
-Bütün bunlardan sonradır ki o, Hakikî varlığımdan bir varlık âleminde tahakkuk eder
Yine bundan sonradır ki o, örtülmüş olur,
Yani; Benimle... isimlerimle... sıfatlarımla... fiillerimle. Özellikle taayyün içliğinden ve onun üzerine geçen takyid kaftanından.
Anlatılan örtünme hallerinin yerleri ve belli makamları vardır:
"Fiillerimle..." denirken, bu durum nefs makamı ile sıfatlarında olmaktadır.
"İsimlerimle..." denirken, kalp ve sıfatlarında hasıl olacak setr işine işaret edilir.
"Sıfatlarımla..." denirken, ise ruh ve onun ahkâmının kapanacağına işaret edilir,
"Benimle..." denirken ise şüphesiz zata geçilir. Bunun kapadığı yerler ise, sır ve ondan hasıl olan diğer esrardır. Şimdi işin sonuna geliyoruz. Bütün bu işlerden sonra olacakları O´ndan duymaya çalışacağız...
Yüce Allah bize şu manayı anlatmak istiyor: "Ve sen baki kalırsın... Ama sensiz olarak. Ve... Sen Ben olursun. Sonra... Ben sen olurum. Sen dahi Bensin."
Hasılı her şey O´nda ve O olur.
Yukarıdan beri anlatılan manaların tümüne şu Ayeti Kerime ile işaret edildi:
"Gerçekten ben çok çok bağışlayanım. Ama tevbe edeni... İman edip yarar iş yapanı." (Tâ-Hâ Suresi, Ayet-82 ) Bu manalardan Allah-ü Teâlâ´ya kavuşmayı anla. Ve bereket bul.
6. Hadis-i Şerif: Resulullah (SAV) Efendimiz şöyle buyurdu:
"O mümin ki insanlar arasına girer ve onların eziyetlerine sabreder: bu, o müminden hayırlıdır ki, insanlar arasına giremez ve eziyetlerine sabredemez..."
Bu Hadis-i Şerifte özel olarak İnsan-ı Kâmil´e işaret edilir. Belirtilen mana özetle şudur:
"Tam ve kâmil insanın manaya talib olan müslümanlar arasına girmesi, yalnız kalıp onlara karışmamasından hayırlıdır."
Halk arasına karışmamak, daha ziyade, meczub vasfına haiz saliklere has bir haldir. Ama bu meczub salik de, kendisinden hiç bir şey hasıl olmayan salikten hayırlıdır. Yine, kendisinde hiç bir zuhurat olmayan meczubdan fazilet itibarı ile daha değerlidir.
7. Hadis-i Şerif: Resulullah (SAV) Efendimiz şöyle buyurdu:
"Şayet Hakkı tam manası ile bilseydiniz su üzerinde yürürdünüz, dağlar sizinle kayardı..."
Bu Hadis-i Şerifte özellikle fena bulma haline işaret edilmektedir. Anlatılmak istenen mana kısaca şudur:
"Eğer Hakkın varlığında fani olup, O´nunla beka bulsaydınız, elbette herşeye karşı bir tasarruf sahibi olurdunuz... Özellikle icad ve yok etme babında. Ama her iki ülkede. Âfakta ve enfüste..." Yani, hem batınî alemde, hem de zahirî alemde.
8. Hadis-i Şerif: Resulullah (SAV) Efendimiz şöyle buyurdu:
"Hemen herkes dünyadan susuz çıkar. Ancak `Rahman, Rahim Allah adı ile´ diyenler hariç."
Burada, Yüce Hakk´ın İlahî ismi ile kaim olmaya işaret edilmektedir. Böyle bir hale eren sonunda Hakk´ın bir halifesi olmuş olur. Hem de bütün sıfatlarda... Hatta, Halikiyet, Razıkiyet ve Kadiriyet sıfatlarında da.
Şimdi, bu Hadis-i Şerifın biraz şerhini yapalım ve burada bize anlatılmak istenen mana üzerine biraz söz edelim: Her noksan olan, kemal derecesine yönelmek zorundadır. Ta ki O´nu bile. Şayet O´nu bilmiyorsa hakikî kemali bulamaz. Meğer ki bütün esma ve sıfatlarla tahakkuk etmiş ola. Ama hem celâl tarafındaki sıfatları ile hem de cemâl tarafındaki sıfatları ile.
9. Hadis-i Şerif: Resulullah (SAV) Efendimiz Allah-ü Teâlâ´dan hikaye yolu ile şöyle anlatıyor:
"Eğer Âdemoğlunun iki dere dolusu altını olsa üçüncüsünü arzular... Âdemoğlunun boşluğunu ancak toprak doldurur."
Manasından anlaşıldığı gibi bu Kudsî bir Hadis-i Şeriftir. Bu Hadis-i Şerifin şerhini yapmak istediğimiz zaman şöyle diyebiliriz:
"Bir kalp için iki vadi olsa... İş bu iki vadi, ruhun ve nefsin vadileridir. Ve bunlar ledünnî ilimlerin altını ile dolsa, mutlaka üçüncü bir vadinin de dolmasını ister. Çünkü onun istidadı vardır. Özellikle ilahî feyzi kabul etme babında; bir de... evet bir de feyiz veren zatta hakikati bulması babında; bir de... evet bir de verilen feyizle hakikate kavuşmak üzerine." Burada bilhassa, Âdemoğlunun gözünü dolduran şeyin toprak olarak anlatılmasından murad, zül haline varan bir fena halini bulmaktır. Özellikle burada fani bir varlığın izzet burcundan zillet enginine düşmesine işaret vardır. Buraya kadar anlatılan manaları şu Ayeti Kerime’ nin özlü manasına bağlamak icab eder: "Mirası, helal haram demeyip alabildiğinize yersiniz. Malı da pek çok seversiniz." (Fecr Suresi, Ayet 19-20)
10. Hadis-i Şerif: Resulullah (SAV) Efendimiz şöyle buyurdu:
"Allah-ü Teâlâ bir kulu severse, onu çeşitli denemelere tâbi tutar."
Yani iptilaya uğratır. Kul o iptilalara sabrettiği takdirde ona üstünlük vererek sever. Şayet şükür yoluna girerse bu sefer onu zatına seçer.
Bu Hadis-i Şerifle anlatılması istenen mana şudur:
Allah-ü Teâlâ bir kulu severse onu fena hali denemelerine sokar. Bundan sonra, fenadan da fena haline geçirir. Daha sonra fena halini de kaldırır beka makamına vardırır. İş bu manaya şu Ayet-i Kerime ile işaret edilmektedir: "Allah-ü Teâlâ, müminlerin mallarını ve canlarını satın aldı... Ki onlara cennet vardır." (Tevbe Suresi, Ayet-111 )
11. Hadis-i Şerif: Resulullah (SAV) Efendimiz şöyle buyurdu:
"Su hacmi iki kulleyi (büyük küpü) aşınca artık pislik taşımaz..."
Bu Hadis-i Şerife şöyle bir mana verebiliriz: "Bir irfan sahibi, zata has olan şehadet makamına yerleşirse, gerek esma gerekse sıfatların müşahedesi ona perde olamaz."
Allah-ü Teâlâ bu manayı bize şöyle anlatır:
"Onlar kötülüğü iyilikle savarlar." (Ra´d Suresi, Ayet-22) Yani yapılan iyilikle kir darlığını def ederler. En iyi bilen ve en iyi hükmü veren Allah-ü Teâlâ´dır.
12. Hadis-i Şerif: Resulullah (SAV) Efendimiz şöyle buyurdu:
"Allah-ü Teâlâ Âdemi kendi sureti üzerine yarattı."
Bu Hadis-i Şerife verilecek mana şudur: "Allah-ü Teâlâ Adem´i, yani insan suretini zatına bir ayna kıldı. Sıfatlarına da mazhar, fıillerine de tecelligah... Ta ki onda zuhura gele,"
Bütün bu manalara tüm olarak şu Ayet-i Kerime işaret eder: "Vaktaki, Rabb’ın meleklere ‘Ben, yeryüzünde bir halife yaratacağım...´ dedi..." (Bakara Suresi, Ayet-30) Azim olan Allah daima doğruyu anlatır, söyler.
13. Hadis-i Şerif: Resulullah (SAV) Efendimiz Rabbından naklen şöyle anlatıyor:
"İhlas sırrımdan bir sırdır. Onu kullarımdan sevdiğimin kalbine bir vedia olarak bıraktım..."
Bu Kudsî Hadis-i Şerife şu şekilde bir mana vermek mümkündür: "İhlas varlık sırrımdan bir sırdır. Ama bu taayyünatla kapalı olan varlığımın sırrından. Sevdiğimin kalbinde onunla tecelli ederim. Ve onu varlığımda fani kılarım. O kadar ki benden başkası onu bilemez, onun haline muttali olamaz... Hatta bunu kendisi de bilemez." Yani, ihlas sahibi... Çünkü o, ihlasta o kadar ileri gitmiştir ki ihlasını da unutmuştur.
Hatta kendisi ile ihlasa geçilen şeye nisbet edilen ihlastan yana da fena halini bulmuştur... Ve o, Mutlak Hakk´ın müşahedesine o kadar geçmiştir ki vahdetten de kesretten de olmuştur... Çok çok ötelere varmıştır.
En iyi bilen Allah-ü Teâlâ´dır.
14. Hadis-i Şerif: Resulullah (SAV) Efendimiz şöyle buyurdu:
"Allah-ü Teâlâ şöyle buyurdu:
-O kimse ki kazama rıza gösternıez, belama sabretmez, nimetlerime de şükretmez, artık varsın Benden başka bir Rabb arasın..."
Görüldüğü gibi bu da Kudsî bir Hadis-i Şerif´tir. Bunun manasını anlatmaya şu yoldan girebiliriz:
"Mutlak Rububiyyetim, nimetlerin ve belaların bir arada bulunmasını icab ettirir. Ta ki zıt isimleri ve birbirine benzeyen sıfatların rağmına Zatım tam kemali ile zuhura gelsin. Durum böyle olunca her kim zıtlara razı olursa Zatıma nail olur, Ben de onun Rabbı olurum. ...Ve her kim ki onlara razı olmaz, Ben onun Rabbı değilim. Sebebine gelince, o, bir vasfa bağlı kalmakta, diğerini de atmaktadır. Bir hükme tabi olmakta, diğerini de kabul etmemektedir. Halbuki Ben bütün vasıflara câmi bulunmaktayım. Bütün incelikleri ile cümle hükümlere müştemil bulunmaktayım... Hatta çeşitli yaratılışlara da. Çünkü, Zatım bütün açık hakikatleri ihata etmektedir."
Bu manayı şu Ayet-i Kerime gayet açık bir şekilde anlatır: “Evvel O´dur; Ahir O´dur; Zahir O´dur..." (Hadid Suresi, Ayet-3 )
Yüce Allah´ın kelamı daima sadâkat damgasını taşır.
15. Hadis-i Şerif: Resulullah (SAV) Efendimiz Allah-ü Teâlâ´dan naklen anlatıyor;
"Allah-ü Teâlâ şöyle buyurdu:
-Ey Ademoğlu, hasta oldum; ziyaretime gelmedin.
Âdemoğlu sordu:
-Ya Rabbi, Sen âlemlerin Rabbisin... Seni nasıl ziyaret edeyim
Allah-ü Teâlâ buyurdu:
-Bilmiyor musun Falan kulum hasta oldu... Ama sen onu ziyaret etmedin. Eğer onu ziyaret etseydin Beni yanında bulacaktın...
Allah-ü Teâlâ devamla buyurdu:
-Ey Ademoğlu, senden yemekle doyurulmamı istedim, ama sen Beni doyurmadın.
Âdemoğlu sordu:
-Ya Rabbi, seni yemekle nasıl doyurayım Sen âlemlerin Rabbisin.
Allah-ü Teâlâ anlattı:
-Falan kulum senden yemek istedi. Ama ona yedirmedin. Bilemedin mi Ona yedirseydin beni yanında bulacaktın.
Allah-ü Teâlâ devamla buyurdu:
-Ey Ademoğlu, senden su istedim, ama vermedin.
Âdemoğlu sordu:
-Ya Rabbi sana nasıl su vereyim . Sen âlemlerin Rabbisin.
Allah-ü Teâlâ anlattı:
-Falan kulum senden su istedi, vermedin. Ona su verseydin Beni yanında bulacaktın... Bunu da mı anlayamadın "
Bu da Kudsî bir Hadis-i Şeriftir. Mana kapısını şu şekilde aralayabiliriz:
"Ey Âdemoğlu..." şeklinde yapılan hitap rûhadır. Bu ruh ise kalptir. Bilhassa nefsanî perde ile perdelenen kalp. Bu kalbe şöyle hitab edilmektedir:
"Ben, belli bir zuhur yerine tecelli ettim. Zuhura geldim orada. Yine belli bir taayyünde de aynı şekilde tecelli ettim; zuhur eyledim. Fakat, bu has zuhurla perdelendim, gizlendim...Özellikle mutlak hakikatimi müşahade edilmeden yana sakladım. Belli bir şekle girmekten ve bir kayda sığmaktan yana kendimi kapadım. Bütün bu işler, bu belli taayyünün özünde oldu. Gel gör ki sen bu taayyünü bilmedin. Ki O mutlak hakikatimin aynıdır.
Burada "Ya Rabbi, sen âlemlerin Rabbisın, Seni nasıl ziyaret edeyim " cümlesi bir başka mana taşır. Onu da burada anlatmak icab eder. Şu demektir:
"Belli bir surette Seni nasıl müşahede edebilirim Bilhassa, keyfıyeti ve şekli olan bir şeyde... Halbuki Sen bu gözle görülen âlemlerin suretine inhisar etmekten ve belli bir şekil almaktan yana münezzehsin."
“Bilmiyor musun ..." kelimeleri ile başlayan cümleye verilecek mana ise şu şekilde olur:
"Sen şöyle bir marifete sahib olmadın mı ki, mutlak varlığım her taayünde, yani göze gelen her belli şeyde vardır. Sonra taayyün halini her mutlak olan mana taşır. Halbuki sen, anlatıldığı gibi, kendinde bir irfana sahip olmadın. Sonra bilmedin ki, o hasta kulun hakikati Hakikatimin aynıdır. Zira onda zahir olan Benim."
Bu zuhurun belli bir mana şekli şöyle olabilir: İsmin isim verilene nisbeti gibi ki, bu, o hasta kulun `Hakikatime´ nisbeti babında bir misaldir, benzetmedir. Kaldı ki, isim, müsemmaya göre ayrı değil, aynıdır.
Yukarıdaki açıklama nazara alınarak, "Bilmiyor musun " şeklinde gelen cümlenin devamı olan "Eğer onu ziyaret etseydin Beni yanında bulacaktın..." cümlesine de bir başka mana vermek icab eder:
"Durum yukarıda anlatıldığı gibi olunca, anlayamadın ki Mutlak Varlığım onun izafı varlığında seyrini tamamlamaktadır. Onu zuhura getirmektedir."
Yukarıda anlatılan manaların tümüne şu Ayeti Kerime işaret etmektedir:
"O küfredenlerin amelleri ise çöldeki serab gibidir ki susuz onu su zanneder." (Nur Suresi, Ayet-39) Mevzumuz olan Hadis-i Şerifın hepsini burada açıklayamadık. Ama kendisi ile bir kıyas yapılacak kadarını açıkladık. Kaldı ki bir kıyas usulü de vardır. Kalanı da buna göre kıyas eyle.
16. Hadis-i Şerif: Resulullah (SAV) Efendimiz Rabbından naklen anlatıyor:
"İsmi aziz ve celil olan Yüce Allah şöyle buyurdu: -Kulum bana kavuşmayı severse, Ben de ona kavuşmayı severim... Ama Bana kavuşmayı sevmeyince Ben de ona kavuşmayı sevmem."
Bu Kudsî bir Hadis-i Şeriftir. Şimdi manasına geçelim.
Bilesin ki, yolculuk iki şekilde olmaktadır:
Bu büyük alemdeki yolculuk, enfüsî olan küçük alemdeki yolculuk.
Büyük alemde yapılacak yolculuk için binek hayvanına, ya da başka bir vasıtaya ihtiyaç vardır. Keza enfüsî olan küçük alemde de binek hayvanına, ya da bir başka vasıtaya ihtiyaç vardır. Ne var ki küçük alemdeki vasıta ancak zâti muhabbetten ibarettir. Ama, sıfatlara ve fıillere ait muhabbetten değil. Yalnız zata muhabbet...
Bu manaya "Kulum severse..." cümlesi işaret etmektedir. Yani "Kul bana kavuşmayı, hakikî müşahedemi severse..." demektir. Bu durum, yani hakikî müşahedem onun izafî ve mecazî varlığından sıyrılmasına bağlıdır. Bundan sonradır ki muhabbet Burak’ ına biner... Şevk kamçısını alır... Aşk vadisine geçer... Böylece nice sırlar mesafeyi kateder... Ve parlak bir menzile varır ki bu, fena halidir. Bu fani varlığın erimesidir, bitmesidir...
İşte o kul bu hali bulduktan sonradır ki Allah-ü Teâlâ onunla karşılaşmayı sever. Zât, hakikî mevcudiyeti ile ona tecelli eder... Bu tecelli, fena haline geçtikten sonra onun beka makamını bulmasıdır. Bu makam onun fena haline geçmesine bir mükafat olarak yapılır.
Hadis-i Şerifin, anlatılan kısmın zıddı olan ikinci kısmına gelince, onu da şu şekilde anlatmak mümkündür:
"Kul hayvâni arzularına dalıp helake gitmesi sebebi ile Bana kavuşmayı istemezse Ben de ona kavuşmayı istemem." Yani tecelli etmemekle... Bilhassa, zâti bir tecelli etmemekle... Böylece o, tabiî olan şehvet deryasına batar gider... hayvaniyet unsuru vadisinde helak olur.
Bu Kudsî Hadis için bir başka açıdan şöyle bir şerh yapmak icab eder. Şu mana anlatılmak istenmiştir:
"Kâmil ve kullukta tahakkuk eden bir kul, zatımın, sıfatımın ve fiillerimin müşahedesini isterse, sıfatımın fenası zımnında, zatımı müşahede ile onu severim... Zatımın, sıfatımın ve fiillerimin bekası ile de onu severim. Şayet o istemezse Ben de istemem." Ama, bu istememek tard ve yukarıda anlatılan mananın aksi olarak tecelli eder.
Sonucu bir iki cümle ile bağlayalım. Şöyle ki:
Şayet bir kul, özünde hayır bulursa Allah´a hamd etsin. Şayet şer bulduysa, o zaman da yalnız nefsini ayıplasın. Sebebine gelince, bütün bu haller, Allah-ü Teâlâ´nın o kulunu sevmesi ya da sevmemesi babında birer delildir, işarettir, alâmettir.
En iyi bilen, en iyi hükmü veren Allah´dır.
17. Hadis-i Şerif: Resulullah (SAV) Efendimiz Rabbından naklen anlatıyor:
“Allah-ü Teâlâ, şöyle buyurdu:
-Ben; uğrumda kalpleri kırık olanların yanındayım..."
Görüldüğü gibi bu da bir Kudsî Hadis-i Şeriftir. Manasına gelince, şöyle demek icab eder:
"Bizzat Ben, esma ve sıfatla, zatından, sıfatından ve efalinden geçip fena haline yıkılıp gelene tecelli edenim. Böylece, onun beka makamında tahakkuk edebilmesi için bir gözetici müşahid olurum. Bir bakıma onun kefili olurum... Çünkü o fena haline geçmiştir. Fena haline geçen ise her şeyi bir yana atar, dağınık olur, toparlanamaz. Beka makamına çıkamaz, fena denizinde boğulur... Orada helak olur. O kadar ki, istidadının zafiyeti icabı, sahile de dönemez... Meczublar sınıfına girer. Bir türlü beka makamına çıkamaz."
Şimdi, "Uğrumda" kelimesini biraz açalım. Bu, "Bende beka bulmak..." manasına alınmalıdır. Sebebine gelince, bizzat fena, aranan birşey değildir. Esasen matlub olan beka makamıdır...
Ne var ki, tahakkuk bunda olamaz. “O” olmadan imkansızdır.
Bir irfan sahibi, bu manaya, şu şiiri ile işaret eder:
Bir köşe vuslat köşesi olamaz heyhat;
Sadık dahi olsan... ki sende varsa hayat.
18. Hadis-i Şerif: Resulullah (SAV) Efendimiz Rabbından naklen anlatıyor:
"Allahu Teâlâ şöyle buyurdu:
- Kıyamet günü Ben şu üç zümrenin hasmıyım:
Bir kimse ki: Kendisine ihsan ettim, ama o zulmetti... Bir kimse ki: Bir hürü sattı, parasını da yedi... Bir kimse ki: İşçi tuttu. Ondan istifade etti. Ama ücretini ödemedi."
Bu da Kudsî bir Hadis-i Şeriftir. Manasını aşağıdaki şekilde anlatabiliriz. Şöyle buyurulmaktadır:
"Bir kimse ki, kendisine ihsan ettim ama o zulmetti." Bu cümlenin mana derinliğinde şu cümleler saklıdır: "Ben ona varlık verdim. Ta ki Varlığımın mazharı, yani Zuhur yeri ola. Fakat o, Benim belli sebep için verdiğim varlığı kendisine mal etti. İddiası bu yolda oldu... Tıpkı Firavun´un "Ben sizin Yüce Rabbınızım..." (Nâziat Suresi, Ayet-24) dediği gibi...
"Bir kimse ki hürü sattı, parasını da yedi..." Bu da şu manayadır:
Bir kimse vardır; kalb nurunu nefsin zulmetinden kurtardı. Çeşitli taatle meşgul oldu. Yüce makamlara çıktı ve üstün mertebelere erdi. Sonra gerisin geri döndü. Şöyle ki: Kalbin nurundan çıktı. Nefsin karanlık yuvasına, onun yoluna girdi. İşbu mana, şu Ayet-i Kerime ile anlatılır: "Onlar ki kâfır oldular; dostları putlardır. Onları nurdan zulmete geçirir. Bunlar cehennem ehlidir. Orada sonuna kadar kalacaklardır." (Bakara Suresi, Ayet-257)
Anlatılan halin sonundadır ki, o, amellerine aldandı. Şehvet afetlerinin iptilâsına uğradı. Mal ve şöhret sıkıntısına çarpıldı.
İşbu hal üzerinedir ki: Nefsin hür başı hürlüğünü yitirir; boynuna yersiz istekler zinciri geçer, bağlanır. İşte bundan sonradır ki: Nefsin hürriyetini, görsünler ve işitsinler pahasına satmış olur...
Bu kudsî mana taşıyan Hadis-i Şerifın bir başka yönden şerhini yapmak gerekecek. Allah-ü Teâlâ adeta şöyle buyuruyor: "Bir kimse ki Mutlak Varlığı müşahede etmeden varlıkta bir yer iddiasında bulunur... Nefs de görsünler işitsinler dileği ve isteği ile kabarır... Zühde karşı bir arzu duyup, vera haline sahip olarak, taattan da, yine nefsin yersiz istekleri için bir yardım payı çıkarırsa... Ve nefse ancak hakettiği kadarını vermezse... Evet Ben, böyle olan bir kimsenin herşeyin ayrıldığı ceza günü geldiği vakit hasmı olurum."
En iyi bilen Allah-ü Teâlâ´dır
19. HADİS-İ ŞERİF: Resulullah (SAV) Efendimiz Rabb’ ından naklen anlatıyor:
“Allah-ü Teâlâ şöyle buyurdu:
-Herkim Benim veli kuluma düşman olursa bana harb açmış olur."
Bilesin ki, İlahî isimlerden herbirine karşı düşen benzerleri vardır. Kahhar ve Latif isimleri gibi... İsimlerin durumu böyle olduğu gibi, o isimlere mazhar olanların durumu da budur. Meselâ evliya ile onların zıtları olan adamlar, düşmanlar...
Velîler, Cemâl, Lâtif, Lütuf ve Yemin (sağ) isimlerinin mazharlarıdır. Düşmanlar ise Celâl, Kahhar ve Şimal (sol) isimlerin mazharlarıdır. Ayrıca her iki kelime arasında da zıtlık ve düşmanlık vardır.
Şimdi, “Bana, harb açmış olur" cümlesi üzerinde duralım. Bu, şu demektir:
"O, nefsini Bana karşı kaldırdı..." Halbuki o batıldır, Ben ise Hak. Şüphesiz Hak batıldan daha güçlüdür.
Bu yol da delil olan manalar anlatır: Cemâl tecellisi, daima Celâle galip gelir...
Şimdi bir başka açıdan bu Hadis-i Şerifın şerhini yapalım. Burada, Allahü Teâlâ´nın şöyle buyurduğunu anlatabiliriz: "Her kim benim velî kuluma düşmanlık ederse Bana Celâl tecellisi yoluyla karşı durmuş olur. Bana gelince ona hem Celâl hem de Cemâl tecellisi ile karşı çıkarım.Ve bilindiği gibi bu şekildeki bir tecelli onu ezer."
Bu mana şu Kudsî Hadisten de anlaşılır: "Rahmetim gazabımı geçti..."
Kaldı ki bu mana şu âyet-i kerime´nin özüne de uygundur: "Onlardan intikam aldık... Denizde boğduk. Çünkü, onlar âyetlerimizi yalan saydılar." (A´râf Suresi, Ayet-136)
Burada ayetlerden murad Allah´ın velî kullarıdır.
20. HADİS-İ ŞERİF: Resulullah (SAV) Efendimiz Rabb’ ından naklen anlatıyor:
"Allah-ü Teâlâ şöyle buyurdu:
-Ben kulumun zannına göreyim... O halde, Benim için hayır zannında bulunsun. Ve Ben, Beni andığı zaman kulumun yanındayım."
Bu da Kudsî bir Hadis-i Şeriftir.
Bilesin ki, Yüce Hakk’ ın her şeyde bir zuhuru vardır. Bu, has bir zuhurdur ki o zuhura mahal olan şeyin istidadına göre şekil alır. Şundan ki: Tecelli, kendisinde tecelli vâki olanın durumuna göre olmaktadır...
Zuhur da aynı şekilde Hakk’ ın mazharlarından bir mazhardır. Ve tecelli, mazharın durumuna göre olmaktadır. Durum böyle olunca, kendisinde bir şey zuhura gelecek olan korkulu bir kimse ise, onda meydana gelecek şey korku sûretinde gelir. Şayet kendisinde bir şey zuhura gelecek olan ümidli bir kimse ise, onda muhabbet zuhur eder. Hâsıl-ı kelâm, yukarıda anlatılan kıyas yapılarak: Aşklı ise aşk zuhura gelir... İşbu anlatılan mânâ, Cüneyd-i Bağdadî Hazretleri´ nin şu cümlesinde saklıdır: "Suyun rengi kabının rengidir."
Yukarıda anlatılan cümlelerden de anlaşılacağı üzere, O, her bilginin aynıdır. Her sanılanın aynıdır. Her anlaşılanın aynıdır. Hatta her ilmin, her zannın, her fehmin aynıdır. Ve O ancak itikat edenin itikadına göre zuhur eder. Her şey onun tecelli suretleridir. Zuhuratının çeşitleridir. Zâtının tecelligâhıdır. Esmasının ve sıfatlarının aynalarıdır. Ve O her itikad sahibinin ve itikad edilen şeyin de aynıdır.
Buraya kadar anlatılanlar: "Ben kulumun zannına göreyim. O halde benim için hayır zannında bulunsun" cümlesinin bir açıklaması idi. Diğer kısmın açıklamasını aşağıda bulacaksınız.
"Ve Ben, Beni andığı zaman kulumun yanındayım..." buyuruldu. Bunun manası, şu şekilde açılabilir:
"Ben kulumla, Beni zikri şekli ile olurum. Şayet o, Celâl isimleri yönünden zikrini yaparsa ona Celâl isimleri yolu ile tecelli ederim. Şayet o, Cemâl isimleri yolundan zikrini yaparsa ona Cemâl isimleri yolundan tecelli ederim."
Bu Hadis-i Şerife bir şerh yapmak daha icab edecek. Bu manaya göre şöyle buyrulur:
"Ben tâyin edilen her şeyde belli bir varlığım. Fark ve kesret şehâdetgâhında, Beni müşahede eden ‘zancı´ları kemâle erdiririm. Sonra, Benimle oluşu yönünden onunla olurum."
İşbu mana şu âyet-i kerimenin derin manasında saklıdır: "De ki, herkes kabiliyetine göre amel eder..." ( İsrâ Suresi, Ayet-84)
[Tevhid üç derecede anlatılır:
Delil ile Allah ´ın varlığına dair hüküm; ilmî yoldan Allah´ ın birliğini bilmek; irfan sahibinin kalbinde ilahî rüyetin galip gelmesi. Öyle ki artık onda başkasını görecek hal kalmaz.
Bunlardan birincisi, her iman sahibi içindir. İkincisi âlimlerin tevhididir. Üçüncüsü, irfân sahiplerinin tevhididir.]
21. HADİS-İ ŞERİF: Resulullah (SAV) Efendimiz Rabb’ ından naklen anlatıyor:
"Allahü Teâlâ şöyle buyurdu:
-‘Tam ihlâsla Allah ´tan başka ilâh yoktur’ şehadetini yapanlar olmasaydı, Cehennemi dünya ehline musallat ederdim. Eğer bana ibadet edenler olmasaydı Bana âsi gelenlere bir anlık dahi mühlet vermezdim."
Bilesin ki, her kâmil kişinin şehadeti, yada her kâmil kişinin ibadeti umumi bir manada kâim olur. Yani tek tek herkese şamil olur. Zira herşeyde vücud birdir. Böyle bir Vahdaniyet şehadeti ise tard ve uzaklık ateşinin dünya ehline gelmesini önler. Sebebine gelince, Vahdaniyet şehadetinin nuru bütün bu görünenlerde bulunan mutlak varlıkta geçerlidir. Ve bütün taayyünatın onda nasibi vardır. Yani bu mukayyed şehadetin nurundan.
Buradaki mukayyed şehadet, mukayyeci olarak taayyün eden varlıkla ilgilidir.
İşte her kâmil zâtın ibadetini yukarıda anlatılan mana çeşidinden görmek gerekir. Bu manaya işaret olarak Resulüllah (SAV) Efendimiz şöyle buyurdu: "Yeryüzünde `Allah Allah...´ diyen bâki kaldıkça kıyamet kopmaz." Bu Hadis-i Şerifte Kutb´ a ve mutlak varlığı bilen Gavs´ a işaret edilmektedir. Zira her taayyün halini alan varlıkta taayyün eden O’ dur. Sonra her şehadette şehadet eden yine O’ dur. Her ibadette ibadet eden yine O’ dur.
Şimdi bu Hadis-i Şerifın esas manası üzerinde duralım. Allah-ü Teâlâ adeta şöyle buyurmaktadır:
"Mutlak varlıkla tahakkuk eden İnsan-ı Kâmil olmasaydı -ki bu İnsan-ı Kâmil yeryüzünde Allah´ın bir halifesidir, cem ve icmal yönünden hakikî şehadettir- dünya ehline tecelli ederdim."
Burada dünya ehlinden murad, emmare nefis ile hilekâr hevâdır. Bir de kandırıcı beşerî ve tabiî kuvvetlere işaret edilmektedir. Bu tecelli ise kahır ve gazap cehennemi suretinde olabilir. "Böylece onları tamamen öldürürdüm, yok ederdim."
Yukarıda anlatıldığı gibi, "bilhassa tefrik (ayırma) ve tafsil (toplama) yönünden hakikî kulluğu bilen Kâmil İnsan olmasaydı nefis ve heva yönünden bana âsi geleni bırakmazdım."
Yukarıda anlatılan manalara şu Âyet-i Kerimeler de ayrıca işaret etmektedir:
"Eğer Allah insanların bir kısmı ile diğer bir kısmını def etmeseydi, yeryüzü bozulurdu." (Bakara Suresi, Ayet-251 )
"Ve eğer Allah insanları yaptıkları hatalara göre hesaba çekecek olsaydı, yeryüzünde hiçbir canlı varlık kalmazdı." (Fâtır Suresi, Ayet-45)
22. HADİS-İ ŞERİF: Resulullah (SAV) Efendimiz Rabb’ ından naklen anlatıyor:
"Allah-ü Teâlâ şöyle buyurdu:
Ey Âdemoğlu, seni Kendim için yarattım. Eşyayı da senin için yarattım. O halde Kendim için yarattığımı, senin için yarattığımın ayarına düşürme."
Görüldüğü gibi bu Hadis-i Şerif de Kudsîdir. Burada adeta şöyle buyurulmaktadır:
"Sen, bütün isim ve sıfadatları, ahkâm (hükümleri) ve âsârı (eserleri) şümulüne alan küllî hakikatımın bir mazharısın. Bu âlem ise baştan sona Senin varlığının ayrıntılarıdır. Ve hakikatına ait olan hakikatlerin mazharlarıdır. Bu büyük âlemde Senin misalin, ruha nisbetle cesed gibidir. Sen ruhsun; bu âlem de cesedindir, bedenindir. Bu âlemden gaye Sensin... bir de toplayıcı hakikatın."
Cesedden maksat tedbir sahibi ruhtur. Durum böyle olunca, "ruhun nurlarını kendi beşerî varlığının perdeleri ile örtme."
Şu da bir gerçektir ki, her zuhur yerindeki tecelli, ilahî nurun tecelli sergisinden aldığı nasib kadardır. Bu bir birlik, vahdet tecellisidir ki, ruhun ve sırrın mazharında olur. Bu ruhu, kalb olarak ele almalıyız ve onu tecelli kabulünde daha kemalli görmeliyiz. Yani cisme ve bedene olan tecelliden. Çünkü bunların şümulünde zulmet de vardır.
23. HADİS-İ ŞERİF: Resulullah (SAV) Efendimiz Rabb’ ından naklen anlatıyor:
"Allahü Teâlâ şöyle buyurdu:
-Bir kimse Beni kendi kendine anarsa, Ben de onu zâtımda anarım...
Yine bir kimse Beni bir cemaat içinde anarsa, Ben de onu o cemaatten daha hayırlı bir cemaat içinde anarım”
Bu da, kudsî bir Hadis-i Şeriftir. Bir manaya göre burada şu âyet-i kerime´ye işaret edilmektedir:
"Her insanın takdir olunan amelini boynuna astık..." (İsrâ Suresi, Ayet-13)
Bu Hadis-i Şerifın manası üzerinde biraz duralım. Âdeta şöyle buyurulmaktadır:
"Bir kimse, Beni kendi kendine anarsa..." yani, vahdet cihetinden girip, bilhassa zâtta, sıfatta ve fiillerde fenâ halini bulur ve zikrini yaparsa, "Ben de onu mutlak bir vahdet içinde zikrederim."
Ama "Bir kimse Beni bir cemaat içinde zikrederse..." yani, kesret ve tefrika cihetine giderek -yani zahirî ve batınî kuvvetlerle zikrimi yaparsa- "Ben de onu isimlerimin çokluğu ile anarım. Kaldı ki onun Beni zikri, Benim onu zikretmem sayılır..."
Bu mana Hakikî Vahdet yönünden gelir...
24. HADİS-İ ŞERİF: Resulullah (SAV) Efendimiz Rabb’ ından naklen anlatıyor:
"Allahü Teâlâ şöyle buyurdu:
- Ey Ademoğlu, senin için yaptığım taksime râzı olursan kalbini ve bedenini rahata kavuştururum... Sevimli bir kul olmakla kısmetin sana gelir. Şayet senin için yaptığım taksime râzı olmazsan, dünyayı sana musallat ederim... Ve sen bir vahşet içinde, yabanda tepinip durursun. Sonra, İzzetim ve Celâlim hakkı için o dünyalıktan ancak kısmet ettiğime nail olursun...Sen de bir kötü kul olaraktan."
Anlaşıldığı gibi bu da Kudsî bir Hadis-i Şeriftir. Özünde, şu âyeti kerimenin manasına işaret vardır:
"Allah onlardan razı olmuştur, onlar da Allah´tan..." (Mâide Suresi, Ayet-119)
Şimdi, bu Hadis-i Şerife verilecek mana üzerinde duralım. Anlatılmak istenen mana özet olarak şudur:
"Âdemoğlu, ezellerin ilk deminde, onun zâti ve fikrî haline ve istidadına uyan bir şekilde verdiğime razı olsaydı, kendisine nasib olmayanı aramak zahmetinden onu alırdım." Çünkü tecelli, tecelli sahibine ait takdirle olur. Bunun dışına çıkılamaz. Artma veya eksilme olmaz. Bu durumda o, kader sırrını, istidad kitabının hakikat sayfasında müşahede ve mütalaa eden bir kuldur.
25. HADİS-İ ŞERİF: Resulullah (SAV) Efendimiz Rabb’ ından naklen anlatıyor:
“Allah-ü Teâlâ şöyle buyurdu:
-Ben gizli bir hazine idim, bilinemi istedim. Halkı yarattım, nimetlerimi onlara sevdirdim. Böylece Beni bildiler."
Bu Hadis-i Şerif de Kudsîdir. Burada belirtilen istek, zâti bir istektir. Bu zâta Ahadiyet ismi verilir ki, bütün esma ve sıfatların hakikatını özünde toplar.
Bütün bunlara "Gizli hazine..." tâbiri kullanıldı. Hepsi de kemâl derecesindedir, noksanı yoktur. Bu aynı zamanda Hakk’ ın zâtına has bir kemâldir. Bu zâti kemâlin ise bütün esma ve sıfatların kemâl derecesindeki durumları ile zuhur bulması gerekti. Ama halk mazharlarında, âlemin tecelligâhında.
Durum ki, anlatıldığı gibidir ... Allah-ü Teâlâ şöyle buyurdu: "Onlara, zâhir ve batın nimetlerinin kisveleri ile zuhur ettim. Ama bir sevgi şeklinde..." Zira bunlar mücmel (öz) olarak umuma ve havasa marifet duygusu verir. "İşte bundan sonradır ki fıtrî (doğuştan gelen) istidatları ile anlatılan yoldan beni bildiler."
Bu yüce ve üstün mananın müşahedesi babındadır ki, bir âyet-i kerimede Resullullah (SAV) Efendimize şöyle buyuruldu:
"Şüphesiz bil ki: Allah´tan başka ilah yoktur..." (Muhammed Suresi, Ayet-19)
Burada Resulullah (SAV) Efendimize bir ilim deryasının kapısı aralanıyor. Bu Ona göredir. Bir de ilmî varislerine, başkalarına değil.
Gerçek şudur ki, esma ve sıfatlara câmi olan ulûhiyet ilmi ancak yüce birliğe erene, ilk berzah makamını bulana verilir. Anlatılan makama ise tam olarak ancak Resulullah (SAV) Efendimiz vâsıl olmuştur.
En doğrusunu, Allahü Teâlâ bilir...
26. HADİS-İ ŞERİF: Resulullah (SAV) Efendimiz Rabb’ ından naklen anlatıyor:
"Allahü Teâlâ şöyle buyurdu:
Beni, ne yerim aldı, ne de semâm... Lâkin beni mü’min, taki, naki, vera hâli sahibi kulumun kalbi aldı..."
Görüldüğü gibi bu da Kudsî bir Hadis-i Şeriftir. Şöyle manalandırmak mümkündür:
"Ben hiç bir yere küllî olan esma ve sıfatımın bütün cihetinden tecelli etmedim. Ancak kemâl durumuna bağlı bulunan ve dolayısı ile bana izafeti olan kulum müstesna. Tecellimi Bana yaparım."
Bu Hadis-i Şerifte bazı kelimeler geçti. Onları biraz açmak icabedecek. Sırası ile onlar, taki, naki, vera kelimeleri idi.
Taki: İki yönlü isimlerden, bilhassa ibadetle ilgili yönü ile olup kalmaktır. Diğer yönü ile değil.
Naki: Çoğunluğu ile ilahî isimleri müşahede etmektir. Yukarıda zımnen anlatılan iki yönlü isimlerin birbirinden ayrı bazı imtiyazları vardır. Bilhassa ibadet ile ilgili kısma verilen imtiyaz bir başkadır.
Vera: Mâsivayı bırakıp Zât-ı İlahî´ de olmaktır. Ama O´ nun gayrından fenâ bulmak sûreti ile.
Bütün bu manalara şu âyet-i kerime işaret etmektedir: "Biz emaneti, semalara, yere, dağlara arz ettik ama onu almaktan çekindiler, ondan korktular. Ve sonunda onu insan yüklendi. Ama bir Zalim ve Cahil olarak..." (Ahzab Suresi, Ayet-72)
Yukarıda geçen âyet-i kerimenin tefsirini yapmak ve onda geçen bazı kelimeleri açıklamak gerekecek. Adı geçen kelimeler Emanet, Zalum ve Cehul kelimeleridir.
Şöyle ki: Emanet burada tecellinin kabulü manasındadır. Ama ilk tecelliyi, her şekil ve tümü ile... Bu emaneti almayanlar için, "Ama, onu almaktan çekindiler, ondan korktular..." buyuruldu. Bunun sebebi, onun ancak tam zuhurunu göstermekten yana bir kabiliyete sahip olmayışlarıdır. Bir de o âlemin hakikatına tam olarak uyamayışlarıdır.
“Sonra onu, insan yüklendi..." buyuruldu. Sebebine gelince; kabiliyeti kemâl derecesinde olup, uyuşu tamdır çünkü onun vasıfları arasında şunlar vardır:
Zalim: insanın nefsini ifna edişini anlatır.
Cahil: herşeyden geçtiği için Hakk’ ın zâtından gayrını bilmez.
Bu manaları anla.
27. HADİS-İ ŞERİF: Resulullah (SAV) Efendimiz Rabb’ ından naklen anlatıyor:
"Allahü Teâlâ şöyle buyurdu:
-Beni bilen talep eder... Beni talep eden bulur... Beni bulan sever... Beni seveni öldürürüm... Bir kimseyi öldürürsem diyeti Bana düşer... Bir kimsenin diyeti Bana düşünce onun diyeti bizzat Ben olurum."
Görüldüğü gibi bu Hadis-i Şerif de kudsîdir. Özellikle marifete işaret edilmektedir. Biz de o yoldan gideceğiz.
Bilesin ki İlahî marifet iki kısımdır. Biri Marifet-i Zât; öbürü de Marifet-i Sıfat.
Marifet-i Zât; O´ nu mutlak ahadiyeti cihetinden bilmek mümkün değildir. Marifet-i Sıfat´ a gelince; O’ nu bilmek mümkündür.
Buna göre, marifet talebi gerektirir. Talep ise bulmayı icab ettirir. Bulmak da sevmeyi gerektirir. Sevgi de ölümü. Bu ölüm, fenâ halidir. Ölüm ise diyeti icab ettirir. Diyet ise ancak aklı başında olana ödettirilir.
Gerçekten, öldürülenin diyeti ancak öldürendir. Özellikle bu manaya şu âyet-i kerime işaret etmektedir: "Bir kimse, Allah´ a ve Resul´ üne doğru yola çıkar da sonra ölürse, onun ecri Allah´ a kalır." (Nisâ Suresi, Ayet-100) Yani zâtı ile ona bekâ verir çünkü bu manada, katil maktulün aynıdır. Hakikat değişmez. Zira hakikat birdir.
Kesrete gelince, o, birtakım aklî, vehmî ve izâfi nisbetlerden ibarettir. Keşif ehli zatlara göre bunlara itimat yoktur.
Anlatılan manaları bir irfan sahibi şu şiiri ile dile getirmektedir:
Devamlı O´nunum, O da artık benimdir;
İki zat arasında fark yok, sevgilimdir ...
28. HADİS-İ ŞERİF: Resulullah (SAV) Efendimiz Allah-ü Teâlâ´dan naklen anlatıyor:
“Allahü Teâlâ şöyle buyurdu:
-Yaklaşanlar, kendilerine farz kıldığım ibadetlerin edasında olduğu kadar hiç bir şeyde yaklaşamazlar... Gerçekten, bir kul Bana nafilelerle de yaklaşır. Böylece Bana yaklaşanı severim. Sevince de kulağı olurum, eli olurum, dili olurum. Böyle ki oldum, Benimle işitir... Benimle görür... Benimle konuşur... Benimle tutar... Benimle yürür."
Bu da Kudsî bir Hadis-i Şeriftir. Bilhassa Hakk’ a yakınlığa işaret edilmektedir. Biz de bu yoldan manaya gireceğiz. Bilesin ki Allahü Teâlâ´ya yakınlık iki kısımda mütalaa edilir. Birincisi farzların edası sureti ile olur. Bu yaklaşmaya verilen isim budur.
Bunun, meczub olan salikin yolu ile ilgisi vardır. Bir başka isim daha verilir ki şöyledir: Zâti fena halini içeren bir mahbubun yolu...
Böyle bir yola giren, Hakk’ ın kulağı olur... gözü olur. Nasıl ki namazda "Allah hamd edeni işitti" denir. İşiten kimdir ... Söyleyen kuldur, ama ...
Bu mana, müessirle esere geçişe bir delildir.
İkincisi nafileler ile olan yakınlıktır. Burası, meczub salik ile ilgili bir yoldur. Sonra, sıfatlarda fena bulmayı gerektiren, sevenin yolu olaraktan da ad verilir.
Nasıl ki başta "Onun kulağı olurum..." buyurdu... Ki bu durum eserden müessire istidlâl sayılır.
Burada şöyle bir soru sorabilirsin:
"Gözün ve kulağın O oluşu, yukarıda da anlatıldığı gibi, sonradan yapılma bir şey değildir... zâtîdir... Kadîmdir. Durum böyle iken, O´nun oluşunu muhabbete bağlamaktaki mana nedir "
Bu sözüne, umumiyetle "evet" diyebilirim. Ama dikkati başka bir yönde toplamak icab eder.
Dikkat edilirse bu hükmün zuhuru salikin farzları eda ve nafile ibadet yakınlığı ile tahakkuk ve tahalluk edişinden sonra oluyor. Salik, nefsin perdeleri ile perdelidir. Farz ve nafılelerin edasında tahakkuk edince, nefsin karanlığından çıkar; ruhun ve kalbin geniş ve aydınlık sahasına girer. İşte bundan sonradır ki kul, Hakk’ ı eşyanın aynı olarak müşahede eder. Sonra sadık kulun bütün duyguları olduğunu da müşahade eder. Şu da bir gerçektir ki, Hakk, kulun suretinin ve dış yüzünün manasıdır. Kul ise, Hakk’ ın manasına ve bâtınî cephesine bir surettir.
Ahadiyet cihetine bakınca zâhir batının aynıdır. Batın da zahirin aynıdır. Zahir ve batın, Hakk’ ın zâtına ve şanına nisbetle bir suret gibidir. Tıpkı yarımın, üçte birin, dörtte birin, beşte birin, bir sayısına bağlanışı gibi.
Asıl Kayyum odur... Bilhassa akıl, sayı itibarı olan şanlarda. Yani tecelli ve zuhurlarda.
Bu manayı anla. Mutlak Hakk’ ı bul.
29. HADİS-İ ŞERİF: Resulullah (SAV) Efendimiz Rabb’ ından naklen anlatıyor:
“Allahü Teâlâ şöyle buyurdu:
-Bir kimse Bana bir karış yaklaşırsa Ben ona bir arşın yaklaşırım. Bir kimse Bana bir arşın yaklaşırsa Ben ona bir kulaç yaklaşırım. Bir kimse Bana yürüyerek gelirse Ben ona koşarak giderim."
Bilmek gerekir ki, karış, arşın, kulaç, gelmek, koşup yürümek; bütün bunlar yapma şeylerdir, temsili ve tahayyüli manalardır, hakikî değillerdir. Böyle buyurmakla Allahü Teâlâ kula kat kat sevap vereceğini, ona ameli miktarınca iyilikte, ihsanda bulunacağını anlatıyor. Kaldı ki burada yakınlık manevîdir; maddî değil. Bir yere de bağlı değildir. Burada Hakk’ ın yakınlığı kulun yakınlığından önce gelir. Halbuki zâtına yakınlık, muvaffakiyet işi, Allah´tan Allah´adır. Bu bir önceliktir, ama buradaki önceliği bir başka yoldan almak icab eder. Bilhassa amele mükâfat verme yönünden. Hatırda tutulmalı ki amel mükafattan önce gelir.
Bilesin ki Hakk’ a yakınlığın beş mertebesi vardır. Şöyle ki:
Nefsin yakınlığı,
Kalbin yakınlığı,
Sırrın yakınlığı,
Ruhun yakınlığı.
Bir de Hakk’ ın ahadiyet yakınlığı.
Bilhassa ahadiyet yakınlığı bütün mertebeleri kendinde toplar.
Şimdi, yukarıda toplu sayılan yakınlık mertebelerinin tafsiline geçelim. Şöyle ki:
Nefsin yakınlığı: Bu onun itaat ve ibadet görevlerini yapmasına bağlıdır. Bu makamda Hakk’ ın kuluna yakınlığı merhametidir, şefkatidir.
Kalbin yakınlığı: Kulun kalbî ve içten amellere dalmasına bağlıdır. Bu ise pek kolay değildir. Dünya ehlinden kopmak icab eder. Bu makamda Hakk’ ın yakınlığına gelince, ilim, hikmet ve ilham çeşidinden şeyleri kuluna vermesidir; ona bağlamasıdır.
Sırrın yakınlığı: Bu da onun hakikî keşiflere dalmasına bağlıdır. Hakikî tecelli ile hasıl olur. Asıl tecelli de, Hakk’ ın yakınlığı da budur.
Ruhun yakınlığı: Bu mertebeyi de kısmen kalbin, kısmen de sırrın yakınlığı gibi bilmekte bir mahzur yoktur.
Hakk’ ın ahadiyet yakınlığı: Daha önce de anlatıldığı gibi, sözü edilen bütün mertebeleri özünde toplar. Bu mertebe, kul için tam bir yokluk mertebesidir, ne varsa özünde toplar. Hakk’ ın zât, sıfat, bir de efal tecellilerinin temiz, şeksiz, aydınlık tenzihleri altında. Bu hal içinde kul, zât, sıfat ve fıil olarak tam, küllî ve tek birliğe doğru yol alıp kendinden geçer, fenâ bulur.
Bu kudsî makamda Hakk’ ın kula yakınlığına gelince şöyle anlatabiliriz:
"Onu, kendi bekâsı ile bâki kılar...
Kayyumiyet sıfatı ile kâim kılar...
Hayatı ile ona hayat verir...
Kudreti ile onu kudrete erdirir...
İrâdesi ile onu dilek sahibi eyler...
Kelâmı ile konuşturur."
Hâsılı, onu bütün esma ve sıfatını özünde bulan yapar. Hülâsa, zâtı ile, zâtı için ve zâtında zâhir olur: yani o kul...
Şimdi, bu Hadis-i Şerife bir başka manada şerh yapmak icab edecek. Yüce Allah âdeta şöyle buyurmaktadır:
"Her kim bana, yani küllî, toplayıcı olan huzuruma, rûhânî, yani bâtınî, cismânî, yani zâhirî vasıf taşıyan bütün duyguları ile yaklaşırsa: İşte böyle birine bütün esma ve sıfatlarımla tecelli ederim. Hem lûtfa ait olan cemâl sıfatları ile hem de celâl tarafında bulunan kahır sıfatları ile. Ama bir kimse anlatılan gibi değil de bazı mertebeleri ile, yani bazı duyguları ile bana yaklaşırsa buna da bazı esma ve sıfatlarım ile tecelli ederim. Bu da ancak onun yaptığına kat kat sevap vermek sureti ile olur. Meselâ birden yedi yüze kadar veya daha fazla."
Veren Allah´tır.
30. HADİS-İ ŞERİF: Resulullah (SAV) Efendimiz şöyle buyurur:
"Misafire ikram ediniz. İsterse kâfir olsun."
Bilmen gerekir ki, kula isabet eden kötülüklerden hangisi olursa olsun, o, Hakk’ ın misafıridir. Özellikle hastalıklar. Kula gereken ona ikram etmektir. Ona yapılan ikram cümlesindendir ki mecburi bir durum olmayınca ilaçla def etmeye çalışmamalı. Zira ilaçla giderilmesine çalışılsa da hastalık ancak Allâh´ın takdir ettiği zaman gider.
Böyle bir durum ise kulu Allah´ın gözünden düşürür. Allah korusun...
Burada Resul (SAV) Efendimiz "İsterse kâfir olsun" şeklinde bir tavsif yaptı. Buradaki kâfir bir manaya göre "kapalı... gizli..." demeye gelir. Çünkü bu misafirin gelişi çoğu zaman saklı, kulun idrakına kapalı durur. Şayet geleni kabul eder, razı olur, Allah´a dönerse perdeler açılır. Kul ise bu durumda işin sırrına vakıf olur.
31. HADİS-İ ŞERİF: Resulullah (SAV) Efendimiz şöyle buyurur;
"Şam, Yüce Allah´ın yer hazinelerinden bir hazinesidir. Kullarını orada saklar."
Bilesin ki, burada Şam, zât-i İlahî şehadetinin kemal derecesidir. Yer ise şehadetin zarfıdır. Gizli hazine ise bu yer kabında saklıdır ve o Hak Teâlâ´nın yüce varlığıdır.
Bu mana icabıdır ki "Şam öyle bir şeydir ki, zât şehadetinin kemal derecesi sayılır. Gizli hazine ise bu yerde saklı durur." Tam bir şehadet halinde zuhur edince, ona "vacib yüz" adı verilir. Allahü Teâlâ esma ve ahlakı ile gizlediği abid kullarını ise bu yüzde saklar. Cümle esma ise neticede Hakk’ a dönecektir.
Bu mana şu âyeti kerimedeki mananın hakikatlerini anlatır: “Onun vechinden -yüzünden- başka herşey helak olacaktır. Hüküm O´ nundur. O´ na döneceksiniz." (Kasas, Ayet-88)
32. HADİS-İ ŞERİF: Resulullah (SAV) Efendimiz şöyle buyurdu:
"Allah´nın nehri geldiği zaman İsa´nın nehri batıl olur..."
Bilesin ki burada "Allah´ın nehri..." cümlesinden murad Hakk’ ın vechindeki baki nurun zuhurudur. Bu durumda Hadis-i Şerife verilecek mana şöyle olur:
"Ruh cem kaynağından inip ayrıntılı mevcudlara dağılınca, Allah´ın yüzündeki baki nur bütün eşyada zuhur eder. İzafi bir ruhla kalan bir başka şeye ihtiyaç kalmaz."
Bu manayı anla.
33. HADİS-İ ŞERİF: Bir gün Resulullah (SAV) Efendimize şöyle soruldu:
"-Allah-ü Teâlâ yeri ve semaları yaratmadan önce neredeydi
Resulullah (SAV) Efendimiz bu soruyu şu şekilde cevaplandırdı:
-Rabb’ ımız bir Amâ´ da idi..."
Burada Amâ´ dan murad zâti mahiyetinin aynıdır. Yani kendisi. Kendisi Kendisine yeter; başka bir şeye ihtiyacı yoktur.
34. HADİS-İ ŞERİF: Resulullah (SAV) Efendimiz şöyle buyurdu:
"Mümin, Allah-ü Teâlâ´nın nimetlerine bir konuktur." Burada iradesinden geçen mümin kul anlatılmaktadır. Bu o mümindir ki Allah-ü Teâlâ onu zâtından sıfatı makamına geçirdiği zaman doğruca Allah´ın arzusuna tabi olur. Artık onun nefsâni arzuları olmaz. Çünkü artık onun kendisine mal edeceği iradesi kalmamıştır.
35. HADİS-İ ŞERİF: Resulullah (SAV) Efendimiz şöyle buyurdu:
"Dünya sevgisi her hatanın başıdır."
Burada anlatılan dünya, kulun nefsi yönünden tayin ettiği şeylerdir. Onun benliğidir ve Hakk’ ın zâtına yabancı sayılanlara iltifattır. Bunlardan hangisi olursa olsun, bir tanesi dahi müminde olsa, o, dünyayı seven biridir.
Bu da isbat eder ki "Dünya sevgisi her hatanın başıdır...". Böyle olan bir kimse kendisi için bir ulvî zuhurata sahip olamaz. Keza başkaları için de bir zuhurat sahibi değildir.
36. HADİS-İ ŞERİF: Resulullah (SAV) Efendimiz şöyle buyurdu:
"Sefere çıkınız; sıhhate erer, ganimet bulursunuz..."
Burada anlatacağımızı iyi bilmen ve öğrenmen gerekir. Sefer nefsâni karanlıktan çıkmaktan ibarettir.
Sıhhat hayret ve şaşkınlık halinden safâya kavuşmaktır. Ganimet, nefse ve onun arzusuna galip gelmekten ibarettir.
37. HADİS-İ ŞERİF: Resulullah (SAV) Efendimiz şöyle buyurdu:
“Ziyaretin hayırlısı, ziyaret edilenin yok olmasıdır..."
Burada şu mana anlatılmak istenir:
"Hayy olan Hakk’ ın nüzulundaki hayır, velî kula tecellisindeki bereket, gerek tecelli gerekse nüzul anında o velî kulun yok olmasındadır."
Bilesin ki Yüce Rabb hayat denizini ve tecellisini yaymıştır. Bu durum zâtın cem kaynağından gelip bütün eşyayı sarmasından ibarettir. Bu manadan olarak Hakk Teâlâ, sevgili bir kulun ziyaretini dilediği zaman, zâtının cem âlemi olan yüce mekandan göçüp imtina mekanına gelir. Ama beka üzerine. Ve ona böyle bir gelişi ile arada ona yabancı kalmaz.
38. HADİS-İ ŞERİF: Resulullah (SAV) Efendimiz şöyle buyurdu:
"Kulun Rabb’ ına en yakın olduğu anı, secde anıdır."
Şunu bilmelisin ki secde eden secde ettiği zaman, varlığı cem kaynağından alıp ayrıntılı âleme yaymaktadır. Yani yalnızlıktan çıkıp bütün kâinatla bir bağlantı kurmaktadır. Ama kurabilirse. Secdesini tam yapabilirse.
Şunu da bilesin ki bir kul vaktâ ki, Hakk Teâlâ onu yokluktan varlığa çıkardı... Böylece o Yüce Hakk ´tan uzaklaştı.
Peki bu durumda, kulun cem âleminden ayrılıp yaygın bir varlığa geçtikten sonra Rabb’ ına yakınlığı nasıl olacak Evet, nasıl olacak ki tekrar eski yerine gidebilsin
Bu gidiş ancak şu şekilde olabilir: Hakk’ ın, esma, sıfat, ahlak ve âyetlerine uygun bir şekilde dağıldıktan sonra olabilir. Bu da ancak secdede olabilir.
Manasını anla.
39. HADİS-İ ŞERİF: Resulullah (SAV) Efendimiz şöyle buyurdu:
"İşlerde şaşırırsanız kabirler ehlinden yardım isteyiniz."
Şunu bilmelisin ki bir velî kulun yetişmesi tam olunca, Aziz ve Celîl olan Rabb oraya konuk olur. Ve o velînin kalbi Rabb’ in kabri olur. Bu kulun benzerleri kabirler ehlidir. Durum böyle olunca, anlatıldığı gibi bir zâttan, din ve dünya işinde şaşıran biri yardım taleb ederse onun yardımını görür. Ve o zât darda kalan kulu zor durumundan kurtarır. Bu manayı da anla.
40. HADİS-İ ŞERİF: Resulullah (SAV) Efendimiz şöyle buyurdu:
"Bir kimse Allah-ü Teâlâ katındaki menzilesini bilmek istiyorsa Yüce Allah´ ın kendi yanındaki menzilesini öğrensin. Çünkü Allah-ü Teâlâ kula vereceği dereceyi kulun kendi nefsinde onun için verdiği derece üzerinden tayin eder..."
Bilesin ki, bu Hadis-i Şerifte Hakk’ a izafe edilen nefs Yüce Hakk’ ın zâtıdır. Burada zâta nisbetle nefs ikinci mertebede sayılır. Kula izafe edilen nefıs ise nübüvvetin kendisidir. Nübüvvet nefsi ise velâyet nefsidir. Bu da velâyet nefsine göre ikinci mertebe sayılır.
Velâyet ise nefsin özüdür. Ve burada velâyet, mücerret zât-ı İlâhî´de ikinci mertebe sayılır.
Hadis-i Şerifte geçen "Menzile..." kelimesinin manası, zât-ı İlâhî´ye ait arzunun tafsilidir, yayılışı ve dağılışıdır. zât-ı İlâhî´nin muradı ise zuhurdan sonra marifetin husulüdür. Bu manaya şu Kudsî Hadis işaret etmektedir:
"Ben, gizli bir hazine idim... Bilinmemi istedim." Burada geçen "Kul..." kelimesinden murad ise furkanî bir akıldır. Yani her şeyi ayırd etme kabiliyetine sahip olan nefs. Ve bu, zâtından hâsıl olan ismidir Mevlânın.
Kul, Yüce Hakk’ ı kendine göre bir menzileye yani dereceye indirir. Bu derece nübüvvet derecesidir. Burası aynı zamanda bir bağlantı merkezidir. Yani Hakk’ ın cem kaynağından nüzul edip bu varlıklara tecelli ile dağılışı demektir. Buradan da bekâ makamına çıkış sağlanır.
Bir başka manaya göre Devr-i daim. En doğrusunu Allahü Teâlâ bilir.
Allah´ ım Efendimiz Muhammed´ e salât eyle...
Keza, bütün âline ve ashabına da...
Bu salât yer ve semalar baki kaldıkça sürsün...
Ey merhametlilerin en merhametlisi!
AMİN ...
Sağlıkla ilgili Hadisler - Peygamberimizin 1400 Sene Öncesinden Bize Bildirdiği Sağlıkla İlgili Altın Değerindeki Tavsiyeleri
1- "İnsanların çoğunun kıymetini bilemediği iki nimet vardır : Vücut sağlığı ve boş vakit."
( Tirmizi, C.2. H.no : 2304)
2- "( Evine girdiğin zaman) besmele çekerek kapını kapat. Çünkü şeytan besmeleyle kapanan bir kapıyı açamaz. Besmele çekerek lambanı söndür. ( Yine) besmele çekerek, enine koyacağın bir ağaç parçasıyla da olsa kaplarının ağzını ört. Besmele çekerek su kabının ağzını da ört. Çünkü şeytan kilitli kapıyı açamaz, kapıların ağız bağını çözemez, Kapalı çanağı açamaz. ( Besmele çekmezseniz) fare, insanların evini veya evlerini yakar.”
( Ebu Davud, C.4, H no : 3731-3732)
3- "On şey fıtrattandır : Misvak kullanmak, bıyıkları kısa tutmak, ağza su alarak temizlemek, buruna su alarak temizlemek, sakalı uzun tutmak, tırnakları kesmek, koltuk altı kıllarını temizlemek, sünnet olmak, etek tıraşı olmak, abdest bozma yerini yıkamak ."
( Nesei, Ziynet, C.3. H.no : 4956)
4- "Kaba köpek bandığı zaman yedincisi toprakla olmak üzere yedi defa yıkayın.”
( Ebu-Davud, C.1. H.no : 73)
5- “Allah'ı zikretmek muhakkak bir şifadır, insanları anmak ise bir hastalıktır."
( Ramuz El Ehadis, C.1. H.no : 1621)
6- Dikkat edin! Size hem hastalığınızı hem de ilacını bildiriyorum. Hastalığınız günahlardır. İlacı ise istiğfardır.
( Ramuz El Ehadis, C.1. H.no : 2006)
7- “Sizlerden her kim vücutça sağlıklı; nefsinden ve malından, korkusuz ve huzurlu; günlük yiyeceği de yanında olarak sabahlarsa, sanki dünyanın bütün nimetleri kendisinde toplanmış gibi olur”
( Tirmizi ( A. Parlayan), H no : 2346)
"ATEŞİ SU İLE SERİNLETİN"
1- “Esma, kendisine tedavi yapması için ateşli bir hastalığın ( hummanın) harareti ile muzdarip olan bir kadın getirildiği zaman, hemen suyu hastanın yakası içine dökerdi. Ve arkasından Allah’ın Elçisi ( s.a.v.)nin :
“Ateşli hastalığı su ile serinletiniz.” ifadesini söylerdi.”
( Buhari, Tıb, C.12. H.no : 39)
2 - “Hummanın şiddeti cehennemin kaynamasındandır. Sizler onu su ile serinletiniz.”
( Müslim. C.7. H.no : 2209)
3 - " 'Sıtma' hastalığı cehennemin galeyana gelmesi gibi çok şiddetli bir hastalıktır. Su ile soğutarak hastayı rahatlatın." ( Tirmizi, C.2. H.no : 2074)
4 - “İçinizden birisi yüksek ateşe yakalanırsa, 3 gece seher vaktinde üzerine soğuk su dökünsün.”
( El-Metalib ul-Aliye, C.2. H. no : 2406)
AYVA
1 - Talha şöyle rivayet etmiştir : Bir gün ben Resûlullah ( s.a.v.)'in yanına girdim. Elinde ayva vardı. Buyurdu ki : “Bunu al ( ye), ey Talha. Çünkü ayva, şüphesiz gönlü rahatlatır."
( İbn-i Mace, H.no : 3369)
2 - Câbir bin Abdullah, Peygamber ( s.a.v.)'e Tâif'den getirdiği bir ayvayı verdi. Peygamber ( s.a.v.) şöyle buyurdu : “Bu, göğüsteki üzüntü ve sıkıntıyı giderir, yüreği parlatır."
( Rudani, C.3. H.no : 5565)
"BAL ŞİFADIR"
1 -"Şu şifalı iki şeye devam ediniz : Bal ve Kur'an."
( İbn-i Mace, C.9. H.no : 3452)
2 - "Kim her ay üç gün, sabahleyin bir kaşık bal alırsa, o kimsenin başına büyük bir hastalık gelmez."
( İbn-i Mace, C.9. H.no : 3450)
3 - Bir adam, Allah'ın Elçisi ( s.a.v.)'e gelip "kardeşimin karnı ağrıyor" dedi.
Allah'ın Elçisi ( s.a.v.) : "Kendisine bal şerbeti içir" buyurdu.
Ona bal şerbeti içirdikten sonra tekrar geldi ve dedi ki :
"Ey Allah'ın Elçisi! Bal şerbeti içirdim, fakat karın ağrısı arttı."
Bunun üzerine Allah'ın Elçisi( s.a.v.) :
"Tekrar bal şerbeti içir" buyurdu.
Adam içirdi. Sonra tekrar gelerek :
"Balı içirdim, fakat ağrı geçmedi, arttı " dedi. Bunun üzerine, Peygamber ( s.a.v.) şöyle buyurdu :
"Allah'ın sözü doğrudur, kardeşinin karnı yalan söylemiştir. Bal şerbeti içir" dedi. O kimse de, tekrar bal şerbeti içirdi ve kardeşi iyileşti.
( Buhari, Tıb, C.12. H.no : 7)
4 -"Şifa üç şeydedir : Bal şerbeti içmek, kan aldırmak, ateşle dağlamak. Fakat ümmetimi ateşle dağlamaktan men ederim."
( Buhari,Tıb, C.12. H.no : 3)
5 - Resûlullah ( s.a.v), Said bin Muaz’ı, aldığı ok yarasından dolayı dağlama yaparak tedavi etti.
( Ebu Davud, C,4, Hno : 3866)
6 - “Lohusalar için en iyi şifa yaş hurmadır, hastalar için bal gibi şifa yoktur.”
( Ramuz El Ehadis, C.2. H.no : 4676)
7- “Böğür ( Hasıra-böbrek damarı) sancısı böbrekteki damardandır. O kımıldadığı zaman, sahibini rahatsız eder. Onun ilacı sıcak bal şerbetidir."
( Ramuz El Ehadis, C.1. H.no : 1332)
BULAMAÇ-TELBİNE
1- Resûlullah ( s.a.v.)’in ev halkından biri sıtma hastalığına yakalandığında bulamaç- hasa ( çorba-et sulu çorba) yapılmasını emrederdi. Bulamaç yapılınca da ondan içmelerini emrederdi ve bu bulamaç yemeği hakkında şöyle buyururdu : “Kederli kimsenin kalbini güçlendirir, hastanın kalbinden ağrıyı giderir, sizden birinizin yüzünden kiri su ile giderdiği gibi…”
( İbn Mâce, C.9. H.no : 3445)
2- Ayşe, hasta için ve ölmüş kimse üzerine hüzünlü olan insan için daima telbine bulamacı yapmasını emrederdi. Çünkü ben Resûlullah ( s.a.v)'dan : " Şüphesiz telbine bulamacı hastanın gönlüne rahatlık verir. Bir kısım hüzün ve kederi de giderir.” buyururken işittim
( Buhari, Tıb, C.12. H.no : 12)
Tirit yapılır, telbine onun üzerine dökülüp ve yenilirdi.
Tirit : Yağ, peynir, hurma ve un karışımı. Ekmeğin küçük parçalar halinde doğranıp çorba suyuyla ıslatılması, et suyuyla ıslatılmış.
3- ”Yararlı olup hoşlanılmayan telbîne'ye devam ediniz” buyurmuştur. Resûlullah ( s.a.v), ev halkından birisi hasta olduğu zaman, iki tarafından biri bitinceye, yani iyileşinceye veya ölünceye kadar telbine çömleği devamlı ateş üstünde olurdu, demiştir.
( İbn-i Mâce, C.9. H.no : 3446)
Telbine, Un, yağ ve sudan mamul pişirilen bir nevî bulamaçtır. Çoğu zaman buna bir miktar bal da karıştırılır. Süt gibi beyaz olduğu için 'Telbîne' adını almıştır. Mekke halkı buna 'Harîre' derler. Bu bulamaç muhallebiye benzer. Bilindiği gibi Telbîne, leben kökünden alınmadır. Leben ise süt demektir. Bu bulamaç beyaz olduğu için süte benzetilerek Telbine ismi verilmiştir.
4- “Telbine aşı, her derde devadır.”
( El Metalib ul-Aliye, C.2. H.no : 2407)
CÜZAM
1- “Kılların, burun içinde bitmesi cüzam hastalığına karşı bir güvencedir.”
( El Metalib ul-Aliye, C.2. H.no : 2459)
2- "Cüzamlılara devamlı surette bakmayınız.”
( İbn Mâce, C.9. H.no : 3543)
ÇOK YEMEK YEMEK
1- "İnsanoğlu mideden daha kötü bir kap doldurmamıştır. İnsanoğluna, belini doğrultan bir kaç lokma yeter. Eğer yemek istiyorsa, midenin üçte biri yiyecek, üçte biri içecek ve üçte biri de hava içindir.”
( İbn-i Mace, H.no : 3349)
2- “Bir avuç kuru hurma ile de olsa akşam yemeğini terk etmeyiniz. Çünkü akşam yemeğini kaldırmak ihtiyarlık ve güçsüzlüğe sebep olur.”
( İbn-i Mace, H.no : 3355)
3- “Yemeğinizi Allah’ın zikri ve namaz ile eritin. Yemek üzerine uyumayın. Yoksa kalpleriniz katılaşır.”
( Ramuz El Ehadis, C.1. H.no : 934)
4- “Üç huy Allah’ın gazabını gerektirir. Acıkmadan yemek yemek, uykusuz kalmadan uyumak, lüzumsuz yere gülmek.”
( Ramuz El Ehadis, C.1. H.no : 3340)
5- Hz. İsa şöyle derdi : "Suyun fazlası bitkiyi öldürdüğü gibi, yiyeceğin fazlası
da ruhu öldürür."
( Müslüman-İsa, S.156-7)
"ÇÖREK OTU HER DERDE DEVADIR"
1- İbn-i Ebi Atik, şöyle rivayet etmiştir : “Size şu ‘Habbetü’s-Sevda’yı kullanmayı tavsiye ediyorum. Ondan beş veya yedi tane alıp iyice ufalayınız. Sonra onu birkaç damla zeytinyağı içinde, hastanın burnuna bu taraftan ve şu taraftan damlatınız. Çünkü Ayşe, Peygamberden ( s.a.v.) şu hadisi işittiğini söyler : ”
“Şüphesiz şu ‘Habbetü’s –Sevda ( çörek otu), her hastalığa şifadır, samdan başka.”
“Ben, Sam nedir? “dedim.
“Sam, ölümdür.” dedi.”
( İbn-i Mace, C.9. H.no : 3449)
-Katâde : Her gün çörek otundan 21 tane alınır, bir bezin içinde suya koyup iyici ezilir ve o sudan her gün burnun sağ deliğine iki, sol deliğine bir damla damlatılır. İkinci gün soluna iki damla, sağına bir damla damlatılır. Üçüncü günde sağına iki, soluna bir damla damlatılır.
( Rudani, C.4. H.no : 7521)
-Her gün burnun her iki deliğine birer damla damlatılır. Buna üç gün devam edilir.
2- “Muhakkak ki ‘kara habbede' ( çörek otunda) samdan başka her derde bir şifa vardır. Sam, ölümdür. ‘Kara habbe’ ise kendisine ‘şuniz’ denilen ‘çörek otu’dur.”
( Müslim, C.7. H.no : 88 )
3- Enes, şöyle rivayet etmiştir : “Allah’ın Elçisi ( s.a.v.), hastalandığı zaman, bir avuç ‘çörek otu’ alıp, onu ‘su ve bal’ ile karıştırıp içerdi.”
( Rudani, C.4. H.no : 7523)
DİŞLERİN ARASINDA KALAN YİYECEKLER
1- "Azı dişlerin arasında kalan yemek kırıntıları dişleri zayıflatır."
( Rudani, C.3. H.no : 5558 )
ET – SÜT ( “SÜTTE ŞİFA VARDIR”) - SU
1- "Dünyada da, ahirette de katıkların efendisi ettir. Dünyada da, âhirette de içeceklerin efendisi sudur. Dünyada da, âhirette de kokuların efendisi kına çiçeğinin kokusudur."
( Rudani, C.3. H.no : 5560)
2- “Allah, şifasını vermedik hiçbir hastalık yaratmamıştır. Siz, inek sütü içmelisiniz. Çünkü o süt, her türlü şifayı bünyesinde taşıyan otlardan meydana gelmektedir.”
( Rudani, C.4. H.no : 7479)
“GÖZE SÜRME ÇEKMEK”
1- “İsmid denilen ‘sürme’yi gözlerinize çekmeye devam ediniz. Çünkü o, ‘gözü temizleyip görme gücünü arttırır ve kirpikleri besler.”
( İbn Mâce, C.9. H.no : 3495)
2- “Yatacağınız zaman ismid denilen sürmeyi gözünüze çekmeye devam ediniz. Çünkü o, gözü temizleyip görme gücünü artırır ve kirpikleri besler.”
( İbn Mâce, C.9. H.no : 3496)
GÜNEŞ’İN ZARARI-FAYDASI
1- Güneşte su ısıttım, abdest alması için onu Resûlullah ( s.a.v.)'e getirdim, şöyle buyurdu : "Ey Ayşe! Böyle yapma! Çünkü böyle bir su insanların beyaz hastalığına sebebiyet verir."
( Rudani, C.1. H.no : 372)
2- “ Ey Ali! Güneş’i karşına alıp oturma! Çünkü Güneş’in karşısında oturmak hastalıktır. Onu arkana alman ise şifadır.”
( El-Metalib ul-Aliye, C.2. Hno : 2404)
HARDAL
1- “Hardal içmelisiniz. Allah onda her türlü hastalığa karşı bir şifa kılmıştır.”
( Ramuz El Ehadis, C.2. H.no : 3947)
" HASTALARI YEMEK YEMEYE ZORLAMAYIN"
1- “Hastalarınızı yemeye içmeye zorlamayınız çünkü Allah onları yedirir ve içirir.”
( İbn-i Mâce, C.9. H.no : 3444)
2- Bir gün Allah'ın Elçisi ( s.a.v.), hasta bir adamı ziyaret ederek ona :
"Neye iştahın var?" diye sordu. Adam da :
"Bir buğday ekmeğini çok arzularım," dedi.
Bunun üzerine,
Peygamber ( s.a.v.) : "Kimin yanında bir buğdayı varsa din kardeşine göndersin" buyurdu.
Bilahare Allah'ın Elçisi ( s.a.v.) : "Birinizin hastası bir şey yemeği çok arzuladığı zaman hastasına ( ondan) yedirsin" buyurdu.
( İbn-i Mace, C.9. H.no : 3440)
3- Ümmül Münzir : Peygamber ( s.a.v.) ve beraberinde Ali olduğu halde bana geldi. Bizim de asılı koruk-kuru hurma salkımlarımız ( hurma çağlası -olgunlaşsın diye evin bir tarafına asılmış koruk ağacında olgunlaşmadan kurumuş hurma) vardı. Resûlullah onlardan yemeye başladı. Elini uzatan Ali’ye : “Sakın ha sen yeme, hastalıktan yeni kurtuluyorsun” buyurdu. Bunun üzerine Ali oturdu, Resûlullah yemeye devam etti. Ben de onlara( sebze) şalgam yaprağı ve arpadan yapılmış bir yemek getirdim. Resûlullah ( s.a.v.) : “Ey Ali! İşte bundan ye bu senin için daha faydalıdır” buyurdu.
( İbn-i Mace, C.9. H.no : 3442)
4- Suhayb bin Sinân-i Rûmî : Ben bir gün Peygamber ( s.a.v)'in yanına vardım. Önünde ekmek ve hurma vardı. Peygamber ( s.a.v), ''Yaklaş ve ye” buyurdu. Ben de hurmadan yemeye başladım. Bunun üzerine Peygamber ( s.a.v), bana : “Sende göz hastalığı bulunduğu halde hurma yiyorsun” buyurdu. Suhayb demiştir ki : Ben diğer bir kenardan çiğniyorum, dedim. Resûlullah da gülümsedi.
( İbn-i Mace, C.9. H.no : 3443)
“HASTALIĞIN BULAŞICILIĞI YOKTUR-UĞURSUZLUK YOKTUR”
1- Resûlullah ( s.a.v) cüzamlı bir hastanın elini tuttu, kendi eliyle beraber tabağa koydu ve : ”Allah’a güvenerek ve tevekkül ederek ye.” Dedi.
( Ebû Dâvud, C.4. H.no : 3925)
2- Resûlullah ( s.a.v) Usfan’dan geçerken cüzamlılarla karşılaşınca hızlıca yürümeye başladı : “Eğer hastalıklardan bulaşıcı bir hastalık olsaydı, o da bu hastalık olurdu.” Dedi.
( El-Metalib ul-Aliye, C.2. H.no : 2451)
3- “Ne hastalığın bulaşması, ne uğursuzluk vardır. Öyle olsaydı, hastalığa yakalanan ilk canlıya hastalığı kim bulaştırdı?”
( El-Metalib ul-Aliye, C.2. H.no : 2450)
4- “Hiç bir hastalığın ( bizatihi) bulaşıcılığı ( enfeksiyon) yoktur, şom tutmak ( uğursuzluk) yoktur ve öğey ve baykuş( ötmesinin etkisi-akıldan geçirme-tasa-kaygı) yoktur, buyurdu.”
Bunun üzerine bir adam O'na doğru kalkarak : “Ya Resûlallah! Bir devede uyuz hastalığı olur sonra deve sürüsü ondan uyuz olur.” dedi. Resûlullah ( s.a.v.) :
“O, kaderidir. Yoksa ilk deveyi kim uyuz etti?" demiştir.
( İbni Mâce, C.9. H.no : 3540)
5- “Hastalığın, Allah'ın takdiri olmaksızın bulaşıcılığı yoktur, tıyere ( bir şeyi uğursuz saymak)da yoktur. Ben yararlı tefeülü ( bir şeyi uğurlu saymayı) severim.”
( İbn Mâce, C.9. H.no : 3537)
6- “Bir şeyi uğursuz saymak bir nevi şirktir. Hâlbuki bazı şeyleri uğursuz sayma duygusu az da olsa kalbinden geçmeyenimiz yoktur. Lakin Allah bu duyguyu “Tevekkül ile giderir”
( İbn Mâce, C.9. H.no : 3538 )
1- Allah Teâlâ buyuruyor : «Kimin gözlerini alırım da sabreder ve karşılığını ancak Benden beklerse, onun için cennetten başka herhangi bir karşılığa razı olmam.» buyurdu.
( Tirmizi, C.2. H.no : 2401)
2- "Mümin, alnı terleyerek ölür."
( Tirmizi, C.1. H.no : 982)
3- “Müslümana fenalık, hastalık, keder, hüzün, ezâ, iç sıkıntısı ârız olmaz, hatta vücuduna bir diken batırılmaz; ancak Allahu Teâlâ bu musibetlerden birisi sebebiyle o müslümanın suçlarını ve günahlarını örter, bastırır.”
( Buhari, Hasta ve Tıb, C.12. H.no : 2)
4- Resûlullah ( s.a.v.), çocuğu öldüğü için ağlamakta olan bir kadının yanına geldi ve ona : "Allah'tan kork ve sabret!" dedi. Kadın : "Başıma gelen musibete sen aldırış etmezsin ki" dedi. Resûlullah oradan ayrılıp gittikten sonra ( kadına) : "O, Allah Resulü ( s.a.v.) idi" dediler. Kadın buna çok üzüldü, ölecekmiş gibi oldu. Hemen O'nun kapısına gitti, kapıcıları göremeyince, şöyle dedi : "Ey Allah Resulü! ( beni bağışla!) Seni tanıyamadım." Şöyle buyurdu :
"( Asıl) sabır, felâketle ilk karşılaşma anında olur."
( Ebû Dâvud, C.4.H.no : 3124)
5- Amir er-Rami, şöyle demiştir : Ben memleketimizde idim. Birdenbire bizim için bayrakların ve sancakların dikilmiş olduğunu gördüm ( ve) "Bu da nedir?" dedim. "Bu Rasûlullah ( s.a.v.)'in sancağıdır" dediler. Bunun üzerine onun yanına vardım. Bir ağacın altında kendisi için serilen bir elbisenin üzerinde oturuyordu. Sahabeleri etrafına toplanmışlardı. Ben de onların arasına oturdum. Resûlullah ( s.a.v) hastalıklardan bahsediyordu.
"Bir mü'mine hastalık isabet eder, sonra Allah bu mü'mini o hastalıktan kurtarırsa o hastalık, bu mü'minin günahlarına kefaret, ileride başına gelecek işler hakkında ona bir öğüt olur. ( Fakat) bir münafık hastalanır da sonra iyileşecek olursa, tıpkı sahiplerinin bağlayıp da sonra salıverdiği bir deve gibi olur. Kendisini niçin bağladıklarını da bilmez, niçin saldıklarını da bilmez." buyurdu. Orada bulunanlardan bir adam : "Ey Allah'ın Resûlü bu hastalıklar da nedir? Vallahi ben ( hayatta) hiç hastalanmadım" dedi. Resûlullah ( s.a.v) de :
“Bizim yanımızdan kalk ( git). Çünkü sen bizden değilsin" dedi.
( Ebu Davud, C.4. Cenazeler. H.no : 3089)
6- “Sizden biriniz kendisine gelen bir sıkıntıdan dolayı ölümü istemesin. Fakat "Ey Allah'ım hayat benim için hayırlı olduğu sürece beni yaşat. Benim için ölüm daha hayırlı olduğu zaman da canımı al" desin.
( Ebu Davud, C. H.no : 3108 )
7- “Bir hastanın yanına girdiğin zaman sana dua etmesini kendisinden iste. Çünkü onun duası, meleklerin duası gibi ( makbul) dir.”
( İbn Mâce, H.no : 1441)
8- Resûlullah ( s.a.v.) 'in huzurunda humma hastalığından söz edildi, bir adam hummaya sövdü. Bunun üzerine Resûlullah ( s.a.v.), adama :
"Hummaya sövme! Çünkü ateş, demirin pasını-kirini giderdiği gibi humma hastalığı da günahları giderir.”
( İbn Mâce, C.9. H.no : 3469)
9- Resûlullah ( s.a.v.), hummaya yakalanan bir hastayı ziyaretinde : "Sevin! Çünkü Allah diyor ki : «Humma, mümin köleme cehennem ateşindeki nasibinden musallat ettiğim ateşimdir»."
( Rudani, C.2. H.no : 2304)
10- "Hasta, hastalandıktan üç gün sonra ziyaret edilir."
( Rudani, C.1. H.no : 2381)
11- Allah Resulü ( s.a.v.), hastayı üç gün sonra ziyaret ederdi.
İbni mace ( Rudani, C.2. H.no : 2380)
12- "Sizden birinin elini hastanın alnına ya da eline koyup nasıl olduğunu sorması, hasta ziyaretinin tamamındandır. Aranızdaki selamlaşmanın tamamı ise tokalaşmaktadır."
( Rudani, C.2. H.no : 2375)
13- “Ziyaret için bir hastanın yanına girdiğinizde iyileşeceğini söyleyerek moralini yükseltin, gerçi bu söz hiçbir şeyi önlemez fakat hastanın gönlünü hoş eder.”
( Tirmizi, C.2. H.no : 2087)
14- Hasta ziyaretinde, yanında gürültü etmemek ve az oturmak sünnettendir. Peygamber ( s.a.v.), hastayken yanında sesli konuşup ihtilâfa düşenlere : "Haydi yanımdan kalkıp gidin!” buyurmuştur.
( Rudani, C.2. H.no : 2379)
15- “Kişi için Allah katında öyle bir derece vardır ki, bu dereceye sağlığıyla imtihan olmadıkça nail olamaz, ona sadece o musibetle/hastalıkla ulaşır.”
( El-Metalib ul-Aliye, C.2. H.no : 2414)
16- Ebû Hureyre ve îbn Abbâs : Resûlullah ( s.a.v.) bize bir hutbe îrâd ettiler. ( Konuşması içerisinde şu ifadelere de yer verdi) : "Kim bir hastayı ziyaret ederse, evine dönünceye kadar attığı her adım için kendisine yetmiş bin hasene yazılır ve yetmiş bin günah silinir. O kişi yetmiş bin derece yükseltilir ve kıyamet gününe kadar onu ziyaret eden ve ona istiğfarda bulunan yetmiş bin melek verilir. Kim de bir hastanın bir gün ve bir gece hizmetini görürse Allah Teâlâ onu Halil İbrahim ile haşreder ve sıratı şimşek hızında geçmesini bahşeder. Kim de bir hastanın ihtiyacı için koşuşturursa annesinden doğduğu günkü gibi bütün günahlarından sıyrılır." Ensâr'dan bir zât şöyle dedi : "Şayet hasta, yakını ya da ailesinden biri ise?" Şöyle buyurdu : "Yakınının ihtiyacını görmek üzere koşuşturan kimseden daha büyük ecir sahibi kim olabilir?!"
( El-Metalib ul-Aliye, C.2. H.no : 2435)
17- Allah’ın elçisi ( s.a.v.) şöyle buyurdu : "Bir damar veya gözün rahatsızlanması, mutlaka işlenen bir günah yüzündendir. Allah'ın affettiği ise daha çoktur."
( Rudani, C.2. H.no : 2327)
18- Allah Teâla kıyamet gününde şöyle buyuracaktır : «Ey Ademoğlu! Ben hastalandım, beni ziyaret etmedin. »
"Ya Rabbi, Ben Seni nasıl ziyaret edebilirim ki, Sen âlemlerin Rabbisin!?"
«Bilmiyor musun falan adam hastalandı da sen onu ziyaret etmedin. Eğer onu ziyaret etseydin, Beni onun yanında bulacaktın. »
"Ey Âdemoğlu! Beni doyurmanı istedim de sen Beni doyurmadın."
"Ya Rabbi! Ben seni nasıl doyurabilirim ki, Sen âlemlerin Rabbisin!?"
«Bilmiyor musun falan kölem senden yemek istedi de onu doyurmadın. Eğer sen onu doyursaydın Beni yanında bulurdun. »
"Ey Âdemoğlu! Senden su istedim de Bana su vermedin."
"Ya Rabbi! Sen âlemlerin Rabbisin. Ben Sana nasıl su verebilirim ki!?"
«Falan kölem benden su istedi de sen ona su vermedin. Eğer ona su verseydin şimdi onu katımda bulurdun. »
[Müslim] ( Rudani, C.2. H.no : 2385)
19- "Kölesi hastalandığı zaman, Allah ona iki melek gönderip şöyle buyurur : ‘Bakın bakalım, ziyaretine gelenlere ne diyor?’ Eğer gelen ziyaretçilerine karşı, Allah'a hamdü senada bulunursa, ( melekler) hemen durumu yukarıya iletip Allah'a ( en iyi bildiği halde) bildirirler. Allah da şöyle buyurur : ‘Ben bu kölemin ruhunu alırsam, mutlaka onu cennetime koyacağım. Eğer şifa verip iyileştirirsem, ona etinden daha iyi bir et, kanından daha iyi bir kan vereceğim, üstelik bütün günahlarını da örtüp bağışlayacağım.’ " ( Rudani, C.2. H.no : 2356)
20- İbn Mes'ûd : Allah Resulü ( s.a.v)'e vardım, baktım ki hummanın etkisiyle ateşler içinde titriyor. Elimle tuttum ve dedim ki :
"Şiddetli bir humma yüzünden titriyorsun." Bunun üzerine :
"Evet, sizden iki kişinin yanması kadar ( ateş nöbetiyle) yanıyorum" buyurdu.
"Öyleyse karşılığında iki ecir alacaksın" dedim.
"Evet; çünkü herhangi bir müslümana, hastalık veya başka bir sıkıntı isabet ederse, Allah onunla ağacın yaprakları dökmesi gibi, kötülüklerini ve günahlarını döker."
[Buhârî ve Müslim] ( Rudani, C.2. H.no : 2302)
21- Şakîk ( b. Seleme) : Abdullah b. Mes'ûd hastalandı, onu ziyaret ettik. Kınanıncaya dek ağladı, sonra şöyle dedi : "Hastalığım için ağlamıyorum. Çünkü Resûlullah ( s.a.v.)'in şöyle buyurduğunu duydum : “Hastalık günahlara bir keffârettir.” Hastalık, zafiyet anında geldiği için ağlıyorum. Çalışma ve gayret zamanında bu hastalık başıma gelmedi. Çünkü köleye hastalandığı zaman, hastalık sebebiyle yapamadığı için hastalanmadan önceki sevapları da yazılır."
( Rudani, C.2. H.no : 2313)
22- "Allah kölesini hasta eder, ( ve bu vesileyle) onun yalvarışını dinlemekten hoşlanır." sözü de Allah Teâlâ'nın indirdiklerindendir.
( Rudani, C.2. H.no : 2328 )
"HER HASTALIĞIN BİR İLACI VARDIR"
1- Bedeviler : Ey Allah’ın Resûlü! Hastalanırsak tedavi yoluna gidelim mi?
Resûlullah ( s.a.v.), şöyle buyurdu : “Tedavi olun, ey Allah’ın köleleri. Çünkü Allah yarattığı her bir hastalık için mutlaka şifasını ( devasını) yaratmıştır. Ancak bir hastalık müstesnadır” buyurdular. Bunun üzerine o hastalık nedir? Ey Allah’ın Resûlü dediklerinde; “O İhtiyarlıktır” buyurdu.
( Tirmizi, C.2. H.no : 2038 )
2- “İlacın en hayırlısı Kur'an'dır."
( İbn-i Mâce, C.9. H.no : 3533)
3- ”Allah hastalığı da şifayı da yarattı ve her dert için bir derman yarattı. Tedavi olunuz. Lakin haramla tedavi olmayınız.”
( Ebû Dâvûd, C.4. H.no : 3874)
4- "İbn Ebnhur el-Kebir'in dedesi Hayyan'ın : "Vücudun hastalığa tahammül ettiği sürece ilacı bırak!"
( Rudani, C.4. H.no : 7480)
5- Ebû Hızâme( es-Sa'dî) : Bir gün, Resûlullah( s.av)’e ( bir adam tarafından) : Tedavi için kullandığımız ilâçlar, şifâ isteğiyle okunan dualar ve korunmak için kullandığımız koruyucu şeyler hakkında ne buyurursun? Bunlar Allah'ın kaderinden bir şeyi geri çevirir mi? diye soruldu. Resûlullah ( s.a.v.) şöyle buyurdu : “Bunlar da Allah'ın kaderindendir.“
( Tirmizi, C.2. H.no : 2065)
KABAK-MERCİMEK
1- “Kabak, hem dimağı besler, hem aklı artırır.”
( Ramuz El Ehadis, C.1. H.no : 2469)
2- “Kabak, dimağı güçlendirir. Mercimek, 70 peygamberin dilinde tavsiye edilmiştir.”
( Ramuz El Ehadis, C.2. H.no : 3945)
"KAN ALDIRMAK ŞİFADIR"
1- “Sizin tedavi olduğunuz şeylerde hayırlı olan bir şey varsa o da kan aldırmadır.”
( İbn Mâce, C.9. H.no : 3476)
2- ( Mescid-i Haram 'dan Mescid-i Aksâ'ya) Götürüldüğüm gece ( miraçta) meleklerden karşılaştığım her büyük cemaatin hepsi bana şöyle söylüyordu : ‘Ya Muhammed, kan aldırma işine devam et.
( İbn Mâce, C.9. H.no : 3477)
3- “Hacamat yaptıran kişi, Allah’ın en iyi kölesidir. Kanı yeniler, sırtı hafifletir ve gözü aydınlatır.”
( İbn Mâce, C.9. H.no : 3478
4- “Peygamber ( s.a.v), ( bir defa) atından bir hurma dalı üzerine düşerek ayağı çıkmıştır.( Râvi) Veki demiştir ki : Yâni Peygamber ( s.a.v) bir incinmeden dolayı ayağının üstüne hacâmet ettirmiştir.'
( İbn Mâce, C.9. H.no : 3485)
5- "Hacamat, aç karnına daha faydalıdır. Kan aldırmak, aklı, bellek gücünü artırır, hıfzetme kabiliyetini kuvvetlendirir."
( İbn Mâce, C.9. H.no : 3488 )
6- Resûlullah ( s.a.v), başındaki ağrıdan şikâyet eden bir kişi yoktur ki ona; “Kan aldır.” dememiş olsun. Ayaklarındaki ağrıdan sızlanan bir kişi de yoktur ki ona, “Onlara kına yak.” dememiş olsun.
( Ebû Dâvûd, C.4. H.no : 3858 )
7- Resulullah ( s.a.v) başından ve iki küreği arasından kan aldırdı : “Kim şu kanları dışarı akıtırsa, artık başka bir hastalık için bir başka yolla tedavi olmaması ona zarar vermez” buyurdu.
( Ebû Dâvûd, C.4. H.no : 3859)
8- ‘Resûlullah ( s.a.v) kendisinde bulunan bir ağrıdan ( Ves’ü) dolayı kalçasından kan aldırdı’.
( Ebû Dâvûd, C.4. H.no : 3863)
Ves’ü : Kemik ağrısı, kalça ağrısı, romatizma anlamına gelir.
9- ‘Peygamber ( s.a.v) ihramlı iken kendisinde bulunan yarım baş ağrısından ( es-Suda- eş-Şakika) dolayı, başından kan aldırdı.’
( Buhari, Tıb, C.12. H.no : 21)
KARPUZ
1- “Yemekten önce karpuz yemek, karnı yıkadıkça yıkar, hastalığı giderdikçe giderir.”
( Ramuz El Ehadis, C.1. H.no : 2289)
2- “Karpuzda on haslet vardır. Yemektir, sudur, güzel kokudur, meyvedir, çöğendir, mesaneyi yıkayıp temizler, mideyi yıkayıp temizler, meniyi çoğaltır, cinsi münasebet gücünü arttırır, karın hastalığına iyi gelir, cildi güzelleştirir.”
( Ramuz El Ehadis, C.2. H.no : 4020)
KÖTÜ İLAÇLARI KULLANMANIN-SARHOŞLUK VEREN ŞEYLERLE TEDAVİNİN YASAK OLUŞU
1- ‘Resûlullah ( s.a.v.) kötü ilaç kullanmaktan nehyetti.’
( Ebû Dâvûd, C.4. H.no : 3870)
2- ‘Resûlullah ( s.a.v.) habis ilaç, yani zehir kullanmayı yasaklamıştır.’
( İbn Mâce, C.9. H.no : 3459)
3- ”Gerçekten Allah, hastalığı da şifayı da yarattı ve her dert için bir derman yarattı. Tedavi olunuz. Lakin haramla tedavi olmayınız.”
( Ebû Dâvûd, C.4. H.no : 3874)
4- Resulullah( s.a.v.) içkiyi ilaç olarak kullanmaktan nehyetti. Sonra Resulullah ( s.a.v.)'a yine sordu. Resulullah ( s.a.v.), onu yine nehyetti. Dedi ki : “Ey Allah’ın nebisi, içki ilaçtır.” Resulullah ( s.a.v.) şöyle buyurdu : "Hayır, içki ilaç değildir, bilakis hastalıktır.” dedi.
( Ebu Davud, C,4, H. no : 3873)
5- Târik bin Süveyd el-Hadrami : Ya Resulullah ( s.a.v.), bizim memleketimizde üzümler var. Biz onun suyunu çıkarıp şarabını içiyoruz ( ne buyrulur)? dedim.
Allah’ın Elçisi ( s.a.v.) şöyle buyurdu : ”Hayır yapmayınız” buyurdu. Sonra ben ( tekrar) O’na müracaat ederek : ‘Biz onunla hastayı tedavi etmek isteriz’, dedim. Allah’ın Elçisi ( s.a.v.) : “O ( şarap) kesinlikle şifâ değildir ve lâkin bir hastalıktır” buyurdu.
( İbn Mâce, C.9. H.no : 3500)
6- Bir doktor ilaca kurbağa koymanın hükmünü sordu. Peygamber( s.a.v), kurbağayı öldürmekten nehyetti.”
( Ebû Dâvûd, C.4. H.no : 3871)
KÜL İLE TEDAVİ
1- Ebû Hâzim : Sehl b. Sa’d’a, ‘Resûlullah ( s.a.v.)’in Uhud’daki aldığı yara ne ile tedavi edilmişti?’ diye soruldu ve ben de konuşulanı işitmekte idim. Sehl cevaben şöyle dedi : ‘Bunu benden daha iyi bilen kimse kalmadı. Ali, kalkanının içinde su taşıyor, Fatıma’da kanın bulaştığı yerleri yıkıyordu. Sonra bir hasır parçası yakıldı ve onun külü yara üzerine konuldu.’
( Buhari, Tıb, C.12. H.no : 37)
" MANTAR-ACVE HURMASI VE DOMALAN ŞİFADIR"
1- “Medine’nin ‘Aliye’ denilen yüksek yerlerinin Acve ( balçık) hurmasında şifa vardır. O, sabahın ilk vaktinde tiryak ( panzehir)tır.”
( Müslim, Eşribe, C.6. H.no : 2048 )
2- “Kim her sabah Acve hurmasından yedi tane yerse o gün ona zehir ve sihir zarar vermez.”
( Ebu Davud, C.4. H.no : 3876)
3- Sa’d ( b. Ebî Vakkâs) : Bir gün iyice hastalanmıştım. Resûlullah ( s.a.v) ziyaretime geldi ve elini göğsümün üzerine koyup; “Sen kalp hastası bir adamsın. Sakîf’in kardeşi Haris b. Kele-de’nin yanına git. Çünkü o hastalıklara ilaç yapmakla uğraşan bir kimsedir. ( Ona söyle) Medine’nin Acve hurmasından yedi tane alsın, çekirdekleriyle ( birlikte) dövsün, sonra onları suya koyup sana içirsin” buyurdu.
( Ebu Davud, C.4. H.no : 3875)
4- Allah’ın Elçisi ( s.a.v.) şöyle buyurdu : “Mantar, kudret helvası gibi külfetsiz nimetler nevinden bir rızıktır. Suyu da göz hastalığına şifadır. Acve ( Medine-i Münevvere) hurması, cennet meyvelerindendir ve delilik hastalığına şifadır.”
( İbn Mâce, C.9. H.no : 3453)
5- “Mantar, kudret helvası cinsinden bir rızıktır. Suyu göze şifadır. Acve hurması; Cennet meyvelerinden olup zehire karşı şifadır.” buyurdu.
( İbn Mâce, C.9. H.no : 3454-3455)
6- Ebû Hureyre : ‘Üç, beş veya yedi mantar veya domalanı alıp sıktım, suyunu cam bir kap içersine koydum, onunla bir cariyemin gözünü sürmeledim de iyileşti.’ ( Tirmizi, C.2. H.no : 2069)
7- “Hurmalarınızın en iyisi ‘el-Bürenni Hurması’dır; hastalığı giderir, ( sürekli yiyen) bir kimsede hastalık olmaz.”
( Rudani, C.4. H.no : 7529)
MİSVAK KULLANMAK
1- “Ümmetime yahut insanlara, meşakkat vermem endişesi olmasaydı, her namaz kılarken, misvak kullanmalarını emrederdim."
( Buhari, Cuma. C.2. H.no : 12)
2- ‘Resulullah ( s.a.v.) geceleyin kalktığı zaman ağzını ( ve dişlerini) iyice ovalayıp temizlerdi.’
( Buhari, Cuma. C.2. H.no : 14)
NAR
1- Ali : ‘Narı içindeki posası ile yiyin. Çünkü o midenin temizleyicisidir.’
( Rudani, C.3. H.no : 5564)
NAZAR
1- Esma binti Umeys : “Ey Allah’ın Resûlü! Cafer’in çocuklarına nazar değiyor. Onlara şifa dileğiyle okutayım mı?” Resûlullah ( s.a.v.); ‘Evet, şayet kaderi geçip değiştirebilecek bir şey olsaydı bu göz değmesi olurdu ” dedi.
( İbn Mâce, C.9. H.no : 3510)
2- ‘Resûlullah ( s.a.v.) cinlerin ve insanların nazarından Allah’a sığınır ve dualar okurdu. Cinlerin nazarından, sonra insanların nazarından Allah'a iltica ederdi. Muavvizetan sureleri ( Nas ve Felak) nazil olunca, diğer okuduğu şeyleri bıraktı ve bu iki sureyi okumaya başladı.’
( İbn Mâce, C.9. H.no : 3511)
3- Ebû Ümâme : “( Babam) Sehl bin Huneyf yıkanırken yanından Âmir bin Rebia geçti ve ( onun vücûdunun güzelliğini kasdederek) : ‘Henüz evlenmemiş örtülü genç kızın cildi dâhil bugünkü gibi ( hiçbir güzel) görmedim.’ dedi. Bu lâftan hemen sonra Sehl bin Huneyf yere yıkıldı. Bunun üzerine Sehl, Peygamber ( sav)’e götürülüp O’na :
‘( Ya Resulallah)! Nazar çarpması nedeniyle yere yıkılmış vaziyette Sehl’e yetiş.’ denildi. Resûlullah : “Kimden şüpheleniyorsunuz?” buyurdu. Onlar : Âmir bin Rebia, dediler. Resûlullah ( Âmir’i azarlayarak) :
“Neye binâen biriniz din kardeşini öldürüyor? Biriniz ( din) kardeşinden beğendiği–hayran kaldığı bir şey gördüğü zaman ona mübarek olması için duâ etsin.” buyurdu.
Sonra bir miktar su istedi ve Âmir’e abdest almasını emretti. Âmir de yüzünü, dirseklerine kadar kollarını, dizlerini ve belden aşağıyı yıkadı ve Peygamber, bir kapta biriken bu suyu başına dökmesini Âmir’e emretti.
( Râvilerden) Süfyân demiştir ki : Mamer’in Zührî’den rivayetine göre : Ve Peygamber ( s.a.v) o kabı onun arkasında ters çevirip yere koymasını Âmir’e emretti.”
( İbn Mâce, C.9. H.no : 3509)
4- İbn Abbâs : “Resûlullah ( s.a.v.), torunu; Hasan ve Hüseyin’i şu şekilde okuyarak tedavi eder ve İbrahim( a.s.)’da oğlu İsmail ve İshâk’ı aynı şekilde okuyarak tedavi ederdi.” buyururlardı. “Her ikinizi de Allah’ın noksansız tüm kelimeleriyle her türlü , zehirli tan ve dokunan her türlü gözden Allah’a dırırım.” ( İbn Mâce, C.9. H.no : 3525)
5- “Biriniz hastalığına yakalanırsa iyi bilin ki sıtma ateşten bir parçadır. Onu su ile söndürsün. Sabah namazından sonra doğmadan önce bir veya bir ya girsin, suyun akışına karşı dursun ve “Allah’ın adıyla, Allah’ım kölene şifa ver, Peygamberini doğrula.” desin, o akarsuya üç kere dalsın üç seferde iyileşmezse beş, yedi, dokuz sefer o suya dalsın. Allah’ın izniyle dokuza varmadan geçer.”
( Tirmizi, C.2. H.no : 2084)
6- Ayşe : ‘Resûlullah ( s.a.v) hastalandığı zaman kendi üzerine Muavvize surelerini okurdu ve üflerdi. Son hastalığında ağrısı şiddetlenince ben O'na ( Muavvize sûrelerini) okur ve bereketini umarak O'nun eliyle unu sıvardım.’
( İbn Mâce, C.9. H.no : 3529)
8- “Allah Teâlâ’nın insan hakkındaki ve kaderi dışında ümmetimden öleceklerin çoğu nazar ile olacaktır.”
( El-Metalib ul-Aliye, C.2. Hno : 2448 )
9- Rafi b. Hadic : “Bir gün Resulullah ( s.a.v.)'in huzuruna girdim. Yanlarında et dolu bir tencere kaynıyordu. Canım bir parça çekti, alıp yedim. Yedikten sonra 1 yıl rahatsızlandım. Daha sonra durumu Resulullah ( s.a.v.)'e anlattım, şöyle buyurdu : “O et parçasında 7 kişinin gözü vardı. “ Sonra Resulullah ( s.a.v.) karnımı ovdu, ben de onu yeşil bir kütle halinde dışarıya attım. Resulullah '( s.a.v.)i hak ile gönderen Allah’a yemin olsun ki, şu ana kadar karnımdan herhangi bir rahatsızlık hissetmedim.
( El-Metalib ul-Aliye, C.2. Hno : 2449)
10- Abdullah bin Mes'ûd'un zevcesi : “Yaşlı bir kadın yanımıza girip humre ( denilen bir nevi veba) hastalığına okurdu. Ayakları uzun bir divanımız vardı. ( Eşim) Abdullah eve gireceği zaman ( geldiğini sezdirmek için) öksürüp seslenirdi. Günün birinde Abdullah eve girdi. Okuyucu yaşlı kadın onun sesini duyunca ondan saklandı. Abdullah da gelip yanıma oturdu ve eli bana dokununca bir ipliğe değdi. Sonra : ‘Bu nedir?’ dedi. Ben de : ‘Humre ( denilen) hastalığa benim için bu ipliğe okundu.’ dedim. Bunun üzerine Abdullah ipliği çekip keserek attı ve : ‘Abdullah'ın ev halkına şirk sayılan bir şeyi kullanmaya ihtiyaçları yoktur. Ben, Resulullah ( s.a.v.) 'den :
“ler, nazarlıklar ve büyü şüphesiz bir ( yani Allah'a koşmak)tır” buyurduğunu işittim.’ dedi. Ben :
‘Bir gün dışarı çıktım da falan adam beni gördü. Bunun üzerine onun tarafındaki gözüm yaşardı. O günden beri gözüme okutturduğum zaman gözümün yası durur ve okutmayı bıraktığım zaman gözüm yaşarır.’ dedim. Abdullah : ‘O, şeytandır. Sen ona ettiğin zaman seni bırakır ve ona ettiğin zaman parmağı ile senin gözüne dürtüyor. Lâkin eğer sen, Resulullah ( s.a.v.)'in yaptığı gibi yapsaydın senin için hayırlı ve şifaya kavuşman için çok münâsip olurdu : Gözüne su serpip şöyle dersin : “Bu hastalığı gider, Ey insanların Rabbi. Şifa ver. Ancak sen şifa verirsin. Senin şifandan başka hiçbir şifa yoktur. Hiçbir hastalık bırakmayan bir şifa ihsan buyur.” dedi.”
( İbn-i Mace, C.9. H.no : 3530)
NESÂ SİNİRİNİN ŞİFASI
1- “nin şifası arabî bir un kuyruğudur. Bu kuyruk eritilip üç parçaya bölünür, sonra her gün sabahleyin aç karnına bir parça içilir.”
( İbn-i Mâce, C.9. H.no : 3463)
Nesâ : Oturak hizasından topuğa uzanan bir sinire verilen isimdir.
El-Muvaffak demiş ki : Bu tür tedavi, Araplara ve kuru havadan dolayı anılan hastalığa tutulan kimseler için yararlıdır. Arabî koyundan maksad; yağı az olup kırsal kesimlerde yavşan ve sinameki gibi bitkilerle beslenen koyundur.
SARIMSAK
1- Muğîre bin Şu'be : Bir gün yiyip ( namaz kılmak üzere) Peygamber ( s.a.v.)'in mescidine varmıştım, ( ben) mescide girince Peygamber ( s.a.v.) ( herhalde benden) bir koku hissetti ki, namazını bitirince : "Her kim şu sarımsak bitkisini yerse su kendisinden gidinceye kadar bize ( mescidimize) yaklaşmasın" buyurdu. Namazı tamamlayınca yanına varıp; Ey Allah'ın Resûlü, Allah için elini bana vereceksin, dedim. Elini lütfedip bana verdi, ben de elini tutup yenimin arasından göğsüme götürdüm. O sırada ben göğsü sarılı idim. Göğsümün sarılı olduğunu anlayınca; "Senin özrün var" buyurdu.
( Ebu-Davud, C.4. H.no : 3826)
2- Peygamber ( s.a.v.) sarımsak ve soğan diye bildiğimiz şu iki bitkiyi yasaklamış ve şöyle buyurmuştur :
"Bunları yiyen lerime yaklaşmasın. Eğer mutlaka yemeniz gerekiyorsa pişirmek suretiyle onlarda bulunan ağır kokuları gideriniz de ondan sonra yiyiniz."
( Ebu-Davud, C.4. H.no : 3827)
3- “Sarımsak yiyin ve onunla tedavi olun. Onun yetmiş hastalığa karşı şifası vardır. Eğer bana melek gelmeseydi bende onu yerdim. “
( Ramuz El Ehadis, C.2. H.no : 4258 )
'SARISABIR' VE 'SÜFA' OTU
1-"Sarı Sabır" ve "süfa'' otunda ne gibi şifalar vardır bilseniz!”
( Rudani, C.4. H.no : 7548 )
Süffâ' ise hardal otunun adıdır. Ancak hurf denen bir başka ota da süffâ diyen olmuştur. Dilimizde hurf'un karşılığı "yüzerlik otunun tohumu"dur.
SEMİZOTU
1- Resulullah( s.a.v.) nun yanından geçti, ayağında yara vardı. Onunla ayağının yarasını tedavi etti ve şifa buldu. Şöyle buyurdu : “Allah seni mübarek kılsın! Dilediğin yerde bitesin, zira sen en küçüğü baş ağrısı olmak üzere 70 derde devasın.”
( El-Metalib ul-Aliye, C.2. Hno : 2409)
"SİNAMEKİ KULLANMAK ŞİFADIR"
1-'Sinameki' ve sennut ( bal ve tereyağı), yemeye devam ediniz. Çünkü bu iki şeyde, samdan başka her hastalığa şifa vardır."
( İbn Mâce, C.9. H.no : 3457)
Sinemaki, iyice ufaltılıp biraz bal ve tereyağına karıştırılarak yenir.
Sennut : Tereyağı tulumuna konan bal. Dereotu. Tereyeğı, bal, kimyon.
2- Allah’ın Elçisi ( s.a.v.) Esma binti Umeys'e : "olarak hangi ilacı kullanıyordun?" dedi. "Şübrüm otunu kullanıyorum deyince”, Allah'ın Elçisi ( s.a.v.) :
"O çok şiddetli yapar" buyurdu."Sonra, ‘Sinameki kullanmaya başladım.’ dedim." Bunun üzerine :
"Eğer bir şey ölüme şifa olsaydı bu 'sinameki otu' olurdu" buyurdular.
( İbn Mâce, C.9.H.no : 3461)
Şübrüm : İshal olmak için kullanılan bir bitkidir. Mercimeğe benzer tanecikleri vardır. Kökü süt ile doludur. Yaprağı, kökü ve sütü müshildir. Bir kavle göre Şübrüm yavşan denilen bitkinin bir nevidir. Sena i : Sinamekidir.
-Tuhfe yazarı : Şübrüm çok fena ishale sebebiyet verdiğinden dolayı tabibler bunu kullanmamayı tavsiye ederler. El-Cezeri, en-Nihâye’de : Şübrüm, nohuta benzer tanelerdir. Pişirilip tedavi için suyu içilir. Bir kavle göre yavşan denilen bitkinin bir nevidir, demiştir.
2- “Sinameki ve her derde deva vardır.”
( Ramuz El Ehadis, C.1. H.no : 2575)
"SİNEKTE ZEHİR VE ŞİFA VARDIR"
1- “Sizden birinizin kabına sinek düştüğü zaman o kişi onun her tarafını batırsın, sonra çıkarıp atsın. Çünkü sineğin iki kanadının birisinde şifa, diğerinde hastalık vardır. “
( Buhari, Tıb, C.12. H.no : 92)
SİRKE
1- “Sirke ne güzel katıktır."
( Ebu-Davud, C.4. H.no : 3820)
”ŞİŞMANLAMANIN YOLLARI"
1- Ayşe : “ Resûlullah ( s.a.v) ile zifafa girmem için annem beni şişmanlatmak istiyordu. Bütün çabalarına rağmen onun istediği kiloyu alamadım. Nihayet bana yaş hurma ile hıyar yedirdi de en güzel şekilde şişmanladım.” ( Ebû Dâvûd, C.4. H.no : 3903)
SU İÇERKEN NELERE DİKKAT EDİLMELİ
1- ‘Resûlullah ( s.a.v.) ayakta su içmeyi yasakladı. Dedik ki : "Ey Enes! Ayakta yemeği de mi yasakladı?"
"Bu daha şiddetli yasaktır." Yahut şöyle dedi : "Bu daha kötü ve çirkindir!"
( Tirmizi, C.2. H.no : 1879)
2- İbn Ömer : ‘Biz, Resûlullah ( s.a.v.)'in zamanında yürürken yerdik, ayakta su içerdik.’
( Tirmizi, C.2. H.no : 1880)
3- "Devenin içişi gibi tek bir içişle su içmeyin; lâkin dinlenerek ikişer-üçer içişle için. İçtiğinizde besmele çekin, içmeyi bitirdiğinizde ise Allah'a hamdedin!"
( Tirmizi, C.2. H.no : 1885)
4- Resûlullah ( s.a.v.) yüzükoyun yatarak dudaklarla, bardaksız ve avuçlamaksızın, su içmekten men etti ve tek elin avucuyla suyu avuçlayıp içmemizi yasakladı : “Herhangi biriniz köpeğin su içtiği gibi ( kapsız ve avuçsuz) dudakları ile su içmesin ve Allah'ın kızdığı kavmin içtiği gibi tek elin avucu ile içmesin. Geceleyin de kabı hareket ettirip kontrol etmedikçe ondan su içmesin. Meğerki kabın üstü ve ağzı iyice örtülü ola. Kim bir kaptan içebildiği halde tevazu ( yani gönül alçaklığı) niyetiyle avuçlarıyla su içerse Allah ona parmakları sayısınca sevaplar yazar. Avuç, Meryem oğlu İsa ( a.s)’ın kabıdır. Çünkü İsa, bardağı atarak : Öf bu dünya ile beraberdir ( veya dünya ile beraber buna öf) dedi."
( İbn Mâce, C.9. H.no : 3431)
Not : Zevâid'de şöyle denilmiştir : Bunun senedinde Bakîyye bulunur. Bu râvl tedlisçidir ve bu hadisi an'ane ile rivayet etmiştir.
Ed-Dümeyrl de : Bu, münker bir hadistir. Yalnız müellif tarafından rivayet edilmiştir. Senedde anılan Ziyad bin Abdi İlah tanınacak gibi değildir. Müellif onun yalnız bu hadîsini rivayet etmiştir.
5-‘Resûlullah ( s.a.v.) bardağın kırık yerinden su içmeyi ve içilecek şeyin içerisine üflemeyi yasakladı.’ ( Ebû Dâvûd, C.4. H.no : 3722)
6- ‘Resûlullah ( s.a.v.), nekîr; şarap için kullanılan ağaç fıçılara, müzeffet; zift, karasakızla sırlanmış küplere, dübbâ; boş kuru kabaklara, hantem; içi sırlı ağzı yandan toprak kablarına hurma yahut üzüm şırası ( meşrubat) koymaktan nehyetti.’
( Müslim. C.6. H.no : 37-1995)
Herhangi bir içecek bu kaplarda süratle sarhoş edici özellik kazanır. Taştan ve sandan ( tunçtan) yapılan kaplar, bu dört kap gibi, alkole dönüşümü hızlandırmaz.
7- "Sizi ağaç fıçıdan, ziftlenmiş kaptan, çömlekten ve ( içine şıra kurulan) kabaktan ve üstüne ilave yapılmış ve başı kesik gırbeden nehyederim. Lakin deri su kabından için sonra ağzını bağlayın."
( Ebu Davud, C.4. H.no : 3693)
8- “Sizler şıralarınızı deri kaplarda tutun”.
( Müslim. C.6. H.no : 55-1997)
9- “Ziftlenmiş kaplar, kabak ve ağaç fıçılarında meşrubat yapmayı ve saklamayı yasakladı. Resulullah ( s.a.v) için şerbet yapılacak kap bulunamaz ise taştan oyulmuş büyükçe bir kaptan yapılırdı.’
( Nesai, C.3. H.no : 5553)
10- "Sizleri deri kaplar müstesna şerbetlerden nehyetmiştim. Şimdi her nevi kaptan içebilirsiniz. Ancak sarhoş edici içki içmeyiniz.”
( Müslim. C.6. H.no : 65-1998 )
11- Resûlullah ( s.a.v.) misvakı enlemesine kullanırdı, suyu emerek içerdi, arada üç nefes alarak şöyle derdi : “Bu, daha afiyet verici, daha koruyucu ve daha iyidir”
( Rudani, C.3. H.no : 5583)
12- İbn Abbas : Resulullah ( s.a.v)’ su içerken gördüm, üç nefeste içti. O’na “ya Resulullah! Suyu üç nefeste içtin” dedim. O’ da buyurdu ki : “Evet, üç nefeste içmek daha şifalı ve boğaz için daha faydalı ve sağlıklıdır.”
( El Metalib ul-Aliye, C.2. H.no : 2394)
SUSAM YAĞI
1- Resûlullah ( s.a.v.)'in susam ( yağı)nı burnuna ilaç olarak verdiğini bildirmiştir.
( El Metalib ul-Aliye, C.2. H.no : 2412)
TUZ
1- “Sizin katığınızın başı ( efendisi) tuzdur."
( İbn Mâce, H.no : 3315)
2- “Yemek yiyeceğin zaman tuz ile başlayıp tuz ile bitir; zira tuz 70 hastalığa şifadır. Bunların başı cinnet, cüzzam, alaca, azı dişi ağrısı, boğaz ağrısı, karın ağrısıdır.”
( El Metalib ul-Aliye, C.2. Hno : 2350)
KURU ÜZÜM
1- “Kuru üzüm yemelisiniz. Çünkü o safrayı, balgamı bertaraf eder, damarları takviye eder, yorgunluğu giderir. Ahlakı güzelleştirir, ruha ferahlık verir, üzüntüyü giderir.”
( Ramuz El Ehadis, C.2. H.no : 3946)
"UD-İ HİNDİ VE ZEYTİNYAĞINDA ŞİFA VARDIR"
1- Ümmi Kays : Süt emen oğlumun bademcik hastalığını kendim tedavi etmiştim. Peygamber ( s.a.v.)'in huzuruna girdiğimde, Allah'ın Elçisi ( s.a.v.) bana şöyle buyurdu :
‘Niçin çocuklarınızın boğaz hastalığını, elle sıkıp, acıtarak tedavi etmeye çalışıyorsunuz? Şu 'Ud-i Hindi''yi kullanmaya devam ediniz. Çünkü bu 'Hind bitkisi'nde yedi türlü şifa vardır. Zatu'l-Cenb hastalığının ilacı ondadır. O, uzre denilen boğaz hastalığı için buruna çekilir. Zatu'l-Cenb hastalığı için de, ( su ile) hastaya ağızdan verilip içirilir. "
( Müslim, C.7. H.no : 2214)
Uzre : Bademciğin iltihablanması ve şişmesi.
Ud-i Hindi( Kust), Topalak otuda denilir.
Ud-i Hindi, siyahca ve daha hareketlidir. Topalak otuda denilir.
Enfiye gibi buruna çekilerek şişmiş bademciğin tedavisinde suya ıslatılarak ağızdan alınıp zatüre hastalığının tedavisinde kullanılır. Ud-i Bahri beyazdır.
2- Resulullah ( s.a.v) Ümmü Seleme’nin yanına girdi. Yanında genzinden kan sızan bir çocuk vardı. Resulullah ( s.a.v) : “Bu nedir?” diye sordu. Oradakiler : “Boğazı rahatsız” karşılığını verdiler. Bunun üzerine peygamber ( s.a.v) şöyle buyurdu : “Çocuklarınıza niçin işkence çektiriyorsunuz; zira birinizin kust-i hindi otu alıp, onu yedi kez su ile ovması ve hastanın ağzına koyması yeterlidir.” Ravi der ki : peygamber ( s.a.v)’in dediğini yaptılar ve çocuk şifa buldu.
( El Metalib ul-Aliye, C.2. H.no : 2403)
VEBA-KARANTİNA
1- “Hasta develeri olan kimse, bu develerini, sağlıklı deve sahibinin develerine uğratmasın."
( İbn Mâce, C.9. H.no : 3541)
2- “Bir yerde taun bulunduğunu işitirseniz oraya girmeyiniz. Sizin bulunduğunuz yerde vuku gelirse, ondan kaçarak o yerden çıkmayınız.”
( Ebû Dâvud, C.4. H.no : 3103)
3- Ferve b. Müseyk : Ey Allah'ın Resûlü ( s.a.v.), bizim elimizde "Ebyen" denilen bir arazi var. Bu bizim çiftliğimizin ve ziraat mahsullerimizin arazisidir; ve bu arazide veba hastalığı vardır. Yahutta buranın vebası çok şiddetlidir. Ne yapmamı tavsiye edersiniz? diye sordum. "Orayı terket. Çünkü ölüm böyle bulaşıcı hastalıklara yakın durmaktan ileri gelir" buyurdu.
( Ebû Dâvud,C.4. H.no : 3923)
4- "Veba olan yeri tamamen bırak! Zira hastalıklardan insanı helak edeni de vardır."
( Rudani, H.no : 2343)
5- Allah’ın elçisi ( s.a.v.) vebadan söz ederek buyurdu ki : "Bu öyle bir ceza ya da azaptır ki, bazı milletler buna uğratılmıştır. Daha sonra ondan bir kısmı yeryüzünde kalmıştır. Bazen gider, bazen gelir. Onun bir ülkede olduğunu duyan, oraya gitmesin. Bulunduğu ülkede olursa, ondan kaçmak için oradan ayrılmasın!"
( Rudani, C.1. H.no : 2340)
6- “Bir ülkede veba olduğunu duyarsanız, oraya gitmeyin. Eğer veba olan bir yerde bulunursanız sakın oradan çıkmayın!” Bunun üzerine Ömer, Allah'a hamdü senada bulundu ve sonra oradan ayrıldı.
( Rudani, C.2. H.no : 2339)
"YARALARI KINA İLE TEDAVİ EDİN"
1- ‘Peygamber ( s.a.v.)'in bir tarafı yaralandığı veya bir tarafında diken battığı zaman o yerin üzerine 'kına' koyardı.’
( İbn Mâce, C.9. H.no : 3502)
2- Resûlullah ( s.a.v.)'ın hizmetçisi Selma : “Resûlullah ( s.a.v.), bıçak yarası, taş ve dikenden meydana gelen bir yara olursa o yara üzerine kına koymamı bana emrederdi.”
( Tirmizi, C.2. H.no : 2054)
3- Selma el-Hadim : Ailelerinin herhangi birinde ‘çıban ve yara’ olduğu zaman Peygamber ( s.a.v.), bana : “O yaranın üstüne ‘kına’ koymamı emrederdi.”
( Rudani, C.4. H.no : 7532)
4- “Kına yakın, zira o kokusu güzel olup, baş ağrısını giderir.”
( El-Metalib ul-Aliye, C.2. H.no : 2408 )
Peygamber Efendimiz ( sav), ağız temizliğine ve diş bakımına da çok önem vermişlerdir. Bunun için misvakla dişlerini fırçalamışlar, ümmetine bu konuda tavsiyelerde bulunmuşlardır.
Misvak sıcak bölgelerde yetişen "erak" ağacının kökleridir. Lifli bir yapısı vardır. Biraz ıslatılıp ezilince fırçamsı bir hal alır. Hem mekanik hem de kimyevî olarak pek çok faydaları vardır. Bunları Hadisi Şerifler ve bizzat Rasulûllah'ın uygulamaları ışığında madde madde açıklamaya çalışalım.
1. Misvak, ağız için temizlik, Allahu Teala'nın rızasına sebep ve gözlere de ciladır, ( 1)
2. Misvak ağız için temizliktir ve Aziz ve Celil olan Allah'ın rızasına sebeptir. ( 2)
3. Misvakta on hassa vardır : Ağzı tatyib eder, diş etlerim güçlendirir, göze cila verir, balgamı giderir, dişin çürümesini önler, sünnete uygun olur, melaikeyi sevindirir, Rabbi razı eder, hasenatı artırır, mideye sıhhat verir. ( 3)
4. Misvak kullanın. Zira misvak ağzı temizler ve Rabbin rızasını kazandırır. ( 4)
Bu hadis-i şeriflerde misvakın faydaları zikrediliyor. Misvak kullanmak, ağız için temizlik ve hoşluk sebebidir. Fırçalanmayan dişler sararır, aralarında ve diplerinde gıda artıkları birikir. Bunlar ağız kokusuna ve diş çürümelerine sebep olurlar. Diş etlerinde iltihaplanmalar olur. Misvak kullanmakla dişlerin çürümesi ve diş etlerinin iltihaplanması önlenir. Misvakın gözlere canlılık vermesi ve balgam söktürücü etkisi kimyasal özellikleriyle ilgilidir.
Allah-u Teala güzel olan şeyleri, temiz olan şeyleri; peygamberinin tavsiyelerine uyulmasını sevdiği için, misvak kullanılmasından hoşnut olur. Melekler de temiz olan şeyleri severler ve kötü kokulardan rahatsız olurlar. Onun için onlar da sevinirler.
5. Misvak, erkeğin fesahatini artırır. ( 5) Fesahat, güzel konuşmak demektir. Sesin oluşumunda dişlerin de fonksiyonu olduğu için, temiz ve bakımlı dişlerin sesin güzelleşmesine katkıda bulunacağına işaret ediliyor.
6. Niçin sararmış dişleriniz ile huzuruma giriyorsunuz? Misvak kullanınız! ( 6) Bu hadis-i şerifte ağız ve diş bakımı yapmayanlara bir azarlama var. Kendilerine zarar verdikleri gibi, çevredeki kimseleri de kötü görünüşleri ve ağız kokularıyla rahatsız edeceklerine işaret ediliyor.
7. Şu dört şey peygamberlerin sünnetlerindendir : Sünnet olmak, koku sürünmek, misvak kullanmak, evlenmek. ( 7) Peygamberler insanlığın rehberleridir. Peygamber ( sav) Efendimizden önceki peygamberlerin de ağız ve diş bakımına önem verdikleri, misvak kullandıkları ifade ediliyor.
8. Misvak ve cuma guslü her Müslüman için gereklidir. ( 8 )
Buraya kadar misvakın lüzumu ifade edildikten sonra, bundan sonraki hadis-i şeriflerde Rasulûllahın uygulaması anlatılıyor :
1. Misvak kullanmadan uyumazlardı. ( 9)
2. Uyudukları zaman misvak başuçlarında bulunurdu. Uyandıkları zaman da ilk önce misvak kullanırlardı. ( 10)
3. Misvakı enlemesine kullanır, suyu emerek ( süzerek) içerlerdi. Üç defa nefes alır ve derlerdi ki : Bu türlü içmek daha iyi, hazmı daha kolay ve sıhhate daha uygundur. ( 11)
4. Aişe ( Ra) şöyle demiştir : "Peygamber ( sav) evine girdiği zaman ilk yaptığı iş, misvak ile dişlerini temizlemek olurdu" ( 12)
5. Ebu Musa ( ra) şöyle dedi "Ben Peygamber'in huzuruna girdim, misvağın bir ucu dilinin üzerinde bulunuyordu." ( 13)
6. Rasulullah ( sav) hiçbir namaza misvak kullanmadan çıkmazdı. ( 14)
7. Rasulullah ( sav) geceleyin teheccüd namazı kılmak için kalktığı zaman ağzını ( dişlerini) misvak ile ovalardı. ( 15)
8. Rasulullah ( sav) geceleri iki rekatta bir selam vererek teheccüd namazı kılar ve her selam verişinde misvak kullanırdı. ( 16)
9. Abdullah ibni Abbas ( ra), şöyle anlatmıştır : Bir gece Peygamber ( sav) 'in yanında kaldım. Peygamber gecenin sonuna doğru kalkıp dışarı çıktı, semaya baktı, sonra Al-i İmran süresinin şu ayetlerini okudu :
"Hakikat, göklerin ve yerin yaratılışında, gece ile gündüzün birbirleri ardınca gelişinde temiz akıl sahipleri için ibret verici deliller vardır. Onlar ayakta iken, oturur iken, yanları üstünde yatar iken hep Allah'ı hatırlayıp anarlar ve göklerin, yerin yaratılışı hakkında inceden inceye düşünürler. Şöyle derler : Ey Rabbimiz, sen bunları boşuna yaratmadın. Sen pak ve münezzehsin. Bizi ateşin azabından koru."
Sonra eve döndü, misvaklandı ve abdest aldı. Sonra kalkıp namaz kıldı, sonra yattı. Sonra kalkıp tekrar dışarı çıktı ve semaya nazar etti. Yine bu ayetleri okudu. Sonra döndü, tekrar misvaklandı ve abdest aldı. Sonra kalkıp namaz kıldı. ( 17)
Resulullah ( sav) Efendimizin misvakla ilgili emir ve tavsiyeleri şöyle
1. Ümmetimi meşakkate düşürmüyor olsaydım, onlara her namazın önünde misvakı emrederdim. ( 18 )
2. Ümmetime zorluk vermemiş olsaydım, her abdestte misvak kullanmalarım emrederdim. ( 19)
3. Oruç tuttuğunuzda sabahleyin misvak kullanın, lakin akşama doğru kullanmayın. Akşam üzeri iki dudağı kurumuş oruçlu bir kimse için misvak uygun olmaz. Zira o kurumuş dudaklar kıyamet gününde gözü önünde bir nur olacaktır. ( 20)
4. Sizin ağızlarınız Kur'an için yollardır. Onları misvakla temizleyin. ( 21)
5. Misvak kullanınız. Zira misvak ağzı temizleyen ve Rabbi razı eden bir alettir. Cebrail her gelişinde bana misvak kullanmayı tavsiye etti. Öyle ki, bana ve ümmetime farz kılacağından korktum. Ümmetime zorluk vereceğinden korkmamış olsaydım misvak kullanmalarını emrederdim. Ben o kadar çok misvak kullanırdım ki, dudaklarıma iz yapmasından ve dişlerimin aşınacağından korkardım. ( 22)
6. Bana misvak kullanmak o derece emredildi ki, bu konuda bana bir vahiy gönderileceğini sandım.( 23)
7. Ben, misvak kullanmakla o derece emredildim ki, üzerime farz kılınacağının sandım. ( 24)
8. Cebrail misvak kullanmayı bana o kadar tavsiye etti ki, azı dişlerimden endişe ettim. ( 25)
9. Misvak kullanarak kılınan namazın fazileti, misvak kullanmadan kılınan namazdan yetmiş kat fazladır. ( 26)
10. Misvak olmadığında, parmak misvak yerine geçer. ( 27)
Hadis-i şeriflerde ağzın her zaman temiz tutulması gerektiğini anlıyoruz. Misvak olmadığı zaman başka bir şeyle de bu temizliğin yapılabileceği ifade ediliyor. İmkanların ve araçların çok fazlalaştığı günümüzde bile toplumlar ağız ve diş sağlığına gereken önemi vermiyorlar. Resulullah ( sav) Efendimizin uygulamalarının ve tavsiyelerinin ne kadar güzel ve her zaman geçerli olduğunu görüyoruz.
Dipnotlar :
Müslim tercümesi : ( 12) c.1 s. 327/44, ( 13) c.1 s.327/45, ( 15) c.1 s. 328/46. ( 17) c.1 s.328/48
Tirmizi-tercümesi : ( 7) c.1, s.246/5, ( 18 ) c.1, s.38/22
Terğîb ve Terhîb tercümesi : ( 4) c. 1 s. 246/6, ( 14) c.1 s. 246/8, ( 16) c.1 s. 247/9, ( 19) c.1 s. 244/2, ( 22) c.1 s. 247/10, ( 23) c.1 s. 248/11, ( 24) c.1 s. 247/12, ( 25) c.1 s. 247/13, ( 26) c.1 s. 250/16,
Ramuz el-Ehadis : ( 1) s. 214/10, ( 2) s. 214/7, ( 3) s. 325/1, ( 5) s. 214/8, ( 8 ) s. 214/9, ( 9) s.548/2, ( 10) s. 548/3, ( 11) s. 554/14, ( 20) s.3/4, ( 21) s.116/ 8, ( 27) s. 190/1,
İhya : ( 6) c.1 s.354
Misvak Kullanmak Sünnettir
Ağız ve diş sağlığına ayrı bir önem veren Peygamber Efendimiz ( asm), bunun misvak kullanmak suretiyle yapılması hususunda da ısrarlı teşvik ve tavsiyelerde bulunmuştur. Bir hadislerinde, “Ümmetime meşakkat vereceğinden endişe duymasaydım, misvak kullanmalarını farz kılardım"1 buyurmuşlar, kendileri de hiçbir zaman misvakı terk etmemişlerdir.
Dr. Rodat ve Dr. Kneth Kiodell’in tesbitlerine göre, misvakta mikropları imhâ eden sinnigrin ve penisilin maddesi bulunmakla beraber, bugün diş macunlarında kullanılan “sodyum bikarbonat" da mevcuttur. Bu maddeler, diş üzerindeki tortu ve artıkları eriterek, dişin delinmesini ve çürümesini önlemektedirler. ( 2)
Misvak kullanmak sünnettir. Efdal olan, ağız ve diş sağlığı açısından konunun uzmanlarınca da tasvip gördüğü üzere, misvak kullanmaktır. Ancak misvak elde etme imkânı olmadığında, diş macunu ve fırçası da sünnet niyetiyle kullanılabilir.
Dipnot :
1-İbn-i Mâce, Tahâret, 7;
2-A. Abdurrezzâk, Sivâk, s. 119, 181;
1) "Kim bilgisi olmadığı halde hekimlik yapmaya kalkışırsa, sebeb olacağı zararı öder." ( Ebu Davud, Diyat 23; Nesai, Kasame 41; İbni Mace, Tıb 16).
2) Sad İbn Vakkas hastalanmış Hz. Peygamber ( sas) ziyaretine gitmiş. Sad'ı evinde hasta yatar görünce "Haris bin Kelde'yi çağırın, O iyi bir hekimdir, sizi tedavi etsin." buyurmuştur. ( Ebu Davud, Tıb 12).
3) "Allah derdi de çareyi de verdiği gibi, her dert için bir ilaç yaratmıştır. Bu sebeble tedaviye devam ediniz. Fakat haramla tedavi etmeyiniz." ( Ebu Davud, Tıb 11).
4) "Allah şifanızı sarhoşluk veren şeylerde yaratmamıştır." ( Buhari, Eşribe 15).
5) "İki nimet vardır ki, insanların çoğu bunda aldanmıştır : Sıhhat ve boş vakit." ( Buhari, Rikak 1; Tirmizi, Zühd 1; İbn Mace, Zühd 15)
6) "Lanetlenmiş iki şeyden sakının :
- "Ya Rasulallah o iki şey nedir?" dediler. Peygamber Efendimiz ( sas) :
-"İnsanların gelip geçtiği yola ve gölgelendiği yere abdest bozmaktır." buyurdu. ( Müslim, Taharet 68; Ebu Davud, Taharet 15; Ahmet bin Hanbel, Müsned 2/372).
7) "Sizden biriniz durgun suya bevl etmesin." ( Buhari, Vudu 68; Müslim, Taharet 94; 96; Ebu Davud, Taharet 36).
8 ) "Hastayı üç gün geçmeden yoklamayınız." ( Ramuz'el-Ehadis 2/489).
9) "Bir yerde veba olduğunu işitirseniz, oraya girmeyiniz. Bulunduğunuz yerde veba vukua gelirse, oradan ayrılmayınız." ( Buhari, Tıb 30; Müslim, Selam 92, 93, 94, 98, 100)
10) "Cüzzamlıdan aslandan kaçar gibi kaçınız." ( Buhari, Merda 19; A. Bin Hanbel, Müsned, 2/443).
11) "Cüzzamlıyla aranızda bir mızrak boyu mesafe olduğu halde konuşunuz." ( Ramuz el-Ehadis 2/471).
12) "Köpek bir kabı yalarsa onu yedi defa yıkayın. O yedinin birinde toprakla temizleyin." ( Buhari, Vudu 33; Davud, Taharet 37; Tirmizi, Taharet 68 )
13) "Size ne oluyor ki, dişleriniz sararmış olduğu halde yanıma geliyorsunuz. Misvak kullanınız." ( A. b. Hanbel, Müsned 1/214).
14) "Misvak hakkında tavsiyelerimi size çok tekrarladım." ( Buhari, cuma 8; Nesai, Taharet 5; A.b. Hanbel, Müsned 3/143; Darimi, Vudu 18 )
15) "Allah temizdir, temizi sever. Etrafınızı temizleyiniz." ( Tirmizi, Edeb 41).
16) "Temizlik imanın yarısıdır." ( Müslim, Taharet, 1; Tirmizi, Daavat 86; A.b. Hanbel Müsned 4/260, 5/342, 343, 344, 363, 370, 372; Darimi, vudu 2).
17) "Her Müslümanın yedi günde bir yıkanması, Allah'ın onun üzerinde hakkıdır." ( Müslim, Cuma 9).
18 ) "Yiyecek ve içeceklerinizin kaplarının ağzını açık bırakmayınız." ( Müslim, Eşribe 96, 98; Ebu Davud, Eşribe 22; Tirmizi Et'ime 15).
19) "Efendimizin en çok sevdiği elbise hiberadır." ( Hibera Yemende yapılan yeşil, pamuklu bir hırkadır) ( A.b. Hanbel, Müsned 3/292; Değişik bir lafızla Ebu Davud, Libas 12).
20) "İçkide şifa yoktur." ( Darimi, Eşribe 6).
21) "Sarhoşluk veren her içki, haramdır." ( Buhari, Edeb 80; Müslim Eşribe 73, 75; Ebu Davud Eşribe 5).
22) "İçkiden sakının. Zira o her kötülüğün anahtarıdır." ( Hakim, Müstedrek; Beyhaki, Şiabül-İman; Ramuz el-ehadis, 1/212).
23) "Kadınlaşan erkeklere, erkekleşen kadınlara Allah lanet eder." ( Feyzül Kadir 5/271).
24) "Size denk olan kadınlarla evleniniz." ( İbn Mace, Nikah 47).
25) "Ey gençler topluluğu, evlenmeye gücü yeten evlensin. Çünkü gözü korur... Evlenmeye gücü yetmeyen oruç tutsun." ( Buhari, Nikah 3,60).
26) "Oruç tutunuz ki sıhhat bulasınız" ( Feyzül Kadir 4/212).
27) "İnsanlar madenler gibidir. Eğer dinde anlayışını derinleştirebilirse cahiliyede hayırlı olan İslam’da da hayırlıdır." ( Buhari, Enbiya 19).
28 ) "Budala ( dini diyaneti iyi olmayan) kadınlara çocuklarınızı emzirtmeyiniz. Zira tesir eder." ( Kenzül-İrfan).
29) "Seyahate çıkınız, sıhhat bulursunuz." ( Taberanî)
30) "Beş şey fıtrattandır : Bıyıkları kesmek, kasık kıllarını tıraş etmek, koltuk altı kıllarını yolmak, tırnakları kesmek ve sünnet olmak." ( Buhari, Libas 63, 64; Müslim, Taharet 49, 50).
Şimdiye kadar zikredilen hadis-i şerifler, genel tababet ve koruyucu hekimliğe dair seçtiklerimizdir. Biraz da tedavi konusunda örnekler verelim.
Hz. Peygamber ( sas) kendisine müracaat eden kimselere, ya bir ilaç tavsiye eder, ya da hekime gönderirdi.
1) "İsmid ( sürme taşı) çekin. O gözü açar ve kirpikleri besler." ( Tirmizi Libas 23; Ahmet bin Hanbel, Müsned 3/476).
2) "Gözü ağrıyan birisine Hz. Peygamber Efendimiz ( sas) "Sabur ile tedavi et" buyurdu." ( Müslim, Hac 89, 90).
3) "Çörek otu ölümden başka her derde devadır." ( Buhari, Tıb 7).
4) "Şifa üç şeydedir : Bal şerbeti içmek, hacamat vurmak, dağlamak." ( Dağlama daha sonra men edilmiştir.) ( Buhari, Tıb 3; Ahmed bin Hanbel, Müsned 1/246).
5) "Ud-u hindi ( kustu hindi) kullanmaya devam ediniz. Onda yedi türlü şifa vardır. Uzre, ( bademcik iltihabında) boğaza üflenir. Zatülcenbde hastaya içirilir." ( Buhari, Tıb 10; Müslim, Selam 86,87; İbn Mace, Tıb 12, 17).
6) "Umeys'in kızı Esma müshil olarak şubrun kullanıyordu. Hz. Peygamber Efendimiz ( sas) keskin ve ağırdır, buyurdu. Sonra Esma sena otu kullandı." ( Tirmizi, Tıb 30)
7) "Peygamber Efendimiz ( sas) baş ağrısından şikâyet eden bir kimseye kan aldırmasını tavsiye etti." ( Müslim, Selam 71).
8 ) " Resulullah ( sav)'in kanının durdurulması şu şekilde yapıldı. Hz. Ali kalkanın içinde su getirdi. Hz. Fatıma O'nun kanını yıkadı, sonra bir hasır yakıldı ve onun külü ile yara kapatıldı." ( Buhari, Vudu 72; Tirmizi, Tıb 34, İbn Mace, Tıb 15; Ahmet bin Hanbel, Müsned 5/330, 334).
9) "Hz. Peygamber ( asv) ateşli bir kadının su ile serinletilmesini tavsiye etti." ( Müslim, Selam 82).
10) "Hz. Peygamber ( sas) dövme ( tatuağe) yaptırmayı yasaklamıştır." ( Buhari Tıb 26, Libas 86; Ebu Davud Libas 8 ).
11) "Peygamber Efendimiz ( sas) kesilmiş burnun tamiri mülahazasıyla, altından burun yapılmasına müsaade etmiştir." {Tirmizi, Libas 31).
1- Aç duranın basireti açılır. Anlayış kabiliyeti artar. Hadis-i şerifte, ( Aç duranın idraki artar, zekası açılır) ve ( Tefekkür, ibadetin yarısı, az yemek ise tamamıdır) buyuruldu. ( İ. Gazali)
Çok yiyen çok uyur, çok uyuyanın da ömrü boşa geçer. Çok yiyenin zekası ve zihni dumura uğrar. Hadis-i şerifte buyuruldu ki :
( Çok yiyip içeni Allahü teâlâ sevmez.) [İ.Gazali]
2- Açlık, kalbde incelik doğurur. Hadis-i şerifte, ( Az yiyenin içi nurla dolar) ve ( Allahü teâlâ, az yiyip içen ve bedeni hafif olan mümini sever) buyuruldu. ( Deylemi)
3- Açlıkta arzular kırılır, nefs uysallaşır. Çok yemek, gafleti doğurur. Azgın bir atı zaptetmek zor olduğu gibi, çok yedirmekle nefsi zaptetmek de zordur. Açlıkla terbiyesi kolaylaşır. Hadis-i şerifte buyuruldu ki :
( Az yemekle kalbinizi ihya edin!) [İ.Gazali]
4- Tok olan şefkatsiz ve merhametsiz olur. Tok, açın halinden anlamaz. Çok yiyen sert ve katı kalbli olur. Hadis-i şerifte, ( Çok yemekle kalbinizi öldürmeyin!) ve ( Allahü teâlâ doyduktan sonra yiyip, midesini bozana buğzeder) buyuruldu. ( İ. Gazali)
5- Sinirlerine hâkim olan huzurlu olur. Açlık, günah işleme arzusunu kırar, kötülük etmeye mani olur. Hadis-i şerifte buyuruldu ki :
( Aç ve susuz durarak nefsle cihad, Allah yolunda cihad gibidir.) [İ. Gazali]
( Müslümanlık temizlik dinidir. Temiz olun! Cennete ancak temiz olan girer.) [Deylemi]
( Mümin pis olmaz.) [Buhari]
( Her şeyi iyi temizleyin! Temizlik imana, iman da Cennete götürür.) [Taberani]
( Temizlik imanın yarısıdır.) [Müslim]
( Namazın anahtarı temizliktir.) [Tirmizi]
( Ağzınızı temizleyin, ağzınız Kur’an-ı kerim yoludur.) [Ebu Nuaym]
( Cuma günü yıkanın, misvak kullanın ve güzel koku sürünün.) [Buhari]
( Yemekten önce ve sonra el yıkamak, zenginliğe yol açar, fakirliği giderir.) [Ebuşşeyh]
( Evinin hayrını isteyen, yemekten önce ve sonra, elini ve ağzını yıkasın!) [İbni Ebi Şeybe]
( Ağzınızı temizleyin! Kiramen katibin melekleri için, ağızdaki yemek artıklarının kokusundan daha kötü bir şey yoktur.) [Deylemi]
( Sarmısak yiyen, kokusu gitmeden mescidimize yaklaşmasın, insanın rahatsız olduğu şeylerden melekler de rahatsız olur.) [Taberani]
( Gece namaz kılmak için kalkan kimse, ağzını misvakla temizlesin! Çünkü bir melek namazda Kur'an okuyanın ağzına yaklaşarak dinler.) [Deylemi]
( Elbiselerinizi yıkayın, fazla kıllarınızı temizleyin, dişlerinizi misvakla temizleyin, temiz, güzel giyinin! Nezafet sahibi olun!) [İbni Asakir]
( Tırnaklarınızı kesip gömün! Ağzınızdaki yemek kırıntılarını temizleyin ve misvak kullanın! Yanıma, dişleri sarı, ağzı kokar vaziyette gelmeyin!) [Taberani]
( Kap kacak yıkamak, evi temiz tutmak, zenginliğe sebep olur.) [Hatib]
Peygamber efendimiz, yanına gelen birine, ( Tırnakların kuş tırnağı gibi uzamış, içi pislik doludur) buyurarak, temiz olmasını emretmiştir. ( Taberani)
Dinimizde temizlikle ilgili bu kadar hadis-i şerif varken sinekle ilgili hadis-i şerifi öne sürmek, art niyeti, hainliği göstermektedir. ( Sinek bir kaba konarsa, onu tamamen kabın içine batırsın ve sonra çıkarıp atsın)
Ayakta ve yürürken yememelidir. Hadis-i şerifte, ( İnsan kalbi, tarladaki ekin gibidir. Yemek, yağmur gibidir. Fazla su, ekini kuruttuğu gibi, fazla gıda kalbi öldürür) buyurdu.
( Tok olarak yatmayın, kalbiniz katılaşır) buyuruldu. Ayrıca müminin artığında ve cömerdin yemeğinde şifa vardır. Hadis-i şeriflerde buyuruldu ki :
( Müminin artığı şifadır.) [Fetava-i Kübra, El-Medhal]
( Cömerdin yemeği şifa, cimrininki hastalıktır.) [Hatib]
Gül koklayınca, salevat-ı şerife getirmelidir. Çünkü, Peygamber efendimizin mübarek teri, gül gibi kokardı. Hadis-i şerifte, ( Üç şey, bedeni besler : Güzel koku, yumuşak kumaştan güzel elbise ve bal yemek) buyuruldu.
Tıbben vücuda zararlı olan şey, dinen de yasaktır. Kışın soğukta kalıp donmak, yazın güneş altında çok kalıp hastalanmak günahtır. Yoğun güneş ışığında kalmanın, bilhassa göz sağlığı için tehlikeli olduğu, kanserojen etkisi olan ultraviole ışınlarının ozon tabakasından süzülmeden geldiği bildirilmiştir. Hadis-i şerifte buyuruldu ki :
( Güneşte fazla durmayın! Güneş elbiseyi eskitir, soldurur, hastalığa da sebebiyet verir.) [Hakim]
( Bir avuç kötü hurma ile de olsa, akşam yemeğini ihmal etmeyiniz!) [Tirmizi]
( Eshabım hasta olmaz! İslam dini, hasta olmamak yolunu göstermiştir. Eshabım temizliğe çok dikkat eder. Acıkmadıkça bir şey yemez ve doymadan önce sofradan kalkar!)
Kaylule faydalıdır
Sual : Kaylule nedir? Ne zamana kadar yapılır?
CEVAP
Kaylule, öğle vakti uyumak demektir. Öğleye doğru kaylule yapmak, yani biraz uyumak sünnettir. ( Mevahib-i ledünniyye)
Kaylule öğleden sonra da yapılabilir. ( Mizan)
Hadis-i şerifte ( Kanın artması [tansiyon yükselmesi] Allahü teâlânın ölüme sebep yaptığı hastalıklardan biridir) buyuruluyor. ( Bezzar)
Bu bakımdan ihtiyaç olunca, doktora danışıp kan aldırmak faydalıdır!
Hadis-i şeriflerde buyuruldu ki :
( Hacamat [kan aldırmak], en iyi tedavi usullerinden biridir.) [Hakim]
( Sıcaklar artınca, hacamat olun! Çünkü kan basıncı artar da hastalığa veya ölüme sebep olur.) [Hakim]
( Hacamat birçok hastalığa şifadır. Aman hacamat olun!) [Deylemi]
( Mirac gecesi, uğradığım her melek topluluğu, ümmetime hacamatı tavsiye etti.) [Hakim]
( Hazret-i Cebrail, hacamatı o kadar tavsiye etti ki mutlaka lüzumlu zannettim.) [Deylemi]
( Şifa veren üç şeyden biri hacamattır.) [Buhari]
( Hacamat, aklı artırır, hafızayı kuvvetlendirir.) [Hakim]
( Baştan hacamat olmak, cüzzam, cünun, baras, uyuklama, göz kararması, baş ve diş ağrısına şifadır.) [Taberani]
( Boyundan hacamat olmak, 72 çeşit hastalığa devadır.) [Taberani]
( Hacamat ne güzel âdettir.) [Deylemi]
( Hacamat, Peygamberlerin âdetindendir.) [Tirmizi]
Hacamat Günleri
Hacamat, bazı gün ve bazı hallerde faydalı veya zararlı olabilir.
Hadis-i şeriflerde buyuruldu ki :
( Pazar günü hacamat olmak şifadır.) [Deylemi]
( Aç karnına hacamat olmak deva, tok karnına ise derttir.) [Deylemi]
( Arabi ayın 17, 19 veya 21. günü hacamat olmak, birçok derde şifadır.) [Hakim]
( Ayın 17’sine rastlayan Salı günü hacamat olmak, bir yıllık hastalığa şifadır.) [Bezzar]
( Pazartesi veya Salı günü hacamat olun! ) [İbni Mace]
( Çarşamba veya Cumartesi günü hacamat olup da bir hastalığa yakalanan, kendinden başkasını suçlamasın!) [Ebu Davud]
( Başın çukurundan hacamat olmak unutkanlığa sebep olur.) [Deylemi]
Sual : Hadis-i şeriflerde tavsiye edilen sebze ve meyveler hakkında bilgi verir misiniz?
CEVAP
Bazıları şöyledir :
( Kuru üzüm, safra açar, balgamı söker, sinirleri kuvvetlendirir ve sıkıntıyı giderir.) [Ebu Nuaym, Deylemi]
( Kavun, karpuzda on özellik var : yemek, içmek, koku, meyve, çöğen, mesaneyi yıkar, karnı yıkar, iç hastalıklarına iyi gelir ve cildi temizler.) [Deylemi, İ. Rafii]
( Yemekten önce kavun karpuz yemek şifadır.) [İ. Asakir]
( Zeytinyağı 70 derde devadır.) [Ebu Nuaym, Deylemi]
( Zeytinyağı ile tedavi basura faydalıdır.) [Taberani, Ebu Nuaym]
( Zeytinyağı ile tedavi olun.) [Hâkim]
( Zeytinyağını yiyin ve onunla yağlanın. O, mübarek, bereketli bir ağacın meyvesinden çıkar.) [Tirmizi, İbni Mace]
( Sarmısak yiyin ve onunla tedavi olun. Çünkü o, 70 derde devadır. Eğer bana melek gelmeseydi, elbette ben de yerdim.) [Deylemi, Tirmizi, Hakim]
( Soğan-sarmısak yemek haram değildir. Fakat kokusu gitmeden mescidimize yaklaşmayın!) [İbni Huzeyme]
( Kabak dimağı besler, aklı artırır.) [Deylemi, İ.Münavi]
( Kabak, baş ağrısına iyidir. Mercimeğe 70 Peygamber dua etmiştir.) [Nesai, Müslim Taberani, Deylemi, İ. Gazali]
Hazret-i Enes anlatır : ( Resulullahın çorba içinde kabakları bulup yediğini gördüğümden beri Kabağı severim.) [Buhari, Müslim, Muvatta, Ebu Davud, Tirmizi]
( Yemeklerin seyyidi [üstünü] et ve pirinçtir.) [Tirmizi, Hakim, Ebu Nuaym]
( Acve hurması zehire karşı, küm'e mantarının suyu göze şifadır.) [Buhari, Tirmizi, Nesai, İbni Mace, İ. Ahmed, Deylemi, İ. Münavi]
( Lohusa hurma yerse, çocuklar sakin olur. Hazret-i İsa'nın doğumunda Hazret-i Meryem hurma yedi. Daha iyisi olsa idi, Allahü teâlâ onu verirdi.) [Hatib]
( Lohusaya taze hurma, hastaya, bal gibi şifalı bir şey yoktur.) [Ebu Nuaym]
( Mantar suyu göze şifadır.) [Buhari, Müslim,Tirmizi, Nesai, İbni Mace, İ.Ahmed, İbni Meniy, Z.Makdisi]
( İncir kulunca iyi gelir.) [Deylemi]
( Çörek otuna devam edin. Zira onda ölümden başka her derde şifa vardır.) [Ebu Nuaym]
Resulullah rahatsızlanınca bir avuç çörek otunu ağzına koyup bal ile su içerdi. ( Hatib)
( Çörek otu dertlere şifadır.) [İbni Sünni]
( Zemzem ve çörek otu her derde şifadır.) [Deylemi, İbni Sünni]
( Zemzem, içenin niyetine göre şifa verir, susuzluğu gidermek için içenin susuzluğunu giderir. Şerden korunmak için içen, şerden korunur. Açlığı gidermek için içeni doyurur, hastalık için içene şifadır.) [Hakim]
( Yemeğe tuzla başlamak ve bitirmek 70 hastalığa şifadır.) [R. Nasıhin]
( İnek sütü şifa, yağı ilaçtır.) [Beyheki]
( Sütlü gıdalar, hastanın kalbini ferahlandırır.) [Şir’a]
( Süt içen hamilenin oğlu olursa kalbi temiz, kız olursa güzel olur.) [Ebu Nuaym]
Sual : Nebati gıdalar yemek iyi midir?
CEVAP
Nebati gıdalar yemek elbette çok iyidir. İbrahim Nehai hazretleri, ( Nebati gıda bulunmayan sofra, akılsız ihtiyara benzer) buyuruyor. ( Mal ve evladının çok olmasını isteyen, bitkisel gıda çok yesin) buyurulmuştur. Sofrada bitkisel gıda, yeşillik bulundurmak müstehaptır. ( Nebati gıda, yeşillik bulunan sofrada melekler de hazır olur) buyuruldu.
Sıcak su ile banyo yapıp, banyodan çıkarken ayaklara soğuk su dökmek baş ağrısına iyi gelir. Bu konudaki hadis-i şerif şöyledir :
( Hamamdan çıkarken ayakları soğuk su ile yıkamak baş ağrısını giderir.) [Ebu Nuaym]
Kur’an-ı kerimde mealen, ( Kur’an, müminler için şifa ve rahmettir) buyuruldu.
Hadis-i şeriflerde de buyuruluyor ki :
( Kur’an-ı kerimden şifa beklemeyen, şifaya kavuşamaz.) [İbni Mace]
( Yasin suresi yazılı kağıdı suya koyup, o suyu içene bin rahmet, bin bereket, bin şifa girer ve ondan bin hastalık çıkar.) [Râfii]
( Şu iki şifa kaynağını bırakmayın : Bal ve Kur’an.) [İbni Mace]
( Dua belayı önler, duaya devam edin.) [Tirmizi]
( Fatiha, zehre ve her hastalığa şifadır.) [Beyheki]
( Kalbin şifası, zikrullahtır.) [Beyheki]
( Allahü teâlâyı zikir şifa, halkı zikir derttir.) [Beyheki]
( Hastalığı veren, şifasını da verir.) [Hakim]
( Haram olan şeylerde şifa yoktur.) [Buhari]
( Aksırınca elhamdülillah demek her derde şifadır.) [Hakim]
( Cuma günü tırnak kesmek şifa getirir.) [Ebuşşeyh]
( Müminin artığı şifadır.) [Fetava-i Kübra, El-Medhal]
( Cömerdin yemeği şifa, cimrininki hastalıktır.) [Hatib]
( Şifa veren ancak Allahü teâlâdır.) [Ebu Davud]
7 Fatiha okunup ağrı olan yere üflenirse, şifa hasıl olur. ( Tefsir-i Azizi)
Baş ağrısı için, abdestli olarak Bekara suresinin 196. âyeti, femen den ev-nüsük’a kadar yazılıp, başa konur. İslam harfleri ile başına Besmele ve sonuna üskün lillah yazılır. ( Menâfi’un-nâs)
Osman bin Ebil’âs hasta idi, ağrı ve sancısı çoktu. Resulullah efendimiz, ( Ağrıyan yeri sağ elin ile 7 kere mesh et! Her seferinde ( Euzü bi’izzetillahi ve kudretihi min şerri mâ-ecidü ve ühâzirü oku!) buyurdu. Aynen yaptı ve hastalığı hiç kalmadı. ( Bostân)
Şifa âyetlerini, abdestli olarak yazıp, bu kağıdı, bir kaptaki suya koymalı, bu suyu hasta içerse Allahü teâlâ şifa ihsan eder. ( Mevahib)
( Hacamat, aklı artırır, hafızayı kuvvetlendirir.) [Hakim]
( Hafızayı kuvvetlendirmek için bal yiyin!) [M.Nasihat]
( Kabak dimağı besler, aklı artırır.) [Deylemi, İ.Münavi]
Unutmamak için günah işlememek gerekir. Daima Allahü teâlâyı anmalı, Peygamber efendimiz aleyhisselama salevat-ı şerife getirmelidir. Hadis-i şerifte buyuruldu ki :
( Söyleyeceği şeyi unutan, hatırlamak için bana salât-ü selam getirsin!) [İbni Sünni]
Peygamber efendimizin de, bir şeyi unutmamak için, parmak veya yüzüğüne ip bağladığı, hadis-i şerifle bildirilmiştir. ( Hâkim)
Hazret-i İkrime, ( Kur'an-ı kerimi okumaya devam eden, âyet-i kerimede bildirilen bunaklık haline düşmez) buyuruyor. Hadis-i şerifte de buyuruldu ki :
( Kur'an-ı kerim okuyan bunamaz.) [Tirmizi]
( İşlerin hayırlısı vasat olanıdır. Din, ifrat ve tefritin ortasındadır) buyuruldu. ( Beyheki)
( Cehennemden kaçıp, Cenneti isteyenin gözüne uyku girmez.) [İ.Mende]
( Ümmetim için en çok korktuğum şey, göbek büyüklüğü, uykuya devam, tembellik ve iman zayıflığıdır.) [Deylemi]
( En üstün amel, herkes uykuda iken gece namaz kılmaktır.) [C.Yolu]
( Yemekten sonra uyumak kalbi katılaştırır.) [İbni Mace]
( Çok uyumak, insanı ahirette fakir eder.) [Beyheki]
( Allahü teâlâ, çok uyuyanı sevmez.) [İ.Gazali]
( Sabah uykusu, acizlik, tembellik, gevşeklik ve unutkanlığa sebep olur.) [İ. Maverdi]
( Sabah namazından sonra, güneş doğana kadar uyumayın!) [Beyheki]
( Sabahları uyuyan sırt ve bel ağrılarına müptela olur.) [İ. Şarani]
( Kuşluk uykusu zamansız, kaylule faydalıdır. Akşam üstü uyumak ahmaklıktır.) [İ. Maverdi]
( Çok yiyip içene ve çok uyuyana Allahü teâlâ buğzeder.) [İ. Gazali]
( Annesi, Hazret-i Süleyman’a "Çok uyuma, çok uyku kıyamette insanı fakir bırakır" dedi.) [İbni Mace]
( Sabah uykusu rızka manidir.) [Beyheki]
Hazret-i Fatıma anlatır : Sabah namazından sonra yattım. Babam, beni uyandırıp, ( Kızım kalk, gafillere benzeme! Allahü teâlâ rızıkları, sabah namazının vaktinde verir) buyurdu. [Beyheki]
Allahü teâlâ, ( Beni sevdiğini söyleyip de, sabaha kadar uyuyan, yalancıdır. Çünkü dost, dostla sohbet ister. Gafleti bırakıp beni anar, sohbetime kavuşur) buyurdu. ( M.Name)
Sabah kalkarken
Erken yatıp erken kalkmaya çalışmalıdır! Özürsüz sabah vakti uyumak uygun değildir. Hadis-i şerifte buyuruldu ki :
( Günün evvelinde uyumak aklı azaltır, ortasında uyumak [kaylule yapmak] enbiya ve evliyanın ahlakındandır. Gündüzün sonunda uyumak tembelliktir.) [Şir’a]
Uyumak mekruh olan vakitler
Sual : Bir hadis-i şerifte, ( Sabah uykusu rızka manidir) buyuruluyor. Sabah ne zaman uyumak uygun değildir? Uyumak uygun olmayan başka hangi vakitler vardır?
CEVAP
Güneş doğduktan 50 dakikaya yani işrak vaktine kadar olan vakitte uyumak mekruhtur. Birkaç hadis-i şerif meali şöyledir :
( Sabah namazından sonra, güneş doğana kadar uyumayın!) [Beyheki]
( Sabahları uyuyan sırt ve bel ağrılarına müptela olur.) [İ. Şarani]
( Sabah uykusu, tembellik ve unutkanlığa sebep olur.) [İ.Maverdi]
Hazret-i Fatıma anlatır :
Sabah namazından sonra yatmıştım. Babam, ( Kızım kalk, gafillere benzeme! Allahü teâlâ rızıkları, sabah namazının vaktinde verir) buyurdu. ( Beyheki) [Rızkların dağılması sabah namazından sonra olur. Manevi rızkların dağılması ise ikindi namazından sonradır. Bu iki vakitte uyumamaya dikkat etmelidir.]
( Kaylule [öğle üzeri uyumak] faydalıdır. Akşam üstü uyumak ahmaklıktır.) [İ. Maverdi]
( “La havle...” okumak, 99 derde devadır. Bunların en hafifi sıkıntıdan kurtulmaktır.) [Ebu Nuaym]
( Her gün yüz defa salevat getiren, münafıklıktan ve Cehennem ateşinden uzaklaşır ve kıyamette şehitlerle beraber olur.) [Taberani]
( Allahü teâlâ, her hastalığın ilacını yaratmıştır. Yalnız ölüme çare yoktur.) [Taberani]
( Üç şey, göze cila verir : Yeşilliğe, akarsuya ve güzel yüze bakmak) [Hakim]
( Sürme çekmek, yeşilliğe ve güzel yüze bakmak gözü kuvvetlendirir.) [İ.Süyuti]
( Aksırınca "Elhamdülillah" diyen göz ağrısı görmez.) [Taberani]
( Hafızayı kuvvetlendirmek için bal yiyin!) [M.Nasihat]
( Bedeni besleyen üç şeyden biri de bal yemektir.) [Şir’a]
( Hastaya, bal gibi şifalı bir şey yoktur.) [Ebu Nuaym]
( Balda bereket ve şifa vardır. 70 Peygamber bala dua etmiştir.) [B.Arifin]
( Şifa olan şeyden biri de bal yemektir.) [Buhari]
( Faydalı tedavilerden biri de bal şerbeti içmektir.) [Buhari]
( Her ay, 3 sabah aç karnına bal yiyene, büyük bir hastalık isabet etmez.) [Beyheki]
( Helal para ile alınan bal, yağmur suyu ile şerbet yapılıp içilirse her derde deva olur.) [Deylemi]
( Böğür sancısının ilacı sıcak bal şerbetidir.) [Hakim]
( Şu üç şeyde şifa vardır : Bal şerbeti, hacamat, ateşle dağlama. Ama ümmetimi ateşle dağlamadan men ederim.) [Buhari]
( İki şifa kaynağını elden bırakmayın : Bal ve Kur’an.) [İbni Mace]
( Resul-i Ekrem, bal şerbetini çok severdi.) [İbni Sünni]
( Sirke ne güzel katıktır. Allahü teâlâ sirkeye bereket versin, o, benden önceki Peygamberlerin de katığı idi. Sirke varsa, başka katığa ihtiyaç olmaz.) [İbni Mace]
( Sirke yiyene, Allahü teâlâ iki melek vazifelendirir. Yemek bitinceye kadar o kişiye dua, istigfar ederler.) [İ.Asakir]
( Sirke bulunmayan evde, geçim darlığı olur.) [Ebuşşeyh]
( Sirke ne güzel yiyecektir) buyuruldu. ( Müslim)
( Yemeğe tuzla başlamak ve bitirmek 70 hastalığa şifadır.) [R.Nasıhin]
( Yâ Ali, yemeğe tuzla başla, çünkü tuz yetmiş hastalığa şifadır) hadis-i şerifi, ( Tarikat-i Muhammediyye şerhi Berika), ( Şir’a-tül islam şerhi), ( Tıbbın Nebi), ( Rıyad-ün nasıhin), ( Menâkıb-i çihâr yâr-ı güzîn), ( S. Ebediyye) ve ( Miftah-ül cennet) kitapları ile daha başka birçok muteber kitapta bildirilmektedir.
( Âhir zamanda, sonra gelenler, önceki âlimleri cahillikle suçlayacaktır.) [İbni Asakir]
( Bu ümmetin, son zamanlarında gelenleri, önceki âlimleri kötülediği zaman, ilmini gizleyen, Allah’ın indirdiği Kur’anı gizlemiş olur.) [İbni Mace, İbni Adiy, İbni Asakir]
( İmanla öl, gerisine karışma)
İsa aleyhisselam, ( Hasta olup, musibete, felakete uğrayıp da, günahları affolacağı için sevinmeyen kimse, âlim değildir) buyurdu. Musa aleyhisselam da, bir hastayı görüp, ( Ya Rabbi, Bu kuluna merhamet et, hastalıktan kurtar!) dediğinde, Allahü teâlâ, ( Rahmetime kavuşması için, gönderdiğim sebepler içerisinde bulunan bir kuluma, nasıl rahmet edeyim. Çünkü, onun günahlarını, bu hastalıkla affedeceğim. Cennetteki derecesini, bununla arttıracağım) buyurdu.
Peygamberimiz “sallallahü aleyhi ve sellem” ( Allahü teala, her hastalığın ilacını yaratmıştır. Yalnız, ölüme çare yoktur) ve ( Hastalıkların başı, çok yemektir. İlaçların başı, perhizdir) ve ( Hastalarınızı, sadaka vererek tedavi ediniz!) buyurdu.
( Su zarar verince, kullanmayın, teyemmüm edin!)
Resulullah “sallallahü aleyhi ve sellem”, Hazret-i Ali ile bir eve gitti. Meyve getirdiler. Hazret-i Ali’nin gözleri ağrıyordu. Meyveden kendisi yedi. Hazret-i Ali’ye, ( Sen yeme! Göz ağrısına zarar verir) buyurdu. Pişmiş pazı ile arpa getirdiler. ( Bundan yi! Gözüne fayda verir) buyurdu. Ödemi olanlara, ( Su içmeyin! Suya perhiz ediniz!) buyururdu.
( Allah’tan af, afiyet ve yakîn [sağlam iman] isteyin. Çünkü imandan sonra, afiyetten büyük nimet yoktur.) [Hâkim]
MİSVAK KULLANMANIN VE YARATILIŞ ÖZELLİKLERİNİN FAYDASI
1199. Ebû Hüreyre radıyallahu anh’den rivayet edildiğine göre Resûlullah sallallahu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu :
“Ümmetimi ( veya insanları) zora sokmaktan endişe etmeseydim, onlara her namaz vaktinde misvakla dişlerini temizlemelerini emrederdim. “
Buhârî, Cum’a 8, Temennî 9, Savm 27; Müslim, Tahâret 42. Ayrıca bk. Ebû Dâvûd, Tahâret 25; Tirmizî, Tahâret 18; Nesâî, Tahâret 6, Mevâkît 20; İbni Mâce, Tahâret 7
1200. Hüzeyfe radıyallahu anh şöyle dedi :
Resûlullah sallallahu aleyhi ve sellem uykudan uyanınca misvakla dişlerini temizlerdi.
Buhârî, Vudû’ 73, Teheccüd 9; Müslim, Tahâret 46, 47. Ayrıca bk. Ebû Dâvûd, Tahâret 30; Nesâî, Tahâret 1, Kıyâmü’l-leyl 10, 11; İbni Mâce, Tahâret 7
1201. Âişe radıyallahu anhâ şöyle dedi :
Biz Resûlullah sallallahu aleyhi ve sellem’in misvakını ve abdest suyunu akşamdan hazırlardık. Allah onu, gecenin dilediği saatinde uyandırırdı. Hz. Peygamber uyanınca hemen misvakla dişlerini temizler, abdest alır ve namaz kılardı.
Müslim, Müsâfirîn 139. Ayrıca bk. Nesâî, Sehv 67, Kıyâmü’l-leyl 2, 25, 43; İbni Mâce, İkâmet 123
1202. Enes radıyallahu anh’den rivayet edildiğine göre Resûlullah sallallahu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu :
“Misvak kullanma hakkında size pek çok tavsiyede bulundum. ”
Buhârî, Cum’a 8. Ayrıca bk. Nesâî, Tahâret 5
1203. Şüreyh İbni Hânî şöyle dedi : Hz. Âişe’ye;
– Peygamber sallallahu aleyhi ve sellem evine girdiği zaman ilk önce ne yapardı? diye sordum.
– “Dişlerini misvaklardı” dedi.
Müslim, Tahâret 43, 44. Ayrıca bk. Nesâî, Tahâret 7
1204. Ebû Mûsa radıyallahu anh şöyle dedi :
Nebî sallallahu aleyhi ve sellem’in yanına girdim. Misvağın ucu ağzındaydı.
Buhârî, Vudû 73; Müslim, Tahâret 45. Ayrıca bk. Nesâî, Tahâret 2
1205. Âişe radıyallahu anhâ’dan rivayet edildiğine göre Resûl-i Ekrem sallallahu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu :
“Misvak kullanmak ağzın temiz kalmasına ve Rabbın razı olmasına sebeptir. “
Nesâî, Tahâret 4; İbn Huzeyme, Sahih, I, 70. Ayrıca bk. Buhârî, Savm 27; İbni Mâce, Tahâret 7
1206. Ebû Hüreyre radıyallahu anh’den rivayet edildiğine göre Resûlullah sallallahu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu :
“Peygamberlerin sünneti ( fıtrat) beştir – yahut beş şey fıtrat gereğidir- : Sünnet olmak, kasıkları tıraş etmek, tırnakları kesmek, koltuk altını temizlemek, bıyıkları kırpmak. ”
Buhârî, Libâs 51, 62, 64; Müslim, Tahâret 49, 50. Ayrıca bk. Ebû Dâvûd, Tereccül 16; Tirmizî, Edeb 14; Nesâî, Tahâret 8-10; İbni Mâce, Tahâret 8
1207. Âişe radıyallahu anhâ’dan rivayet edildiğine göre Resûlullah sallallahu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu :
“On şey fıtrat gereğidir : Bıyıkları kırpmak, sakal bırakmak, misvak kullanmak, burna su çekmek, tırnakları kesmek, parmak boğumlarını temizlemek, koltuk altı kıllarını gidermek, apış arasını temizlemek, istinca yapmak. . ”
Râvî “onuncuyu unuttum; ancak onun da mazmaza ( ağıza su vermek) olması muhtemeldir” dedi.
Müslim, Tahâret 56. Ayrıca bk. Ebû Dâvûd, Tahâret 29; Tirmizî, Edeb 14; Nesâî, Zîynet 1; İbni Mâce, Tahâret 8
1208. İbni Ömer radıyallahu anhümâ’dan rivayet edildiğine göre Nebî sallallahu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu :
“Bıyıklarınızı kırpınız, sakallarınızı bırakınız!”
Buhârî, Libâs 63, 64; Müslim, Tahâret 52-54. Ayrıca bk. Ebû Dâvûd, Tereccül 16; Tirmizî, Edeb 18; Nesâî, Tahâret 14, Zînet 2, 56
Peygamberimizin 1400 Sene Öncesinden Bize Bildirdiği Sağlıkla İlgili Altın Değerindeki Tavsiyeleri
1- "İnsanların çoğunun kıymetini bilemediği iki nimet vardır : Vücut sağlığı ve boş vakit."
( Tirmizi, C.2. H.no : 2304)
2- "( Evine girdiğin zaman) besmele çekerek kapını kapat. Çünkü şeytan besmeleyle kapanan bir kapıyı açamaz. Besmele çekerek lambanı söndür. ( Yine) besmele çekerek, enine koyacağın bir ağaç parçasıyla da olsa kaplarının ağzını ört. Besmele çekerek su kabının ağzını da ört. Çünkü şeytan kilitli kapıyı açamaz, kapıların ağız bağını çözemez, Kapalı çanağı açamaz. ( Besmele çekmezseniz) fare, insanların evini veya evlerini yakar.”
( Ebu Davud, C.4, H no : 3731-3732)
3- "On şey fıtrattandır : Misvak kullanmak, bıyıkları kısa tutmak, ağza su alarak temizlemek, buruna su alarak temizlemek, sakalı uzun tutmak, tırnakları kesmek, koltuk altı kıllarını temizlemek, sünnet olmak, etek tıraşı olmak, abdest bozma yerini yıkamak."
( Nesei, Ziynet, C.3. H.no : 4956)
4- "Kaba köpek bandığı zaman yedincisi toprakla olmak üzere yedi defa yıkayın.”
( Ebu-Davud, C.1. H.no : 73)
5- “Allah'ı zikretmek muhakkak bir şifadır, insanları anmak ise bir hastalıktır."
( Ramuz El Ehadis, C.1. H.no : 1621)
6- Dikkat edin! Size hem hastalığınızı hem de ilacını bildiriyorum. Hastalığınız günahlardır. İlacı ise istiğfardır.
( Ramuz El Ehadis, C.1. H.no : 2006)
7- “Sizlerden her kim vücutça sağlıklı; nefsinden ve malından, korkusuz ve huzurlu; günlük yiyeceği de yanında olarak sabahlarsa, sanki dünyanın bütün nimetleri kendisinde toplanmış gibi olur”
( Tirmizi ( A. Parlayan), H no : 2346)
"ATEŞİ SU İLE SERİNLETİN"
1- “Esma, kendisine tedavi yapması için ateşli bir hastalığın ( hummanın) harareti ile muzdarip olan bir kadın getirildiği zaman, hemen suyu hastanın yakası içine dökerdi. Ve arkasından Allah’ın Elçisi ( s.a.v.)nin :
“Ateşli hastalığı su ile serinletiniz.” ifadesini söylerdi.”
( Buhari, Tıb, C.12. H.no : 39)
2 - “Hummanın şiddeti cehennemin kaynamasındandır. Sizler onu su ile serinletiniz.”
( Müslim. C.7. H.no : 2209)
3 - "'Sıtma' hastalığı cehennemin galeyana gelmesi gibi çok şiddetli bir hastalıktır. Su ile soğutarak hastayı rahatlatın." ( Tirmizi, C.2. H.no : 2074)
4 - “İçinizden birisi yüksek ateşe yakalanırsa, 3 gece seher vaktinde üzerine soğuk su dökünsün.”
( El-Metalib ul-Aliye, C.2. H. no : 2406)
AYVA
1 - Talha şöyle rivayet etmiştir : Bir gün ben Resûlullah ( s.a.v.)'in yanına girdim. Elinde ayva vardı. Buyurdu ki : “Bunu al ( ye), ey Talha. Çünkü ayva, şüphesiz gönlü rahatlatır."
( İbn-i Mace, H.no : 3369)
2 - Câbir bin Abdullah, Peygamber ( s.a.v.)'e Tâif'den getirdiği bir ayvayı verdi. Peygamber ( s.a.v.) şöyle buyurdu : “Bu, göğüsteki üzüntü ve sıkıntıyı giderir, yüreği parlatır."
( Rudani, C.3. H.no : 5565)
"BAL ŞİFADIR"
1 -"Şu şifalı iki şeye devam ediniz : Bal ve Kur'an."
( İbn-i Mace, C.9. H.no : 3452)
2 - "Kim her ay üç gün, sabahleyin bir kaşık bal alırsa, o kimsenin başına büyük bir hastalık gelmez."
( İbn-i Mace, C.9. H.no : 3450)
3 - Bir adam, Allah'ın Elçisi ( s.a.v.)'e gelip "kardeşimin karnı ağrıyor" dedi.
Allah'ın Elçisi ( s.a.v.) : "Kendisine bal şerbeti içir" buyurdu.
Ona bal şerbeti içirdikten sonra tekrar geldi ve dedi ki :
"Ey Allah'ın Elçisi! Bal şerbeti içirdim, fakat karın ağrısı arttı."
Bunun üzerine Allah'ın Elçisi( s.a.v.) :
"Tekrar bal şerbeti içir" buyurdu.
Adam içirdi. Sonra tekrar gelerek :
"Balı içirdim, fakat ağrı geçmedi, arttı " dedi. Bunun üzerine, Peygamber ( s.a.v.) şöyle buyurdu :
"Allah'ın sözü doğrudur, kardeşinin karnı yalan söylemiştir. Bal şerbeti içir" dedi. O kimse de, tekrar bal şerbeti içirdi ve kardeşi iyileşti.
( Buhari, Tıb, C.12. H.no : 7)
4 -"Şifa üç şeydedir : Bal şerbeti içmek, kan aldırmak, ateşle dağlamak. Fakat ümmetimi ateşle dağlamaktan men ederim."
( Buhari,Tıb, C.12. H.no : 3)
5 - Resûlullah ( s.a.v), Said bin Muaz’ı, aldığı ok yarasından dolayı dağlama yaparak tedavi etti.
( Ebu Davud, C,4, Hno : 3866)
6 - “Lohusalar için en iyi şifa yaş hurmadır, hastalar için bal gibi şifa yoktur.”
( Ramuz El Ehadis, C.2. H.no : 4676)
7- “Böğür ( Hasıra-böbrek damarı) sancısı böbrekteki damardandır. O kımıldadığı zaman, sahibini rahatsız eder. Onun ilacı sıcak bal şerbetidir."
( Ramuz El Ehadis, C.1. H.no : 1332)
BULAMAÇ-TELBİNE
1- Resûlullah ( s.a.v.)’in ev halkından biri sıtma hastalığına yakalandığında bulamaç-hasa ( çorba-et sulu çorba) yapılmasını emrederdi. Bulamaç yapılınca da ondan içmelerini emrederdi ve bu bulamaç yemeği hakkında şöyle buyururdu : “Kederli kimsenin kalbini güçlendirir, hastanın kalbinden ağrıyı giderir, sizden birinizin yüzünden kiri su ile giderdiği gibi…”
( İbn Mâce, C.9. H.no : 3445)
2- Ayşe, hasta için ve ölmüş kimse üzerine hüzünlü olan insan için daima telbine bulamacı yapmasını emrederdi. Çünkü ben Resûlullah ( s.a.v)'dan : "Şüphesiz telbine bulamacı hastanın gönlüne rahatlık verir. Bir kısım hüzün ve kederi de giderir.” buyururken işittim
( Buhari, Tıb, C.12. H.no : 12)
Tirit yapılır, telbine onun üzerine dökülüp ve yenilirdi.
Tirit : Yağ, peynir, hurma ve un karışımı. Ekmeğin küçük parçalar halinde doğranıp çorba suyuyla ıslatılması, et suyuyla ıslatılmış.
3- ”Yararlı olup hoşlanılmayan telbîne'ye devam ediniz” buyurmuştur. Resûlullah ( s.a.v), ev halkından birisi hasta olduğu zaman, iki tarafından biri bitinceye, yani iyileşinceye veya ölünceye kadar telbine çömleği devamlı ateş üstünde olurdu, demiştir.
( İbn-i Mâce, C.9. H.no : 3446)
Telbine, Un, yağ ve sudan mamul pişirilen bir nevî bulamaçtır. Çoğu zaman buna bir miktar bal da karıştırılır. Süt gibi beyaz olduğu için 'Telbîne' adını almıştır. Mekke halkı buna 'Harîre' derler. Bu bulamaç muhallebiye benzer. Bilindiği gibi Telbîne, leben kökünden alınmadır. Leben ise süt demektir. Bu bulamaç beyaz olduğu için süte benzetilerek Telbine ismi verilmiştir.
4- “Telbine aşı, her derde devadır.”
( El Metalib ul-Aliye, C.2. H.no : 2407)
CÜZAM
1- “Kılların, burun içinde bitmesi cüzam hastalığına karşı bir güvencedir.”
( El Metalib ul-Aliye, C.2. H.no : 2459)
2- "Cüzamlılara devamlı surette bakmayınız.”
( İbn Mâce, C.9. H.no : 3543)
ÇOK YEMEK YEMEK
1- "İnsanoğlu mideden daha kötü bir kap doldurmamıştır. İnsanoğluna, belini doğrultan bir kaç lokma yeter. Eğer yemek istiyorsa, midenin üçte biri yiyecek, üçte biri içecek ve üçte biri de hava içindir.”
( İbn-i Mace, H.no : 3349)
2- “Bir avuç kuru hurma ile de olsa akşam yemeğini terk etmeyiniz. Çünkü akşam yemeğini kaldırmak ihtiyarlık ve güçsüzlüğe sebep olur.”
( İbn-i Mace, H.no : 3355)
3- “Yemeğinizi Allah’ın zikri ve namaz ile eritin. Yemek üzerine uyumayın. Yoksa kalpleriniz katılaşır.”
( Ramuz El Ehadis, C.1. H.no : 934)
4- “Üç huy Allah’ın gazabını gerektirir. Acıkmadan yemek yemek, uykusuz kalmadan uyumak, lüzumsuz yere gülmek.”
( Ramuz El Ehadis, C.1. H.no : 3340)
5- Hz. İsa şöyle derdi : "Suyun fazlası bitkiyi öldürdüğü gibi, yiyeceğin fazlası da ruhu öldürür."
( Müslüman-İsa, S.156-7)
"ÇÖREK OTU HER DERDE DEVADIR"
1- İbn-i Ebi Atik, şöyle rivayet etmiştir : “Size şu ‘Habbetü’s-Sevda’yı kullanmayı tavsiye ediyorum. Ondan beş veya yedi tane alıp iyice ufalayınız. Sonra onu birkaç damla zeytinyağı içinde, hastanın burnuna bu taraftan ve şu taraftan damlatınız. Çünkü Ayşe, Peygamberden ( s.a.v.) şu hadisi işittiğini söyler : ”
“Şüphesiz şu ‘Habbetü’s –Sevda ( çörek otu), her hastalığa şifadır, samdan başka.”
“Ben, Sam nedir? “dedim.
“Sam, ölümdür.” dedi.”
( İbn-i Mace, C.9. H.no : 3449)
-Katâde : Her gün çörek otundan 21 tane alınır, bir bezin içinde suya koyup iyici ezilir ve o sudan her gün burnun sağ deliğine iki, sol deliğine bir damla damlatılır. İkinci gün soluna iki damla, sağına bir damla damlatılır. Üçüncü günde sağına iki, soluna bir damla damlatılır.
( Rudani, C.4. H.no : 7521)
-Her gün burnun her iki deliğine birer damla damlatılır. Buna üç gün devam edilir.
2- “Muhakkak ki ‘kara habbede' ( çörek otunda) samdan başka her derde bir şifa vardır. Sam, ölümdür. ‘Kara habbe’ ise kendisine ‘şuniz’ denilen ‘çörek otu’dur.”
( Müslim, C.7. H.no : 88 )
3- Enes, şöyle rivayet etmiştir : “Allah’ın Elçisi ( s.a.v.), hastalandığı zaman, bir avuç ‘çörek otu’ alıp, onu ‘su ve bal’ ile karıştırıp içerdi.”
( Rudani, C.4. H.no : 7523)
DİŞLERİN ARASINDA KALAN YİYECEKLER
1- "Azı dişlerin arasında kalan yemek kırıntıları dişleri zayıflatır."
( Rudani, C.3. H.no : 5558 )
ET – SÜT ( “SÜTTE ŞİFA VARDIR”) - SU
1- "Dünyada da, ahirette de katıkların efendisi ettir. Dünyada da, âhirette de içeceklerin efendisi sudur. Dünyada da, âhirette de kokuların efendisi kına çiçeğinin kokusudur."
( Rudani, C.3. H.no : 5560)
2- “Allah, şifasını vermedik hiçbir hastalık yaratmamıştır. Siz, inek sütü içmelisiniz. Çünkü o süt, her türlü şifayı bünyesinde taşıyan otlardan meydana gelmektedir.”
( Rudani, C.4. H.no : 7479)
“GÖZE SÜRME ÇEKMEK”
1- “İsmid denilen ‘sürme’yi gözlerinize çekmeye devam ediniz. Çünkü o, ‘gözü temizleyip görme gücünü arttırır ve kirpikleri besler.”
( İbn Mâce, C.9. H.no : 3495)
2- “Yatacağınız zaman ismid denilen sürmeyi gözünüze çekmeye devam ediniz. Çünkü o, gözü temizleyip görme gücünü artırır ve kirpikleri besler.”
( İbn Mâce, C.9. H.no : 3496)
GÜNEŞ’İN ZARARI-FAYDASI
1- Güneşte su ısıttım, abdest alması için onu Resûlullah ( s.a.v.)'e getirdim, şöyle buyurdu : "Ey Ayşe! Böyle yapma! Çünkü böyle bir su insanların beyaz hastalığına sebebiyet verir."
( Rudani, C.1. H.no : 372)
2- “Ey Ali! Güneş’i karşına alıp oturma! Çünkü Güneş’in karşısında oturmak hastalıktır. Onu arkana alman ise şifadır.”
( El-Metalib ul-Aliye, C.2. Hno : 2404)
HARDAL
1- “Hardal içmelisiniz. Allah onda her türlü hastalığa karşı bir şifa kılmıştır.”
( Ramuz El Ehadis, C.2. H.no : 3947)
" HASTALARI YEMEK YEMEYE ZORLAMAYIN"
1- “Hastalarınızı yemeye içmeye zorlamayınız çünkü Allah onları yedirir ve içirir.”
( İbn-i Mâce, C.9. H.no : 3444)
2- Bir gün Allah'ın Elçisi ( s.a.v.), hasta bir adamı ziyaret ederek ona :
"Neye iştahın var?" diye sordu. Adam da :
"Bir buğday ekmeğini çok arzularım," dedi.
Bunun üzerine,
Peygamber ( s.a.v.) : "Kimin yanında bir buğdayı varsa din kardeşine göndersin" buyurdu.
Bilahare Allah'ın Elçisi ( s.a.v.) : "Birinizin hastası bir şey yemeği çok arzuladığı zaman hastasına ( ondan) yedirsin" buyurdu.
( İbn-i Mace, C.9. H.no : 3440)
3- Ümmül Münzir : Peygamber ( s.a.v.) ve beraberinde Ali olduğu halde bana geldi. Bizim de asılı koruk-kuru hurma salkımlarımız ( hurma çağlası -olgunlaşsın diye evin bir tarafına asılmış koruk ağacında olgunlaşmadan kurumuş hurma) vardı. Resûlullah onlardan yemeye başladı. Elini uzatan Ali’ye : “Sakın ha sen yeme, hastalıktan yeni kurtuluyorsun” buyurdu. Bunun üzerine Ali oturdu, Resûlullah yemeye devam etti. Ben de onlara( sebze) şalgam yaprağı ve arpadan yapılmış bir yemek getirdim. Resûlullah ( s.a.v.) : “Ey Ali! İşte bundan ye bu senin için daha faydalıdır” buyurdu.
( İbn-i Mace, C.9. H.no : 3442)
4- Suhayb bin Sinân-i Rûmî : Ben bir gün Peygamber ( s.a.v)'in yanına vardım. Önünde ekmek ve hurma vardı. Peygamber ( s.a.v), ''Yaklaş ve ye” buyurdu. Ben de hurmadan yemeye başladım. Bunun üzerine Peygamber ( s.a.v), bana : “Sende göz hastalığı bulunduğu halde hurma yiyorsun” buyurdu. Suhayb demiştir ki : Ben diğer bir kenardan çiğniyorum, dedim. Resûlullah da gülümsedi.
( İbn-i Mace, C.9. H.no : 3443)
“HASTALIĞIN BULAŞICILIĞI YOKTUR-UĞURSUZLUK YOKTUR”
1- Resûlullah ( s.a.v) cüzamlı bir hastanın elini tuttu, kendi eliyle beraber tabağa koydu ve : ”Allah’a güvenerek ve tevekkül ederek ye.” Dedi.
( Ebû Dâvud, C.4. H.no : 3925)
2- Resûlullah ( s.a.v) Usfan’dan geçerken cüzamlılarla karşılaşınca hızlıca yürümeye başladı : “Eğer hastalıklardan bulaşıcı bir hastalık olsaydı, o da bu hastalık olurdu.” Dedi.
( El-Metalib ul-Aliye, C.2. H.no : 2451)
3- “Ne hastalığın bulaşması, ne uğursuzluk vardır. Öyle olsaydı, hastalığa yakalanan ilk canlıya hastalığı kim bulaştırdı?”
( El-Metalib ul-Aliye, C.2. H.no : 2450)
4- “Hiç bir hastalığın ( bizatihi) bulaşıcılığı ( enfeksiyon) yoktur, şom tutmak ( uğursuzluk) yoktur ve öğey ve baykuş( ötmesinin etkisi-akıldan geçirme-tasa-kaygı) yoktur, buyurdu.”
Bunun üzerine bir adam O'na doğru kalkarak : “Ya Resûlallah! Bir devede uyuz hastalığı olur sonra deve sürüsü ondan uyuz olur.” dedi. Resûlullah ( s.a.v.) :
“O, kaderidir. Yoksa ilk deveyi kim uyuz etti?" demiştir.
( İbni Mâce, C.9. H.no : 3540)
5- “Hastalığın, Allah'ın takdiri olmaksızın bulaşıcılığı yoktur, tıyere ( bir şeyi uğursuz saymak)da yoktur. Ben yararlı tefeülü ( bir şeyi uğurlu saymayı) severim.”
( İbn Mâce, C.9. H.no : 3537)
6- “Bir şeyi uğursuz saymak bir nevi şirktir. Hâlbuki bazı şeyleri uğursuz sayma duygusu az da olsa kalbinden geçmeyenimiz yoktur. Lakin Allah bu duyguyu “Tevekkül ile giderir”
( İbn Mâce, C.9. H.no : 3538 )
HASTA ZİYARETİ ve HASTALIKLARA SABRETMEK
1- Allah Teâlâ buyuruyor : «Kimin gözlerini alırım da sabreder ve karşılığını ancak Benden beklerse, onun için cennetten başka herhangi bir karşılığa razı olmam.» buyurdu.
( Tirmizi, C.2. H.no : 2401)
2- "Mümin, alnı terleyerek ölür."
( Tirmizi, C.1. H.no : 982)
3- “Müslümana fenalık, hastalık, keder, hüzün, ezâ, iç sıkıntısı ârız olmaz, hatta vücuduna bir diken batırılmaz; ancak Allahu Teâlâ bu musibetlerden birisi sebebiyle o müslümanın suçlarını ve günahlarını örter, bastırır.”
( Buhari, Hasta ve Tıb, C.12. H.no : 2)
4- Resûlullah ( s.a.v.), çocuğu öldüğü için ağlamakta olan bir kadının yanına geldi ve ona : "Allah'tan kork ve sabret!" dedi. Kadın : "Başıma gelen musibete sen aldırış etmezsin ki" dedi. Resûlullah oradan ayrılıp gittikten sonra ( kadına) : "O, Allah Resulü ( s.a.v.) idi" dediler. Kadın buna çok üzüldü, ölecekmiş gibi oldu. Hemen O'nun kapısına gitti, kapıcıları göremeyince, şöyle dedi : "Ey Allah Resulü! ( beni bağışla!) Seni tanıyamadım." Şöyle buyurdu :
"( Asıl) sabır, felâketle ilk karşılaşma anında olur."
( Ebû Dâvud, C.4.H.no : 3124)
5- Amir er-Rami, şöyle demiştir : Ben memleketimizde idim. Birdenbire bizim için bayrakların ve sancakların dikilmiş olduğunu gördüm ( ve) "Bu da nedir?" dedim. "Bu Rasûlullah ( s.a.v.)'in sancağıdır" dediler. Bunun üzerine onun yanına vardım. Bir ağacın altında kendisi için serilen bir elbisenin üzerinde oturuyordu. Sahabeleri etrafına toplanmışlardı. Ben de onların arasına oturdum. Resûlullah ( s.a.v) hastalıklardan bahsediyordu.
"Bir mü'mine hastalık isabet eder, sonra Allah bu mü'mini o hastalıktan kurtarırsa o hastalık, bu mü'minin günahlarına kefaret, ileride başına gelecek işler hakkında ona bir öğüt olur. ( Fakat) bir münafık hastalanır da sonra iyileşecek olursa, tıpkı sahiplerinin bağlayıp da sonra salıverdiği bir deve gibi olur. Kendisini niçin bağladıklarını da bilmez, niçin saldıklarını da bilmez." buyurdu. Orada bulunanlardan bir adam : "Ey Allah'ın Resûlü bu hastalıklar da nedir? Vallahi ben ( hayatta) hiç hastalanmadım" dedi. Resûlullah ( s.a.v) de :
“Bizim yanımızdan kalk ( git). Çünkü sen bizden değilsin" dedi.
( Ebu Davud, C.4. Cenazeler. H.no : 3089)
6- “Sizden biriniz kendisine gelen bir sıkıntıdan dolayı ölümü istemesin. Fakat "Ey Allah'ım hayat benim için hayırlı olduğu sürece beni yaşat. Benim için ölüm daha hayırlı olduğu zaman da canımı al" desin.
( Ebu Davud, C. H.no : 3108 )
7- “Bir hastanın yanına girdiğin zaman sana dua etmesini kendisinden iste. Çünkü onun duası, meleklerin duası gibi ( makbul) dir.”
( İbn Mâce, H.no : 1441)
8- Resûlullah ( s.a.v.)'in huzurunda humma hastalığından söz edildi, bir adam hummaya sövdü. Bunun üzerine Resûlullah ( s.a.v.), adama :
"Hummaya sövme! Çünkü ateş, demirin pasını-kirini giderdiği gibi humma hastalığı da günahları giderir.”
( İbn Mâce, C.9. H.no : 3469)
9- Resûlullah ( s.a.v.), hummaya yakalanan bir hastayı ziyaretinde : "Sevin! Çünkü Allah diyor ki : «Humma, mümin köleme cehennem ateşindeki nasibinden musallat ettiğim ateşimdir»."
( Rudani, C.2. H.no : 2304)
10- "Hasta, hastalandıktan üç gün sonra ziyaret edilir."
( Rudani, C.1. H.no : 2381)
11- Allah Resulü ( s.a.v.), hastayı üç gün sonra ziyaret ederdi.
İbni mace ( Rudani, C.2. H.no : 2380)
12- "Sizden birinin elini hastanın alnına ya da eline koyup nasıl olduğunu sorması, hasta ziyaretinin tamamındandır. Aranızdaki selamlaşmanın tamamı ise tokalaşmaktadır."
( Rudani, C.2. H.no : 2375)
13- “Ziyaret için bir hastanın yanına girdiğinizde iyileşeceğini söyleyerek moralini yükseltin, gerçi bu söz hiçbir şeyi önlemez fakat hastanın gönlünü hoş eder.”
( Tirmizi, C.2. H.no : 2087)
14- Hasta ziyaretinde, yanında gürültü etmemek ve az oturmak sünnettendir. Peygamber ( s.a.v.), hastayken yanında sesli konuşup ihtilâfa düşenlere : "Haydi yanımdan kalkıp gidin!” buyurmuştur.
( Rudani, C.2. H.no : 2379)
15- “Kişi için Allah katında öyle bir derece vardır ki, bu dereceye sağlığıyla imtihan olmadıkça nail olamaz, ona sadece o musibetle/hastalıkla ulaşır.”
( El-Metalib ul-Aliye, C.2. H.no : 2414)
16- Ebû Hureyre ve îbn Abbâs : Resûlullah ( s.a.v.) bize bir hutbe îrâd ettiler. ( Konuşması içerisinde şu ifadelere de yer verdi) : "Kim bir hastayı ziyaret ederse, evine dönünceye kadar attığı her adım için kendisine yetmiş bin hasene yazılır ve yetmiş bin günah silinir. O kişi yetmiş bin derece yükseltilir ve kıyamet gününe kadar onu ziyaret eden ve ona istiğfarda bulunan yetmiş bin melek verilir. Kim de bir hastanın bir gün ve bir gece hizmetini görürse Allah Teâlâ onu Halil İbrahim ile haşreder ve sıratı şimşek hızında geçmesini bahşeder. Kim de bir hastanın ihtiyacı için koşuşturursa annesinden doğduğu günkü gibi bütün günahlarından sıyrılır." Ensâr'dan bir zât şöyle dedi : "Şayet hasta, yakını ya da ailesinden biri ise?" Şöyle buyurdu : "Yakınının ihtiyacını görmek üzere koşuşturan kimseden daha büyük ecir sahibi kim olabilir?!"
( El-Metalib ul-Aliye, C.2. H.no : 2435)
17- Allah’ın elçisi ( s.a.v.) şöyle buyurdu : "Bir damar veya gözün rahatsızlanması, mutlaka işlenen bir günah yüzündendir. Allah'ın affettiği ise daha çoktur."
( Rudani, C.2. H.no : 2327)
18- Allah Teâla kıyamet gününde şöyle buyuracaktır : «Ey Ademoğlu! Ben hastalandım, beni ziyaret etmedin. »
"Ya Rabbi, Ben Seni nasıl ziyaret edebilirim ki, Sen âlemlerin Rabbisin!?"
«Bilmiyor musun falan adam hastalandı da sen onu ziyaret etmedin. Eğer onu ziyaret etseydin, Beni onun yanında bulacaktın. »
"Ey Âdemoğlu! Beni doyurmanı istedim de sen Beni doyurmadın."
"Ya Rabbi! Ben seni nasıl doyurabilirim ki, Sen âlemlerin Rabbisin!?"
«Bilmiyor musun falan kölem senden yemek istedi de onu doyurmadın. Eğer sen onu doyursaydın Beni yanında bulurdun. »
"Ey Âdemoğlu! Senden su istedim de Bana su vermedin."
"Ya Rabbi! Sen âlemlerin Rabbisin. Ben Sana nasıl su verebilirim ki!?"
«Falan kölem benden su istedi de sen ona su vermedin. Eğer ona su verseydin şimdi onu katımda bulurdun. »
[Müslim] ( Rudani, C.2. H.no : 2385)
19- "Kölesi hastalandığı zaman, Allah ona iki melek gönderip şöyle buyurur : ‘Bakın bakalım, ziyaretine gelenlere ne diyor?’ Eğer gelen ziyaretçilerine karşı, Allah'a hamdü senada bulunursa, ( melekler) hemen durumu yukarıya iletip Allah'a ( en iyi bildiği halde) bildirirler. Allah da şöyle buyurur : ‘Ben bu kölemin ruhunu alırsam, mutlaka onu cennetime koyacağım. Eğer şifa verip iyileştirirsem, ona etinden daha iyi bir et, kanından daha iyi bir kan vereceğim, üstelik bütün günahlarını da örtüp bağışlayacağım.’ " ( Rudani, C.2. H.no : 2356)
20- İbn Mes'ûd : Allah Resulü ( s.a.v)'e vardım, baktım ki hummanın etkisiyle ateşler içinde titriyor. Elimle tuttum ve dedim ki :
"Şiddetli bir humma yüzünden titriyorsun." Bunun üzerine :
"Evet, sizden iki kişinin yanması kadar ( ateş nöbetiyle) yanıyorum" buyurdu.
"Öyleyse karşılığında iki ecir alacaksın" dedim.
"Evet; çünkü herhangi bir müslümana, hastalık veya başka bir sıkıntı isabet ederse, Allah onunla ağacın yaprakları dökmesi gibi, kötülüklerini ve günahlarını döker."
[Buhârî ve Müslim] ( Rudani, C.2. H.no : 2302)
21- Şakîk ( b. Seleme) : Abdullah b. Mes'ûd hastalandı, onu ziyaret ettik. Kınanıncaya dek ağladı, sonra şöyle dedi : "Hastalığım için ağlamıyorum. Çünkü Resûlullah ( s.a.v.)'in şöyle buyurduğunu duydum : “Hastalık günahlara bir keffârettir.” Hastalık, zafiyet anında geldiği için ağlıyorum. Çalışma ve gayret zamanında bu hastalık başıma gelmedi. Çünkü köleye hastalandığı zaman, hastalık sebebiyle yapamadığı için hastalanmadan önceki sevapları da yazılır."
( Rudani, C.2. H.no : 2313)
22- "Allah kölesini hasta eder, ( ve bu vesileyle) onun yalvarışını dinlemekten hoşlanır." sözü de Allah Teâlâ'nın indirdiklerindendir.
( Rudani, C.2. H.no : 2328 )
"HER HASTALIĞIN BİR İLACI VARDIR"
1- Bedeviler : Ey Allah’ın Resûlü! Hastalanırsak tedavi yoluna gidelim mi?
Resûlullah ( s.a.v.), şöyle buyurdu : “Tedavi olun, ey Allah’ın köleleri. Çünkü Allah yarattığı her bir hastalık için mutlaka şifasını ( devasını) yaratmıştır. Ancak bir hastalık müstesnadır” buyurdular. Bunun üzerine o hastalık nedir? Ey Allah’ın Resûlü dediklerinde; “O İhtiyarlıktır” buyurdu.
( Tirmizi, C.2. H.no : 2038 )
2- “İlacın en hayırlısı Kur'an'dır."
( İbn-i Mâce, C.9. H.no : 3533)
3- ”Allah hastalığı da şifayı da yarattı ve her dert için bir derman yarattı. Tedavi olunuz. Lakin haramla tedavi olmayınız.”
( Ebû Dâvûd, C.4. H.no : 3874)
4- "İbn Ebnhur el-Kebir'in dedesi Hayyan'ın : "Vücudun hastalığa tahammül ettiği sürece ilacı bırak!"
( Rudani, C.4. H.no : 7480)
5- Ebû Hızâme( es-Sa'dî) : Bir gün, Resûlullah( s.av)’e ( bir adam tarafından) : Tedavi için kullandığımız ilâçlar, şifâ isteğiyle okunan dualar ve korunmak için kullandığımız koruyucu şeyler hakkında ne buyurursun? Bunlar Allah'ın kaderinden bir şeyi geri çevirir mi? diye soruldu. Resûlullah ( s.a.v.) şöyle buyurdu : “Bunlar da Allah'ın kaderindendir.“
( Tirmizi, C.2. H.no : 2065)
KABAK-MERCİMEK
1- “Kabak, hem dimağı besler, hem aklı artırır.”
( Ramuz El Ehadis, C.1. H.no : 2469)
2- “Kabak, dimağı güçlendirir. Mercimek, 70 peygamberin dilinde tavsiye edilmiştir.”
( Ramuz El Ehadis, C.2. H.no : 3945)
"KAN ALDIRMAK ŞİFADIR"
1- “Sizin tedavi olduğunuz şeylerde hayırlı olan bir şey varsa o da kan aldırmadır.”
( İbn Mâce, C.9. H.no : 3476)
2- ( Mescid-i Haram 'dan Mescid-i Aksâ'ya) Götürüldüğüm gece ( miraçta) meleklerden karşılaştığım her büyük cemaatin hepsi bana şöyle söylüyordu : ‘Ya Muhammed, kan aldırma işine devam et.
( İbn Mâce, C.9. H.no : 3477)
3- “Hacamat yaptıran kişi, Allah’ın en iyi kölesidir. Kanı yeniler, sırtı hafifletir ve gözü aydınlatır.”
( İbn Mâce, C.9. H.no : 3478
4- “Peygamber ( s.a.v), ( bir defa) atından bir hurma dalı üzerine düşerek ayağı çıkmıştır.( Râvi) Veki demiştir ki : Yâni Peygamber ( s.a.v) bir incinmeden dolayı ayağının üstüne hacâmet ettirmiştir.'
( İbn Mâce, C.9. H.no : 3485)
5- "Hacamat, aç karnına daha faydalıdır. Kan aldırmak, aklı, bellek gücünü artırır, hıfzetme kabiliyetini kuvvetlendirir."
( İbn Mâce, C.9. H.no : 3488 )
6- Resûlullah ( s.a.v), başındaki ağrıdan şikâyet eden bir kişi yoktur ki ona; “Kan aldır.” dememiş olsun. Ayaklarındaki ağrıdan sızlanan bir kişi de yoktur ki ona, “Onlara kına yak.” dememiş olsun.
( Ebû Dâvûd, C.4. H.no : 3858 )
7- Resulullah ( s.a.v) başından ve iki küreği arasından kan aldırdı : “Kim şu kanları dışarı akıtırsa, artık başka bir hastalık için bir başka yolla tedavi olmaması ona zarar vermez” buyurdu.
( Ebû Dâvûd, C.4. H.no : 3859)
8- ‘Resûlullah ( s.a.v) kendisinde bulunan bir ağrıdan ( Ves’ü) dolayı kalçasından kan aldırdı’.
( Ebû Dâvûd, C.4. H.no : 3863)
Ves’ü : Kemik ağrısı, kalça ağrısı, romatizma anlamına gelir.
9- ‘Peygamber ( s.a.v) ihramlı iken kendisinde bulunan yarım baş ağrısından ( es-Suda- eş-Şakika) dolayı, başından kan aldırdı.’
( Buhari, Tıb, C.12. H.no : 21)
KARPUZ
1- “Yemekten önce karpuz yemek, karnı yıkadıkça yıkar, hastalığı giderdikçe giderir.”
( Ramuz El Ehadis, C.1. H.no : 2289)
2- “Karpuzda on haslet vardır. Yemektir, sudur, güzel kokudur, meyvedir, çöğendir, mesaneyi yıkayıp temizler, mideyi yıkayıp temizler, meniyi çoğaltır, cinsi münasebet gücünü arttırır, karın hastalığına iyi gelir, cildi güzelleştirir.”
( Ramuz El Ehadis, C.2. H.no : 4020)
KÖTÜ İLAÇLARI KULLANMANIN-SARHOŞLUK VEREN ŞEYLERLE TEDAVİNİN YASAK OLUŞU
1- ‘Resûlullah ( s.a.v.) kötü ilaç kullanmaktan nehyetti.’
( Ebû Dâvûd, C.4. H.no : 3870)
2- ‘Resûlullah ( s.a.v.) habis ilaç, yani zehir kullanmayı yasaklamıştır.’
( İbn Mâce, C.9. H.no : 3459)
3- ”Gerçekten Allah, hastalığı da şifayı da yarattı ve her dert için bir derman yarattı. Tedavi olunuz. Lakin haramla tedavi olmayınız.”
( Ebû Dâvûd, C.4. H.no : 3874)
4- Resulullah( s.a.v.) içkiyi ilaç olarak kullanmaktan nehyetti. Sonra Resulullah ( s.a.v.)'a yine sordu. Resulullah ( s.a.v.), onu yine nehyetti. Dedi ki : “Ey Allah’ın nebisi, içki ilaçtır.” Resulullah ( s.a.v.) şöyle buyurdu : "Hayır, içki ilaç değildir, bilakis hastalıktır.” dedi.
( Ebu Davud, C,4, H. no : 3873)
5- Târik bin Süveyd el-Hadrami : Ya Resulullah ( s.a.v.), bizim memleketimizde üzümler var. Biz onun suyunu çıkarıp şarabını içiyoruz ( ne buyrulur)? dedim.
Allah’ın Elçisi ( s.a.v.) şöyle buyurdu : ”Hayır yapmayınız” buyurdu. Sonra ben ( tekrar) O’na müracaat ederek : ‘Biz onunla hastayı tedavi etmek isteriz’, dedim. Allah’ın Elçisi ( s.a.v.) : “O ( şarap) kesinlikle şifâ değildir ve lâkin bir hastalıktır” buyurdu.
( İbn Mâce, C.9. H.no : 3500)
6- Bir doktor ilaca kurbağa koymanın hükmünü sordu. Peygamber( s.a.v), kurbağayı öldürmekten nehyetti.”
( Ebû Dâvûd, C.4. H.no : 3871)
KÜL İLE TEDAVİ
1- Ebû Hâzim : Sehl b. Sa’d’a, ‘Resûlullah ( s.a.v.)’in Uhud’daki aldığı yara ne ile tedavi edilmişti?’ diye soruldu ve ben de konuşulanı işitmekte idim. Sehl cevaben şöyle dedi : ‘Bunu benden daha iyi bilen kimse kalmadı. Ali, kalkanının içinde su taşıyor, Fatıma’da kanın bulaştığı yerleri yıkıyordu. Sonra bir hasır parçası yakıldı ve onun külü yara üzerine konuldu.’
( Buhari, Tıb, C.12. H.no : 37)
"MANTAR-ACVE HURMASI VE DOMALAN ŞİFADIR"
1- “Medine’nin ‘Aliye’ denilen yüksek yerlerinin Acve ( balçık) hurmasında şifa vardır. O, sabahın ilk vaktinde tiryak ( panzehir)tır.”
( Müslim, Eşribe, C.6. H.no : 2048 )
2- “Kim her sabah Acve hurmasından yedi tane yerse o gün ona zehir ve sihir zarar vermez.”
( Ebu Davud, C.4. H.no : 3876)
3- Sa’d ( b. Ebî Vakkâs) : Bir gün iyice hastalanmıştım. Resûlullah ( s.a.v) ziyaretime geldi ve elini göğsümün üzerine koyup; “Sen kalp hastası bir adamsın. Sakîf’in kardeşi Haris b. Kele-de’nin yanına git. Çünkü o hastalıklara ilaç yapmakla uğraşan bir kimsedir. ( Ona söyle) Medine’nin Acve hurmasından yedi tane alsın, çekirdekleriyle ( birlikte) dövsün, sonra onları suya koyup sana içirsin” buyurdu.
( Ebu Davud, C.4. H.no : 3875)
4- Allah’ın Elçisi ( s.a.v.) şöyle buyurdu : “Mantar, kudret helvası gibi külfetsiz nimetler nevinden bir rızıktır. Suyu da göz hastalığına şifadır. Acve ( Medine-i Münevvere) hurması, cennet meyvelerindendir ve delilik hastalığına şifadır.”
( İbn Mâce, C.9. H.no : 3453)
5- “Mantar, kudret helvası cinsinden bir rızıktır. Suyu göze şifadır. Acve hurması; Cennet meyvelerinden olup zehire karşı şifadır.” buyurdu.
( İbn Mâce, C.9. H.no : 3454-3455)
6- Ebû Hureyre : ‘Üç, beş veya yedi mantar veya domalanı alıp sıktım, suyunu cam bir kap içersine koydum, onunla bir cariyemin gözünü sürmeledim de iyileşti.’ ( Tirmizi, C.2. H.no : 2069)
7- “Hurmalarınızın en iyisi ‘el-Bürenni Hurması’dır; hastalığı giderir, ( sürekli yiyen) bir kimsede hastalık olmaz.”
( Rudani, C.4. H.no : 7529)
MİSVAK KULLANMAK
1- “Ümmetime yahut insanlara, meşakkat vermem endişesi olmasaydı, her namaz kılarken, misvak kullanmalarını emrederdim."
( Buhari, Cuma. C.2. H.no : 12)
2- ‘Resulullah ( s.a.v.) geceleyin kalktığı zaman ağzını ( ve dişlerini) iyice ovalayıp temizlerdi.’
( Buhari, Cuma. C.2. H.no : 14)
NAR
1- Ali : ‘Narı içindeki posası ile yiyin. Çünkü o midenin temizleyicisidir.’
( Rudani, C.3. H.no : 5564)
NAZAR
1- Esma binti Umeys : “Ey Allah’ın Resûlü! Cafer’in çocuklarına nazar değiyor. Onlara şifa dileğiyle okutayım mı?” Resûlullah ( s.a.v.); ‘Evet, şayet kaderi geçip değiştirebilecek bir şey olsaydı bu göz değmesi olurdu ” dedi.
( İbn Mâce, C.9. H.no : 3510)
2- ‘Resûlullah ( s.a.v.) cinlerin ve insanların nazarından Allah’a sığınır ve dualar okurdu. Cinlerin nazarından, sonra insanların nazarından Allah'a iltica ederdi. Muavvizetan sureleri ( Nas ve Felak) nazil olunca, diğer okuduğu şeyleri bıraktı ve bu iki sureyi okumaya başladı.’
( İbn Mâce, C.9. H.no : 3511)
3- Ebû Ümâme : “( Babam) Sehl bin Huneyf yıkanırken yanından Âmir bin Rebia geçti ve ( onun vücûdunun güzelliğini kasdederek) : ‘Henüz evlenmemiş örtülü genç kızın cildi dâhil bugünkü gibi ( hiçbir güzel) görmedim.’ dedi. Bu lâftan hemen sonra Sehl bin Huneyf yere yıkıldı. Bunun üzerine Sehl, Peygamber ( sav)’e götürülüp O’na :
‘( Ya Resulallah)! Nazar çarpması nedeniyle yere yıkılmış vaziyette Sehl’e yetiş.’ denildi. Resûlullah : “Kimden şüpheleniyorsunuz?” buyurdu. Onlar : 'Âmir bin Rebia', dediler. Resûlullah ( Âmir’i azarlayarak) :
“Neye binâen biriniz din kardeşini öldürüyor? Biriniz ( din) kardeşinden beğendiği–hayran kaldığı bir şey gördüğü zaman ona mübarek olması için duâ etsin.” buyurdu.
Sonra bir miktar su istedi ve Âmir’e abdest almasını emretti. Âmir de yüzünü, dirseklerine kadar kollarını, dizlerini ve belden aşağıyı yıkadı ve Peygamber, bir kapta biriken bu suyu başına dökmesini Âmir’e emretti.
( Râvilerden) Süfyân demiştir ki : Mamer’in Zührî’den rivayetine göre : Ve Peygamber ( s.a.v) o kabı onun arkasında ters çevirip yere koymasını Âmir’e emretti.”
( İbn Mâce, C.9. H.no : 3509)
4- İbn Abbâs : “Resûlullah ( s.a.v.), torunu; Hasan ve Hüseyin’i şu şekilde okuyarak tedavi eder ve İbrahim( a.s.)’da oğlu İsmail ve İshâk’ı aynı şekilde okuyarak tedavi ederdi.” buyururlardı. “Her ikinizi de Allah’ın noksansız tüm kelimeleriyle her türlü, zehirli tan ve dokunan her türlü gözden Allah’a sığındırırım.” ( İbn Mâce, C.9. H.no : 3525)
5- “Biriniz sıtma hastalığına yakalanırsa iyi bilin ki sıtma ateşten bir parçadır. Onu su ile söndürsün. Sabah namazından sonra doğmadan önce bir nehir veya bir akrsuya girsin, suyun akışına karşı dursun ve “Allah’ın adıyla, Allah’ım kölene şifa ver, Peygamberini doğrula.” desin, o akarsuya üç kere dalsın üç seferde iyileşmezse beş, yedi, dokuz sefer o suya dalsın. Allah’ın izniyle dokuza varmadan geçer.”
( Tirmizi, C.2. H.no : 2084)
6- Ayşe : ‘Resûlullah ( s.a.v) hastalandığı zaman kendi üzerine Muavvize surelerini okurdu ve üflerdi. Son hastalığında ağrısı şiddetlenince ben O'na ( Muavvize sûrelerini) okur ve bereketini umarak O'nun eliyle unu sıvardım.’
( İbn Mâce, C.9. H.no : 3529)
7- “Allah Teâlâ’nın insan hakkındaki ve kaderi dışında ümmetimden öleceklerin çoğu nazar ile olacaktır.”
( El-Metalib ul-Aliye, C.2. Hno : 2448 )
8- Rafi b. Hadic : “Bir gün Resulullah ( s.a.v.)'in huzuruna girdim. Yanlarında et dolu bir tencere kaynıyordu. Canım bir parça çekti, alıp yedim. Yedikten sonra 1 yıl rahatsızlandım. Daha sonra durumu Resulullah ( s.a.v.)'e anlattım, şöyle buyurdu : “O et parçasında 7 kişinin gözü vardı. “Sonra Resulullah ( s.a.v.) karnımı ovdu, ben de onu yeşil bir kütle halinde dışarıya attım. Resulullah '( s.a.v.)ı hak ile gönderen Allah’a yemin olsun ki, şu ana kadar karnımdan herhangi bir rahatsızlık hissetmedim.
( El-Metalib ul-Aliye, C.2. Hno : 2449)
9- Abdullah bin Mes'ûd'un zevcesi : “Yaşlı bir kadın yanımıza girip humre ( denilen bir nevi veba) hastalığına okurdu. Ayakları uzun bir divanımız vardı. ( Eşim) Abdullah eve gireceği zaman ( geldiğini sezdirmek için) öksürüp seslenirdi. Günün birinde Abdullah eve girdi. Okuyucu yaşlı kadın onun sesini duyunca ondan saklandı. Abdullah da gelip yanıma oturdu ve eli bana dokununca bir ipliğe değdi. Sonra : ‘Bu nedir?’ dedi. Ben de : ‘Humre ( denilen) hastalığa benim için bu ipliğe okundu.’ dedim. Bunun üzerine Abdullah ipliği çekip keserek attı ve : ‘Abdullah'ın ev halkına şirk sayılan bir şeyi kullanmaya ihtiyaçları yoktur. Ben, Resulullah ( s.a.v.)'den :
“Rukyeler, nazarlıklar ve büyü şüphesiz bir ( yani Allah'a koşmak)tır” buyurduğunu işittim.’ dedi. Ben :
‘Bir gün dışarı çıktım da falan adam beni gördü. Bunun üzerine onun tarafındaki gözüm yaşardı. O günden beri gözüme okutturduğum zaman gözümün yaşı durur ve okutmayı bıraktığım zaman gözüm yaşarır.’ dedim. Abdullah : ‘O, şeytandır. Sen ona itaaat ettiğin zaman seni bırakır ve ona isyan ettiğin zaman parmağı ile senin gözüne dürtüyor. Lâkin eğer sen, Resulullah ( s.a.v.)'in yaptığı gibi yapsaydın senin için hayırlı ve şifaya kavuşman için çok münâsip olurdu : Gözüne su serpip şöyle dersin : “Bu hastalığı gider, Ey insanların Rabbi. Şifa ver. Ancak sen şifa verirsin. Senin şifandan başka hiçbir şifa yoktur. Hiçbir hastalık bırakmayan bir şifa ihsan buyur.” dedi.”
( İbn-i Mace, C.9. H.no : 3530)
NESÂ SİNİRİNİN ŞİFASI
1- “Nesâ sinirinin şifası arabî bir koyunun kuyruğudur. Bu kuyruk eritilip üç parçaya bölünür, sonra her gün sabahleyin aç karnına bir parça içilir.”
( İbn-i Mâce, C.9. H.no : 3463)
Nesâ : Oturak hizasından topuğa uzanan bir sinire verilen isimdir.
El-Muvaffak demiş ki : Bu tür tedavi, Araplara ve kuru havadan dolayı anılan hastalığa tutulan kimseler için yararlıdır. Arabî koyundan maksad; yağı az olup kırsal kesimlerde yavşan ve sinameki gibi bitkilerle beslenen koyundur.
SARIMSAK
1- Muğîre bin Şu'be : Bir gün yiyip ( namaz kılmak üzere) Peygamber ( s.a.v.)'in mescidine varmıştım, ( ben) mescide girince Peygamber ( s.a.v.) ( herhalde benden) bir koku hissetti ki, namazını bitirince : "Her kim şu sarımsak bitkisini yerse su kendisinden gidinceye kadar bize ( mescidimize) yaklaşmasın" buyurdu. Namazı tamamlayınca yanına varıp; Ey Allah'ın Resûlü, Allah için elini bana vereceksin, dedim. Elini lütfedip bana verdi, ben de elini tutup yenimin arasından göğsüme götürdüm. O sırada ben göğsü sarılı idim. Göğsümün sarılı olduğunu anlayınca; "Senin özrün var" buyurdu.
( Ebu-Davud, C.4. H.no : 3826)
2- Peygamber ( s.a.v.) sarımsak ve soğan diye bildiğimiz şu iki bitkiyi yasaklamış ve şöyle buyurmuştur :
"Bunları yiyen mescitlerime yaklaşmasın. Eğer mutlaka yemeniz gerekiyorsa pişirmek suretiyle onlarda bulunan ağır kokuları gideriniz de ondan sonra yiyiniz."
( Ebu-Davud, C.4. H.no : 3827)
3- “Sarımsak yiyin ve onunla tedavi olun. Onun yetmiş hastalığa karşı şifası vardır. Eğer bana melek gelmeseydi bende onu yerdim. “
( Ramuz El Ehadis, C.2. H.no : 4258 )
'SARISABIR' VE 'SÜFA' OTU
1-"Sarı Sabır" ve "süfa'' otunda ne gibi şifalar vardır bilseniz!”
( Rudani, C.4. H.no : 7548 )
Süffâ' ise hardal otunun adıdır. Ancak hurf denen bir başka ota da 'süffâ' diyen olmuştur. Dilimizde hurf'un karşılığı "yüzerlik otunun tohumu"dur.
SEMİZOTU
1- Resulullah( s.a.v.) semizotunun yanından geçti, ayağında yara vardı. Onunla ayağının yarasını tedavi etti ve şifa buldu. Şöyle buyurdu : “Allah seni mübarek kılsın! Dilediğin yerde bitesin, zira sen en küçüğü baş ağrısı olmak üzere 70 derde devasın.”
( El-Metalib ul-Aliye, C.2. Hno : 2409)
"SİNAMEKİ KULLANMAK ŞİFADIR"
1-'Sinameki' ve sennut ( bal ve tereyağı), yemeye devam ediniz. Çünkü bu iki şeyde, samdan başka her hastalığa şifa vardır."
( İbn Mâce, C.9. H.no : 3457)
Sinemaki, iyice ufaltılıp biraz bal ve tereyağına karıştırılarak yenir.
Sennut : Tereyağı tulumuna konan bal. Dereotu. Tereyeğı, bal, kimyon.
2- Allah’ın Elçisi ( s.a.v.) Esma binti Umeys'e : " Müshil olarak hangi ilacı kullanıyordun?" dedi. "Şübrüm otunu kullanıyorum deyince”, Allah'ın Elçisi ( s.a.v.) :
"O çok şiddetli ishal yapar" buyurdu. "Sonra, ‘Sinameki kullanmaya başladım.’ dedim. "Bunun üzerine :
"Eğer bir şey ölüme şifa olsaydı bu 'sinameki otu' olurdu" buyurdular.
( İbn Mâce, C.9.H.no : 3461)
Şübrüm : İshal olmak için kullanılan bir bitkidir. Mercimeğe benzer tanecikleri vardır. Kökü süt ile doludur. Yaprağı, kökü ve sütü müshildir. Bir kavle göre Şübrüm yavşan denilen bitkinin bir nevidir. Sena i : Sinamekidir.
-Tuhfe yazarı : Şübrüm çok fena ishale sebebiyet verdiğinden dolayı tabibler bunu kullanmamayı tavsiye ederler. El-Cezeri, en-Nihâye’de : Şübrüm, nohuta benzer tanelerdir. Pişirilip tedavi için suyu içilir. Bir kavle göre yavşan denilen bitkinin bir nevidir, demiştir.
3- “Sinameki ve kimyonda her derde deva vardır.”
( Ramuz El Ehadis, C.1. H.no : 2575)
"SİNEKTE ZEHİR VE ŞİFA VARDIR"
1- “Sizden birinizin kabına sinek düştüğü zaman o kişi onun her tarafını batırsın, sonra çıkarıp atsın. Çünkü sineğin iki kanadının birisinde şifa, diğerinde hastalık vardır. “
( Buhari, Tıb, C.12. H.no : 92)
SİRKE
1- “Sirke ne güzel katıktır."
( Ebu-Davud, C.4. H.no : 3820)
”ŞİŞMANLAMANIN YOLLARI"
1- Ayşe : “Resûlullah ( s.a.v) ile zifafa girmem için annem beni şişmanlatmak istiyordu. Bütün çabalarına rağmen onun istediği kiloyu alamadım. Nihayet bana yaş hurma ile hıyar yedirdi de en güzel şekilde şişmanladım.” ( Ebû Dâvûd, C.4. H.no : 3903)
SU İÇERKEN NELERE DİKKAT EDİLMELİ
1- ‘Resûlullah ( s.a.v.) ayakta su içmeyi yasakladı. Dedik ki : "Ey Enes! Ayakta yemeği de mi yasakladı?"
"Bu daha şiddetli yasaktır." Yahut şöyle dedi : "Bu daha kötü ve çirkindir!"
( Tirmizi, C.2. H.no : 1879)
2- İbn Ömer : ‘Biz, Resûlullah ( s.a.v.)'in zamanında yürürken yerdik, ayakta su içerdik.’
( Tirmizi, C.2. H.no : 1880)
3- "Devenin içişi gibi tek bir içişle su içmeyin; lâkin dinlenerek ikişer-üçer içişle için. İçtiğinizde besmele çekin, içmeyi bitirdiğinizde ise Allah'a hamdedin!"
( Tirmizi, C.2. H.no : 1885)
4- Resûlullah ( s.a.v.) yüzükoyun yatarak dudaklarla, bardaksız ve avuçlamaksızın, su içmekten men etti ve tek elin avucuyla suyu avuçlayıp içmemizi yasakladı : “Herhangi biriniz köpeğin su içtiği gibi ( kapsız ve avuçsuz) dudakları ile su içmesin ve Allah'ın kızdığı kavmin içtiği gibi tek elin avucu ile içmesin. Geceleyin de kabı hareket ettirip kontrol etmedikçe ondan su içmesin. Meğerki kabın üstü ve ağzı iyice örtülü ola. Kim bir kaptan içebildiği halde tevazu ( yani gönül alçaklığı) niyetiyle avuçlarıyla su içerse Allah ona parmakları sayısınca sevaplar yazar. Avuç, Meryem oğlu İsa ( a.s)’ın kabıdır. Çünkü İsa, bardağı atarak : Öf bu dünya ile beraberdir ( veya dünya ile beraber buna öf) dedi."
( İbn Mâce, C.9. H.no : 3431)
Not : Zevâid'de şöyle denilmiştir : Bunun senedinde Bakîyye bulunur. Bu râvi tedlisçidir ve bu hadisi an'ane ile rivayet etmiştir.
Ed-Dümeyrl de : Bu, münker bir hadistir. Yalnız müellif tarafından rivayet edilmiştir. Senedde anılan Ziyad bin Abdi İlah tanınacak gibi değildir. Müellif onun yalnız bu hadîsini rivayet etmiştir.
5-‘Resûlullah ( s.a.v.) bardağın kırık yerinden su içmeyi ve içilecek şeyin içerisine üflemeyi yasakladı.’ ( Ebû Dâvûd, C.4. H.no : 3722)
6- ‘Resûlullah ( s.a.v.), nekîr; şarap için kullanılan ağaç fıçılara, müzeffet; zift, karasakızla sırlanmış küplere, dübbâ; boş kuru kabaklara, hantem; içi sırlı ağzı yandan toprak kablarına hurma yahut üzüm şırası ( meşrubat) koymaktan nehyetti.’
( Müslim. C.6. H.no : 37-1995)
Herhangi bir içecek bu kaplarda süratle sarhoş edici özellik kazanır. Taştan ve sandan ( tunçtan) yapılan kaplar, bu dört kap gibi, alkole dönüşümü hızlandırmaz.
7- "Sizi ağaç fıçıdan, ziftlenmiş kaptan, çömlekten ve ( içine şıra kurulan) kabaktan ve üstüne ilave yapılmış ve başı kesik gırbeden nehyederim. Lakin deri su kabından için sonra ağzını bağlayın."
( Ebu Davud, C.4. H.no : 3693)
8- “Sizler şıralarınızı deri kaplarda tutun”.
( Müslim. C.6. H.no : 55-1997)
9- “Ziftlenmiş kaplar, kabak ve ağaç fıçılarında meşrubat yapmayı ve saklamayı yasakladı. Resulullah ( s.a.v) için şerbet yapılacak kap bulunamaz ise taştan oyulmuş büyükçe bir kaptan yapılırdı.’
( Nesai, C.3. H.no : 5553)
10- "Sizleri deri kaplar müstesna şerbetlerden nehyetmiştim. Şimdi her nevi kaptan içebilirsiniz. Ancak sarhoş edici içki içmeyiniz.”
( Müslim. C.6. H.no : 65-1998 )
11- Resûlullah ( s.a.v.) misvakı enlemesine kullanırdı, suyu emerek içerdi, arada üç nefes alarak şöyle derdi : “Bu, daha afiyet verici, daha koruyucu ve daha iyidir”
( Rudani, C.3. H.no : 5583)
12- İbn Abbas : Resulullah ( s.a.v)’ su içerken gördüm, üç nefeste içti. O’na 'ya Resulullah! Suyu üç nefeste içtin' dedim. O’ da buyurdu ki : “Evet, üç nefeste içmek daha şifalı ve boğaz için daha faydalı ve sağlıklıdır.”
( El Metalib ul-Aliye, C.2. H.no : 2394)
SUSAM YAĞI
1- Resûlullah ( s.a.v.)'in susam ( yağı)nı burnuna ilaç olarak verdiğini bildirilmiştir.
( El Metalib ul-Aliye, C.2. H.no : 2412)
TUZ
1- “Sizin katığınızın başı ( efendisi) tuzdur."
( İbn Mâce, H.no : 3315)
2- “Yemek yiyeceğin zaman tuz ile başlayıp tuz ile bitir; zira tuz 70 hastalığa şifadır. Bunların başı cinnet, cüzzam, alaca, azı dişi ağrısı, boğaz ağrısı, karın ağrısıdır.”
( El Metalib ul-Aliye, C.2. Hno : 2350)
KURU ÜZÜM
1- “Kuru üzüm yemelisiniz. Çünkü o safrayı, balgamı bertaraf eder, damarları takviye eder, yorgunluğu giderir. Ahlakı güzelleştirir, ruha ferahlık verir, üzüntüyü giderir.”
( Ramuz El Ehadis, C.2. H.no : 3946)
"UD-İ HİNDİ VE ZEYTİNYAĞINDA ŞİFA VARDIR"
1- Ümmi Kays : Süt emen oğlumun bademcik hastalığını kendim tedavi etmiştim. Peygamber ( s.a.v.)'in huzuruna girdiğimde, Allah'ın Elçisi ( s.a.v.) bana şöyle buyurdu :
‘Niçin çocuklarınızın boğaz hastalığını, elle sıkıp, acıtarak tedavi etmeye çalışıyorsunuz? Şu 'Ud-i Hindi''yi kullanmaya devam ediniz. Çünkü bu 'Hind bitkisi'nde yedi türlü şifa vardır. Zatu'l-Cenb hastalığının ilacı ondadır. O, uzre denilen boğaz hastalığı için buruna çekilir. Zatu'l-Cenb hastalığı için de, ( su ile) hastaya ağızdan verilip içirilir. "
( Müslim, C.7. H.no : 2214)
Uzre : Bademciğin iltihablanması ve şişmesi.
Ud-i Hindi( Kust), Topalak otuda denilir.
Ud-i Hindi, siyahca ve daha hareketlidir. Topalak otuda denilir.
Enfiye gibi buruna çekilerek şişmiş bademciğin tedavisinde suya ıslatılarak ağızdan alınıp zatüre hastalığının tedavisinde kullanılır. Ud-i Bahri beyazdır.
2- Resulullah ( s.a.v) Ümmü Seleme’nin yanına girdi. Yanında genzinden kan sızan bir çocuk vardı. Resulullah ( s.a.v) : “Bu nedir?” diye sordu. Oradakiler : 'Boğazı rahatsız' karşılığını verdiler. Bunun üzerine peygamber ( s.a.v) şöyle buyurdu : “Çocuklarınıza niçin işkence çektiriyorsunuz; zira birinizin kust-i hindi otu alıp, onu yedi kez su ile ovması ve hastanın ağzına koyması yeterlidir.” Ravi der ki : peygamber ( s.a.v)’in dediğini yaptılar ve çocuk şifa buldu.
( El Metalib ul-Aliye, C.2. H.no : 2403)
VEBA-KARANTİNA
1- “Hasta develeri olan kimse, bu develerini, sağlıklı deve sahibinin develerine uğratmasın."
( İbn Mâce, C.9. H.no : 3541)
2- “Bir yerde taun bulunduğunu işitirseniz oraya girmeyiniz. Sizin bulunduğunuz yerde vuku gelirse, ondan kaçarak o yerden çıkmayınız.”
( Ebû Dâvud, C.4. H.no : 3103)
3- Ferve b. Müseyk : Ey Allah'ın Resûlü ( s.a.v.), bizim elimizde "Ebyen" denilen bir arazi var. Bu bizim çiftliğimizin ve ziraat mahsullerimizin arazisidir; ve bu arazide veba hastalığı vardır. Yahutta buranın vebası çok şiddetlidir. Ne yapmamı tavsiye edersiniz? diye sordum. "Orayı terket. Çünkü ölüm böyle bulaşıcı hastalıklara yakın durmaktan ileri gelir" buyurdu.
( Ebû Dâvud,C.4. H.no : 3923)
4- "Veba olan yeri tamamen bırak! Zira hastalıklardan insanı helak edeni de vardır."
( Rudani, H.no : 2343)
5- Allah’ın elçisi ( s.a.v.) vebadan söz ederek buyurdu ki : "Bu öyle bir ceza ya da azaptır ki, bazı milletler buna uğratılmıştır. Daha sonra ondan bir kısmı yeryüzünde kalmıştır. Bazen gider, bazen gelir. Onun bir ülkede olduğunu duyan, oraya gitmesin. Bulunduğu ülkede olursa, ondan kaçmak için oradan ayrılmasın!"
( Rudani, C.1. H.no : 2340)
6- “Bir ülkede veba olduğunu duyarsanız, oraya gitmeyin. Eğer veba olan bir yerde bulunursanız sakın oradan çıkmayın!” Bunun üzerine Ömer, Allah'a hamdü senada bulundu ve sonra oradan ayrıldı.
( Rudani, C.2. H.no : 2339)
"YARALARI KINA İLE TEDAVİ EDİN"
1- ‘Peygamber ( s.a.v.)'in bir tarafı yaralandığı veya bir tarafında diken battığı zaman o yerin üzerine 'kına' koyardı.’
( İbn Mâce, C.9. H.no : 3502)
2- Resûlullah ( s.a.v.)'ın hizmetçisi Selma : 'Resûlullah ( s.a.v.), bıçak yarası, taş ve dikenden meydana gelen bir yara olursa o yara üzerine kına koymamı bana emrederdi.'
( Tirmizi, C.2. H.no : 2054)
3- Selma el-Hadim : Ailelerinin herhangi birinde ‘çıban ve yara’ olduğu zaman Peygamber ( s.a.v.), bana : 'O yaranın üstüne ‘kına’ koymamı emrederdi.'
( Rudani, C.4. H.no : 7532)
4- “Kına yakın, zira o kokusu güzel olup, baş ağrısını giderir.”
( El-Metalib ul-Aliye, C.2. H.no : 2408 )
YEMEKLE İLGİLİ HADİSLER
a-Günde 1 Öğünden Fazla Yemek
1- Ayşe : Resulullah ( s.a.v.), bir günde iki öğün yemek yediğimi fark edince :
“Ya Ayşe! Midenden başka seni meşgul eden bir şeyin olmamasını mı arzu ediyorsun? Dünyayı midene mi dolduracaksın? Bir günde iki defa yemek israftır. Allah, israf edenleri sevmez.” buyurdu.
( Beyhaki, Şuabu’l-İman 5/26 ( 5640)) ( M.Yusuf Kandehlevi, Hayatu’s- Sahabe Muhtasar, C.2, s.83)
2-”Resulullah( s.a.v.) bizzat insanlara yardım eder, elbisesini deri ile tamir ederdi. Mevla-yı Mütealine kavuşuncaya kadar aralıksız üç gün hem sabah hem akşam yemeği yememiştir. Yani sabah yemiş ise akşam yememiş, akşam yemiş ise sabah yememiştir.”
( Münziri et-Tergib 4/94) ( M. Yusuf Kandehlevi, Hayatu’s- Sahabe Muhtasar, C.1, s.245)
b- Çok Yemenin Keraheti Hakkında
1- “Birçok hastalığın gerçek sebebi çok yemedir.”
( C. Sağır, 1/36)
2- Atiyye bin Amir el-Cüheni : Selmân’dan, yediği yemekten biraz daha yemesi için ısrar edilirken şunu işittim : “ ( Yediğim miktar) bana yeter. Çünkü ben Resulullah ( s.a.v.)'i şöyle buyururken işittim : “Dünyada insanların en çok doyasıya yiyeni, kıyamet günü açlığı en uzun olanıdır.”
( İbni Mace, H.no : 3351)
3- Ebu Cuhayfe : Yağlı etle yapılan tirit yemeği yemiş ve Allah Resulü’nün yanına gitmiştim. Huzurunda, çok yediğimden dolayı geğiriyordum.
Allah Resulü : “Ebu Cuhayfe git uzakta geğir! Dünyada karnını tıka basa dolduranlar, ahirette uzun zaman aç kalacaktır.” buyurdu. Gerçekten, Ebu Cuhayfe bu olaydan sonra vefat edinceye dek karnı doyuncaya kadar yemek yemedi. Sabah yemek yerse akşam yemez, akşam yerse sabah yemezdi.
( Ebu Nuaym, Hilye 7/256) ( M. Yusuf Kandehlevi, Hayatu’s- Sahabe Muhtasar, C.2, s.83)
4- Ebu Hureyre : Resulullah ( s.a.v.)’e bir kafir konuk geldi ve Resulullah ( s.a.v.) onun için bir koyun ( sağılmasını ) emretti. Koyun sağıldı ve konuk içti. Sonra başka bir koyun ( sağılmasını) emretti. Koyun sağıldı ve konuk onu da içti. Sonra başka bir koyun ve onu da içti. Nihayet yedi koyunun sütüne kadar içti. Sonra ertesi günün sabahı olunca Müslüman oldu. Resulullah ( s.a.v.), misafir için bir koyun ( sağılmasını) emretti. Koyun sağıldı ve misafir içti. Sonra onun için başka bir koyun ( sağılmasını) emretti ve misafir bunu tamamlayamadı. Bunun üzerine
Resulullah ( s.a.v.) şöyle buyurdu : ”Müminin içtiği bir bağırsağa, kafirin içtiği yedi bağırsağa iner.”
( Tirmizi,( O. Z. Mollamehmetoğlu), C.3, Hno : 1879)
5- Ayşe : “Resulullah ( s.a.v.), ahirete irtihalinden sonra, bu ümmet arasında görülen ilk bela tokluk belasıdır. Müslümanların karınları doyup bedenleri de semizleşince, gönül hayatları zayıfladı ve şehvetleri azgınlaştı!"
( Münziri et-Tergib, 3/100) ( M. Yusuf Kandehlevi, Hayatu’s- Sahabe Muhtasar, C.1, s.247)
6- “Size beş haslet tavsiye edeceğim ki, Allah böylece güzel huylarınızı iyice kemale erdirsin.
Yemeyeceğiniz kadar çok şey toplamayın, içinde oturmayacağınız ev yapmayın, yarın elinizden çıkacak dünya menfaati için birbirinizle zıtlaşmayın, huzurunda toplanıp kendisine varacağınız Allah’ın azabından sakının, neticede gidip ebediyen kalacağınız ahiret yurduna şevkle yönelin.”
( El- Hindi, Kenzu’l –Ummal 1/476) ( M. Yusuf Kandehlevi, Hayatu’s- Sahabe Muhtasar, C.1, s.93)
7- "Yemeğinizi Allah’ın zikri ve namaz ile eritin. Yemek üzerine uyumayın. Yoksa kalpleriniz katılaşır." ( Ramuz El Ehadis, H. no : 934, s.119)
8- "Üç huy Allah’ın gazabını gerektirir. Acıkmadan yemek yemek, uykusuz kalmadan uyumak, lüzumsuz yere gülmek."
( Ramuz El Ehadis, Hno : 3340, s.373)
c- Ne Kadar Yemek Yemek Yeterlidir
1- “Allah'a en sevgili olanınız; az yiyenleriniz, vücut bakımından da hafif olanlarınızdır”
( Kenzü'l Ummal, 3/7084)
2- "Oruç tutunuz ki sıhhat bulasınız"
( Feyzül Kadir, 4/212)
3- Ayşe bir gün Allah Resulü’nün yanında ağlamaya başlayınca, Allah Resulü : ”Niçin ağlıyorsun ya Ayşe? Eğer ahrette benimle birlikte olmak istiyorsan, bir yolcunun taşıyabileceği kadar rızık sana yeter. Sakın ola ki, zenginlerin arasına karışma!”
( El- Hindi, Kenzu’l –Ummal, 2/150) ( M.Yusuf Kandehlevi, Hayatu’s- Sahabe Muhtasar, C.2, s.83)
4- Ebu Hureyre : 'Bir gün evimden çıkıp mescide gitmiştim. Dışarı çıkmamın tek sebebi açlıktı. Mescitte Sahabe-i Kiram’dan 7-8 kişilik bir grupla karşılaştım.
'Hayırdır Ebu Hureyre, seni bu saatte dışarı çıkaran nedir böyle?' dediler.
'Açlık' dedim.
'Vallahi biz de açlıktan buraya geldik.' dediler. Hep birlikte kalktık, Allah Resulü’nün huzuruna vardık.
”Bu saatte gelmenizin sebebi nedir acaba ?” diye sordu.
'Ya Resulullah, açlık!' dedik. Bunun üzerine Resulullah ( s.a.v.) bir tabak kuru hurma istedi.
”Şu ikişer hurmayı yiyiniz, üzerine de su içiniz. Bugün size bunlar yeter.” buyurdu.
( İbn Sa’d, Tabakat 4/329) ( M. Yusuf Kandehlevi, Hayatu’s- Sahabe Muhtasar, C.1, s.256)
5- Allah Teala buyurdu : ”Kölelerim, Katım’da, az yemek yorganından daha tesirli bir yorgana bürünemezler.”
( Ramuz El Ehadis, Hno : 4092, s.457)
6- Mikdam İbn-u Ma'dikerib : “İnsanoğlu, ( midesinden) karnından daha zararlı( şerli) bir kap doldurmamıştır. İnsanoğluna kendini ayakta tutacak birkaç lokma yeter. Şayet ( bu miktarın aşılması) kaçınılmaz ise bu durumda; üçte biri yemeği, üçte biri içmesi, üçte biri de nefesi için ( ayrılmalı)dır.”
( Tirmizi( O.Z.Mollamehmetoğlu), C. 4, Hno : 2486, s.119) ( İbn-i Mace, H.no : 3349)
7- Cabir : Resulullah dedi ki : "İki kişilik yiyecek dört kişiye de yeter, dört kişilik yemek sekiz kişiye de yeter."
( Müslim, Eşribe 179, ( 2059)) ( Tirmizi, Et'ime 21, ( 1821))
8- Ebu Hureyre : Resullulah ( s.a.v.) şöyle buyurdu : ”İki kişinin yemeği üç kişiye kafi ve üç kişinin yemeği dört kişiye kafidir.”
( Tirmizi,( O. Z.Mollamehmetoğlu), C.3, Hno : 1880)
9- Bize Affân : ”Mü'min, karnını tıka-basa doldurarak yemez. Onun vasiyeti de hep koltuğunun altındadır!"
( Câmiu’s Sağîr, 1/13) ( Sünen-i Darimi, Hno : 3180)
10- Câbir bin Abdillah : Resûlullah ( s.a.v.) şöyle buyurdu : “Bir avuç kuru hurma ile de olsa akşam yemeğini terketmeyiniz. Çünkü akşam yemeğini kaldırmak ihtiyarlık ve güçsüzlüğe sebep olur.”
( İbn-i Mace, H.no : 3355)
11- Ukbe b. Âmir el Cühenî : Resûlullah ( s.a.v.) şöyle buyurdu : “Hastalarınızı yemeye içmeye zorlamayınız çünkü Allah onları yedirir ve içirir.”
( İbn-i Mâce, C.9. H.no : 3444)
12- Vahşi ibnu Harb el-Habeşi : Resulullah ( s.a.v.)'in Ashabı dediler ki : 'Ey Allah'ın Resulü! Biz yiyoruz, ancak bir türlü doymuyoruz ( ne yapalım)?' Bunun üzerine,
Resulullah( s.a.v.) : "Ayrı ayrı yemekte olmayasınız?" diye sordu. '"Evet' dediler.
Resulullah ( s.a.v.)da : "Öyleyse yemeğinizde toplanın ( bir sofra kurarak hep beraber yiyin), yemeğe Allah'ın ismini zikrederek ( Bismillahirrahmanirrahim diyerek) başlayın. Böyle yaparsanız yemeğiniz, hakkınızda mübarek kılınır."
( Ebu Davud, Hno : 3764) ( İbnu Mace, Et'ime 17, ( 3286))
13- İbn Ömer : "( Azı) Dişlerinin arasında kalan yemek kırıntıları dişleri zayıflatır."
( Rudani, C.3. H.no : 5558 )
14- İbn Abbâs : Resûlullah ( s.a.v.) şöyle buyurdu : "Devenin içişi gibi tek bir içişle su içmeyin; lâkin ( dinlenerek) ikişer üçer ( içişle) için. İçtiğinizde besmele çekin, içmeyi bitirdiğinizde ise Allah'a hamdedin!"
( Tirmizî 1885]( Rudani, C.3. H.no : 5579)
15- Taberânî, Mu'cemu'l-Kebtr'de : “Resûlullah ( s.a.v.) misvakı enlemesine kullanırdı, suyu emerek içerdi, ( arada) üç nefes alarak şöyle derdi : "Bu, daha afiyet verici, daha koruyucu ve daha iyidir!" ( Rudani, C.3. H.no : 5583)
16- Hz. İsa şöyle derdi : "Suyun fazlası bitkiyi öldürdüğü gibi, yiyeceğin fazlası da ruhu öldürür."
( Müsliman-İsa, S.156-7)
17- Enes'den yaptığı bir ziyade : "Zira yemek kabı, kendisini yalayıp yıkayana istiğfarda bulunur ve : "Beni şeytandan kurtardığın gibi, Allah da seni ateşten kurtarsın" der."
( Prof. Dr. İbrahim Canan, Kütüb-i Sitte, C.11, Hno : 3887)
18- "Canının çektiği ve arzu ettiği her şeyi yemen, şüphesiz israftır!"
( İbn-i Mâce, Et‘ime, 51)
YILAN-AKREP SAOKMASI-ÇIBAN İÇİN DUALAR
1- Resûlullah ( s.a.v) rukyeyi yasak etti. Derken Amr b. Hazmoğulları Resûlüllah ( s.a.v)’e gelerek : 'Yâ Resûlallah! Gerçekten elimizde bir rukye vardı. Akrebe karşı onu yapıyorduk. Sen de rukyeyi yasak ettin.' dediler. Ve bu rukyeyi ona gösterdiler. Bunun üzerine Allah’ın Elçisi ( s.a.v.) şöyle buyurdu : “Bir beis görmüyorum. Sizden her kim din kardeşine fayda verebilirse hemen fayda versin!” buyurdular.
( Müslim, C.7. H.no : 2199-63.rivayet)
2- “Rukyelerinizi bana arz ediniz. Rukye yapmada şirk olmadığı müddetçe rukyelerde be’s yoktur”. ( Müslim, C.7. H.no : 2200)
3-‘Resulullah ( s.a.v), her zehirli hayvanın zehirinden rukye tedavisi yapmak hususunda ruhsat verdi.’ ( Buhari, Tıb, C.12. H.no : 56)
4- “Okuyarak tedavi etme usulünün göz değmesinden ve zehirli böceklerin sokmasından başka ( hiçbir hastalıkta müspet tesiri) yoktur.”
( Ebu Davud, C.4, Hno. 3884)
5- “En yararlı nefes etmek, ancak nazar değmesi veya zehirli hayvanın sokmasından dolayı olanıdır.” ( İbn Mâce, C.9. H.no : 3513)
6- ‘Zehirli hayvanın zehirlemesi, nazar değmesi nemle ( çıban)’den dolayı rukyeye ( nefes) izin vermiştir.’
( İbn Mâce, C.9. H.no : 3516)
7- “Göz değmesi yahut zehirlenme veya kanamadan başka yerde rukye ( efsun) yoktur, rukye kanamayı durdurur.”
( Ebu Davud, C.4, Hno. 3889)
8- Bir insan rahatsızlandığı zaman yahut çıban veya yara olduğunda; Resulullah ( s.a.v) şahadet parmağını yere koyup kaldırır : “Allah’ın ismiyle, bazımızın tükürüğü ile şu arzımızın toprağı, Rabbimizin izniyle hastamıza şifa vermesi içindir” diyerek şifa temenni ederdi.
( Müslim, C.7. H.no : 2194)
9- Akrep bir adama soktu da adam o gece uyuyamadı. Sonra Peygamber ( s.a.v)’e : Falan adamı bir akrep soktu da adam o gece uyuyamadı, denildi. Bunun üzerine Allah’ın Elçisi ( s.a.v.) şöyle buyurdu : ”Bilmiş olunuz ki o adam akşamladığı zaman; yarattıklarının şerrinden Allah’ın mükemmel kelimelerine sığınırım, deseydi sabahlayıncaya kadar hiçbir akrebin sokması ona zarar vermeyecekti.”
( Ebû Dâvûd, C.4. H.no : 3899-3898 )
10- Peygamber ( s.a.v), öğlen ya da ikindi namazını, ashabına taşları çok olan bir duvarın yanında kıldırdı. İkinci rekatta oturunca bir akrep çıkıp onu soktu. Kendinden geçti. İnsanlar ona okumaya başladılar, ayılınca şöyle buyurdu : "Bana Allah şifa verdi, sizin okumanız değil." dedi.
( Rudani, C.6. H.no : 7580)
11- Resulullah ( s.a.v)’ı, namaz kılarken bir akrep soktu. Namazı bitirince : "Allah lanet etsin! Ne namaz kılanı ve ne de başkasını rahat bırakıyor."' dedi. Sonra su ile tuz getirtti. Onun soktuğu yere sürüp ovdu. Bir yandan da 'Kul yâ eyyü-hel-kâfirûne, Kul eûzü bi-Rabbil-felak ve Kul eûzü bi-Rabbin-nâs' sûrelerini okudu." ( Rudani, C.6. H.no : 7581)
YUMURTA
1- "Peygamberlerden birisi, Allah’a güçsüzlükten yakındı. Allah, ona yumurta yemesini emretti." ( Ramuz El Ehadis, C.1. H.no : 1728 )
" ZEYTİNYAĞINDA ŞİFA VARDIR"
1-'Zeytinyağı'nı yiyiniz ve sürününüz. Çünkü o, mübarek ( bereketli) bir ağacın ürünüdür."
( Tirmizi, C. 2. Hno : 1851)
2- Allah'ın Elçisi ( s.a.v.) : “Zatülcenb ( akciğer zarı iltihabı-su toplanması) hastalığının tedavisi için; vers ( Yemen za'feranı bitkisi), kust ( topalak denilen bitki) ve zeytinyağını birbirine karıştırıp, hastanın ağzına vermeyi övmüştür."
( İbn-i Mace, C.9. H.no : 3467)
3- “Zatülcenb hastalığına karşı ‘zeytinyağı’ ile ‘vers’ denilen ‘sarı ve kokulu bir otun’ kullanılmasını tavsiye ederdi.”
( Tirmizi, C.2. H.no : 2078 )
4-“Ey Ali! Zeytinyağını ye ve vücuduna sür; zira kim zeytinyağını vücuduna sürerse şeytan ona 40 gece yaklaşmaz.”
( El Metalib ul-Aliye, H.no : 2377)
5- “Şu mübarek ağaca önem vermelisiniz. Zeytinin yağı. Onunla tedavi olun. Çünkü o basur hastalığını iyi eder.”
( Ramuz El Ehadis, C. 2. H.no : 3942)
Buhari ve Müslim, Abdullah b. Abbas ( r. a)’ın şöyle söylediğini rivayet etmişlerdir : Rasulullah ( asm) iki kabrin yanından geçti ve şöyle buyurdu : “Bu kabirlerde yatanlar azap görmektedirler. Ama büyük bir şeyden dolayı azap görmüyorlar.” Rasulullah ( asm) daha sonra sözüne şöyle devam etti : “Evet bunlardan birisi, insanlar arasında söz taşırdı. Diğeri ise bevlinden ( idrarını üzerine sıçratmaktan) sakınmazdı." ( Buhari, Vudu, 56; Müslim, Taharet, 34; Nesai, Cenaiz, 166; Diğer rivayetler için bk. Beyhaki, Ebû Bekir Ahmed b. el-Hüseyin, “İsbatü Azabi’l-Kabr ve Suali’l-Melekeyn”, Mektebetü’t-Turas, Kahire trs s. 115)
Hz. Peygamber ( s.a.s.)’in küçük abdest bozma konusundaki davranışları ile ilgili rivayetler, küçük abdesti ( bevli) çömelerek yapmanın İslam adabından olduğunu göstermektedir. Dolayısıyla bir engel olmaması halinde ayakta idrar yapmak tenzihen mekruh kabul edilmiştir ( İbn Abidin, Reddü’l-muhtar, I, 229).
Zira ayakta idrar yapılırken idrar serpintisinde korunmak güçtür. Oysaki Peygamber Efendimiz ( s.a.s.) idrardan sakınmayı emretmiş; kabir azabının çoğunun idrar serpintisinden dolayı olacağını haber vermiştir ( Buhari, Vudu 55, 56; İbn Mace, Tahara 26).
Kişi, çömelmekte zorlanır ya da abdest bozacağı yer çömelmeye uygun olmazsa üzerine idrar sıçratmamaya özen göstererek ayakta idrar yapabilir.
İslam'ın gereği olan ve en büyük önem gösterilen konulardan biride temizlikdir. Resulullah'ın ( a.s. ) o dönemde dikkat çektiği en büyük hususlardan biridir. Ayakta idrar yapmak , kişinin üzerine idrar damlasının sıçraması gibi bir olay oluşturma sebebi bulunabileceğinden dinen hoş görünmemektedir.İdrardan gereği gibi korunmak için şu tedbirlerin alınması gerekir;
1-İdrar sıçramasını önlemek için bir çukurun tam ortasına ya da tuvalet deliğinin tam ortasına yapılmalıdır( En iyisi oturarak idrar yapmaktır)
"Sizden biriniz idrar yapmak istediği zaman, idrarı için müsait bir yer bulsun" ( 1)
Banyoda Yıkanırken İdrar yapmak mekruhtur.
Bu sebeble banyoda yıkanırken idrar yapmak mekruh görülmüştür Redd-ül Muhtar’ da ''Kendi abdest aldığı yere bevl etmesi mekruhtur'' ( 2) kaydı vardır
Ebu Davud' tan nakledilen bir hadis söyledir
''Sakın biriniz hamamda yıkandığı yere bevletmesin ( idrar yapmasın) çünkü umumiyetle vesvese bundan doğar''
Bu hüküm idrara akacak yol olmadığı ve zemin sert olduğu zamanki durumdur Banyo yapan kimse, idrardan üzerine bir şey sıçradığını zanneder ve bundan vesvese alır Rüzgara karşı idrar yapmak da böyledir
Ayakta İdrar Yapmak Kabir Azabına Sebeptir
Buhari ve Müslim, Abdullah b. Abbas ( r. a)’ın şöyle söylediğini rivayet etmişlerdir :
Rasulullah ( a.s.v) iki kabrin yanından geçti ve şöyle buyurdu : “Bu kabirlerde yatanlar azap görmektedirler. Ama büyük bir şeyden dolayı azap görmüyorlar.” Rasulullah ( asv) daha sonra sözüne şöyle devam etti : “Evet bunlardan birisi, insanlar arasında söz taşırdı. Diğeri ise bevlinden ( idrarını üzerine sıçratmaktan) sakınmazdı.”( 1)
Klozet kullanmak hem sağlık yönünden hem de zührevi hastalıkları bulaştırması bakımından iyi değildir
Bu arada şunu da hatırlatalım Klozet denilen alafranga tuvaletlere ayakta olmamak şartı ile idrar yapmanın bir mahsuru olmaması gerekir fakat bu tuvaletlere oturarak, bağırsakların tam boşalaması sağlanamadığından, hele umumi yerlerdeki klozetler veneryen hastalıkları ( cinsel yoldan bulaşan, zührevi hastalıklar) bulaştırma bakımından mahzurludur
Özürsüz Ayakta idrar yapmak mekruhtur.
2-ayakta idrar yapmamalıdır Özürsüz olarak ayakta idrar yapmak mekruhtur Bu hususta
ayakta idrar yapmanın yasak olması ile ilgili hadisler
Peygamberimiz ( as) şöyle buyurur : HzAişe ( ranha)
''Kendisine Kur’ân nâzil olmaya başlandığından beri, Resulullah ( as) ayakta bevl etmemistir'' ( 3)
Yine İmam Ahmed’ in,Tirmizi’ nin ( Cilt : 1, Sayfa : 226), Nesâi’ nin ( 307 nolu hadis-i şerif) ve ibn-i Mace’ nin tahric ettiği hadiste Aişe ( ranha) demiştir ki :
"Size Nebiyy-i Azam’ ( sas) ın ayakta bevl ettiğini kim haber verirse inanmayın, mutlaka oturarak abdest bozardı" ( 4)
Abdullah İbn-i Mesud ( ra) şöyle rivayet etmiştir :
"Şüphesiz ki ayakta abdest bozmanda cefadandır''
( 5)
HzCabir’ den ( ra) : “Rasûlullah ( as) ayakta idrar yapmayı yasakladı'' ( 6)
Bazı âlimler de ayakta yapmayı caiz görmüştür ve ayakta idrar yapmaya ruhsat vermişlerdir Dayandıkları isnat şu hadistir :
HzHuzeyfe’ den ( ra) ''Birgün Peygamber ( as) bir kavmin çöplüğüne vardı ve oraya bevletti" ( 7)
Ayakta idrar yapmayı mekruh gören ulemâ, bu hadis-i şerif karşısında şu tevili yapmışlardır :
1- Kadı İyaz’ ın beyanına göre uzun zaman oturan Efendimiz’ i ( as) bevli sıkıştırmış ve uzağa gidememiş hemen ayakta bevlini yapmıştır
2-Resulullah ( as) dizindeki veya belindeki bir hastalıktan dolayı idrarını ayakta yapmıstır
3-Çöplükte ( oturmak için) müsait bir yer bulamamıştır
4-Bir ihtimal de, ayakta idrar yapmanın caiz olduğunu göstermek için yapmıştır
Bu Hadis-i Şeriflerden çıkarılan sonuçlara göre, ayakta idrar yapmak mekruhtur Bu mekruhiyet kerahet-i tahrimiyye olmayıp kerahat-i tenzihiyyedir
Çömelerek idrar yapmanın sağlık yönünden faydaları
Çömelerek idrar yapmanın tıbbi yararı şöyledir :
Çömelince karın kasları kasılır, dizler karına tazyik yaparlar; dolayısıyla mesane baskı altında kalır İşeme sonucunda mesane tam boşaldığından mesanede artık idrar kalmaz Mesane tam boşalır Bu ise idrar yolları ve mesane taşlarının oluşmasını önlediği gibi, prostat hastalığı olanlarda şikayetlerin azalmasında da etkili olur Çömelerek idrar yaparken hafif sol tarafa meyil edilmelidir
(İlim ikidir: Beden bilgisi, din bilgisi)
(Kendisine yumuşaklık verilen kimseye dünya ve ahiret iyilikler verilmiştir.) [Tirmizi]
(Vatan sevgisi imandandır)
1-Müsned; İmam Ahmed Ebu Davud Sünen 3 nolu hadis-i şerif
2- Redd-ül Muhtar Sh593
3-Sünen-i Ebu Davud 1/93
4-Sünen-i Tirmizi Cild 1 Sh 112
5-İbn-i Mace, Hadis No : 300
6-Sünen-i Tirmizi C : 1 Sh 19/20
7-Tirmizi C : 1, Sh 19
"Fesat yayıldığı zaman, sünnetime yapışan için yüz şehit sevabı vardır"
Peygamber Efendimiz Sallallâhü Aleyhi ve Sellem Buyurdular
"Fesat yayıldığı zaman, sünnetime yapışan için yüz şehit sevabı vardır"
(Hadis-i şerif)
Peygamber Efendimiz Sallallâhü Aleyhi ve Sellem Buyurdular
"Fesat yayıldığı zaman, sünnetime yapışan için yüz şehit sevabı vardır"
(Hadis-i şerif)
Birinizin kulağı çınladığında beni ansın ve bana salavat getirsin - Hz Muhammed
KULAĞIMIZ ÇINLADIĞINDA ;
HEP 'BİRİ BENİ ANDI' DERİZ YA ,
Resulullah Efendimiz (s.a.v.) buyurdular:
“Birinizin kulağı çınladığında beni ansın ve bana salavat getirsin
ve ‘zekerallahü men zekerani bi-hayrin’ desin”
Resulullah, “Muhammedün Resulullah sallallahü aleyhi ve selem” ve bunun benzeri salava-ı şerife okumak ile zikredilir, anılır.
Mü’minin kulağı çınladığı esnada Resulullah (s.a.v.) onu
Cenab’ı Hak katında anmış, ona dua etmiştir.
Mü’minin ruhu bunu duyduğu zaman kulağı çınlar.
Bunun için salavat’ı şerife okuması tavsiye buyurulmuştur.
Nitekim ayak uyuşup karıncalandığında da
salavat getirmek tavsiye edilmiştir.
paylaşarak dostlarınızın öğrenmesine de vesile olun.
kaynakbk. İbnu’l-Cevzî, el-Mevzuat, 3/76)
İhlas ile ilgili Hadisler
İslam´ın en ziyade ehemmiyet verdiği hususlardan biri niyettir. Kişinin yaptığı işler niyete göre değer kazanır; Allah nazarında da kul nazarında da bu böyledir. Aynı fiili yapan iki ayrı kişi niyetlerindeki farklılık sebebiyle birbirine zıt karşılık görebilirler. Bu sebeple, gerek Kur´an´ da ve bilhassa hadislerde niyetin ehemmiyetine dikkat çeken beyanlar çokça gelmiştir. Şu ayette, insanların niyetlerine göre hesaba çekilecekleri belirtilmiştir: "Göklerde ne var, yerde ne varsa hepsi Allah´ındır. Siz içinizde olanı açıklasanız da, saklasanız da, Allah onu bilir ve onunla sizi hesaba çeker. (Sonra da ameline ve niyetine göre) dilediğinin günahını bağışlar, dilediğine azab verir. Allah´ın kudreti her şeye yeter" (Bakara 284). Kur´anda niyet kelimesi sarih olarak zikredilmiyor ise de, alimler bazı ayetlerin niyetle ilgili olduğunu göstermişlerdir. Bunlardan biri şu ayettir: "Halbuki onlar, ihlâs ile Allah´a kulluk etmekten.. başka bir şeyle emrolunmamışlardı" (Beyyine 5). Keza, "Nuh´a emrettiği şeyi Allah sizin için de dinin hükümlerinden kıldı ki, onu sana da vahyetmiştik. Aynı şeyi İbrahim´e, Musa´ya ve İsa´ya da emretmiş ve "Dini dosdoğru muhafaza edin ve onda ayrılığa düşmeyin" buyurmuştuk..." (Şûra 13). Alimler, burada peygamberlere vahyedildiği bildirilen şeyin ibadette ihlâs olduğunu belirtirler. İhlas ise niyetle gerçekleşir, ameli Allah rızası için yapmak demektir.
Bu bölümde kaydedilen ilk hadiste Resulullah "Amellerin niyetlere göre değerlendirileceğini" haber veriyor. Bazı alimler bu niyet hadisinin İslam´ın üçte birini, bazıları da dörtte birini teşkil ettiğini söylemiştir. "Resulullah´ın ihbarları arasında, bundan "ahkâmca daha cami, manaca daha zengin, hasıl ettiği faideleri daha çok olan" bir başka hadis mevcut değildir" değerlendirmesi de niyet hadisi için yapılmıştır. Bu hadisin, Abdurrahman İbnu Mehdi otuz ayrı bahsi ilgilendirdiğini, Şafii hazretleri ise yetmiş bahsi ilgilendirdiğini söylemiştir.
Beyhaki hazretleri, niyet hadisinin, ilmin üçte birini teşkil ettiğini söylediktensonra şu açıklamayı yapar: "Çünkü, kulun kesbi ya kalbiyledir ya diliyledir, ya da cevârihi (uzuvları) iledir. İşte niyet, bu üç kısımdan biri ve en üstünüdür. Çünkü niyet bazan müstakillen bir ibadet olduğu halde, diğerleri ibadet olabilmek için ona muhtaçtır. Bu sebepledir ki, Resûlullah "Mü´minin niyeti amelinden hayırlıdır" buyurmuştur. Öyleyse, niyet üzerinde düşünecek olursan, onun iki emrden (yani amelden) hayırlısı olduğunu anlarsın."
Ahmed İbnu Hanbel, niyete ilmin üçte biri derken, bütün ahkâmın, -onun nazarında- icra edildiği üç ana temelden biri olmasını kasdetmiştir. Ona göre diğer iki temelden biri "Bizim emrimize uymadan yapılan bir iş merduddur" hadisi, diğeri de "Helal açıklanmıştır, haram da açıklanmıştır..." diye başlayan hadistir.
Bediüzzaman, niyeti, âdetleri ibâdete çeviren bir iksir olarak değerlendirir. Kırk yıl, hayatında öğrendiği dört hakikatten birinin niyet olduğunu beyan eder: "Kırk sene ömrümde, otuz sene tahsilimde yalnız dört kelime ile dört kelâm öğrendim: ... Kelimelerden maksad mana-i harfî, mana-i ismî, niyyet, nazardır.. Nazar ile niyet mahiyet-i eşyayı tağyir eder (değiştirir). Günahı sevaba, sevabı günaha kalbeder. Evet niyet âdi bir hareketi ibâdete çevirir. Ve gösteriş için yapılan bir ibadeti günaha kalbeder. Maddiyâta esbâb hesabıyla bakılırsa cehâlettir. Allah hesabiyle olursa mârifet-i İlahiyedir."
Birçok hadislerinde, Resûlullah, cephede ölenlerin şehidlik sevabının niyetlerine göre olacağını belirtmiştir. "Kim Allah yolunda cihat etmektedir " mahiyetindeki bir soruya "Kim Allah´ın kelamı yüce olsun diye savaşırsa işte o kimse Allah yolunda cihaddadır" diye cevap vermiştir. Bir diğer hadiste "Karşılıklı savaşan iki cephe arasında nice maktuller vardır ki, gerçek niyetlerini ancak Allah bilir" buyrulmuştur. Bir diğerinde de: "Sırf ganimet niyetiyle savaşan kimse için sadece niyet ettiği vardır (cihad sevabı verilmez)."
Bu hususun en güzel örneği, sahîh hadislerde geldiği üzere Kuzmân hadisidir. Müslümanlar safında herkesin dikkatini çekecek, takdirlerini celbedecek kadar kahramanca savaşan, pek çok müşriği öldüren Kuzmân, bu yiğitlikleri Allah´ın kelamını yüceltmek için yapmadığı için Resûlullah´ın ihbarı ve diğer mücahidlerin müşahedesiyle hayatını cehennemliklere yaraşır şekilde sona erdirmiş ve onun bu elîm akibeti üzerine Aleyhissalâtu vesselâm açıklamıştır:
"İnsanlardan bazıları vardır ki, halka görünüşe göre ehl-i cennete yaraşan hayırlı işler yaparlar. Halbuki onlar (o işlerini yaparken taşıdıkları niyetleri sebebiyle) cehennemliktir..."[1]
ـ5751 ـ1ـ عن عمر رَضِيَ اللّهُ عَنهُ قال: ]قَالَ رَسُولُ اللّهِ #: إنَّمَا ا‘عْمَالُ بِالنِّيَّاتِ وَإنَّمَا لِكُلِّ امْرِئٍ مَا نَوَى، فَمَنْ كَانَتْ هِجْرَتُهُ الى اللّهِ وَرَسُولِهِ فَهِجْرَتُهُ الى اللّهِ وَرَسُولِهِ، وَمَنْ كَانَتْ هِجْرَتُهُ الى دُنْيَا يُصِيبُهَا أوِ امْرَأةٍ يَنْكِحُهَا فَهِجْرتُهُ الى مَا هَاجَرَ إلَيْهِ[. أخرجه الخمسة .
1. (5751)- Hz. Ömer radıyallahu anh anlatıyor: "Resûlullah (aleyissalâtu vesselâm) buyurdular ki:
"Ameller niyetlere göredir. Herkese niyet ettiği şey vardır. Öyleyse kimin hicreti Allah´a ve Resûlüne ise, onun hicreti Allah ve Resûlünedir. Kimin hicreti de elde edeceği bir dünyalığa veya nikâhlanacağı bir kadına ise, onun hicreti de o hicret ettiği şeyedir." [Buhârî, Bed´ü´l-Vahy 1, Itk 6, Menâkıbu´l-Ensâr 45, Nikâh 5, Eymân 23, Hiyel 1; Müslim, İmâret 155, (1907); Ebu Dâvud, Talâk 11, (2201); Tirmizi, Fedâilu´l-Cihâd 16, (1647); Nesâî, Tahâret 60, (1, 59, 60).][2]
AÇIKLAMA:
1- Bu hadis, Muvatta dışında kalan muteber hadis kitaplarımızın hepsinde gelmiştir. Hadisin Muvatta´nın İmam Muhammed eş-Şeybânî nüshasında yer aldığını bazı ehl-i tahkik söylemiştir.
2- Niyetle ilgili hadis çok ise de, bu hadis, sahîh bir senetle tek tarikten gelmiştir. Sonradan ulemâ arasında fevkalâde şöhret yapmıştır. Bilhassa ihtiva ettiği hüküm, âlimlerce öylesine benimsenmiştir ki, Umumî Açıklama kısmında kaydettiğimiz üzere, Ahmed İbnu Hanbel gibi İslâm´ ın mühim bir imamı, onu dinin üç temelinden biri kabul etmiştir. Bütün ameller, kıymetini niyete göre kazandığı için, İslâm müellifleri eserlerini bu hadisle başlatmayı âdet edinmiştir.
3- Hadisin vürud sebebiyle ilgili olarak, bazı kaynaklarda şu açıklamaya rastlanır: Resulullah´ın Medine´ye hicret etmesi üzerine Müslümanlar Mekke´yi terkederler. Resûlullah´ın emrine uyarak hicret edenlerden biri de Ümmü Kays adında bir kadındır. Bununla evlenmek düşüncesinde olan bir erkek, kadının: "Hicret etmezsen seninle evlenmem" demesi üzerine, onunla evlenmek için hicret eder ve Medine´de evlenirler. Herkes Allah ve Resulü´nün rızası için hicret ederken, sırf Ümmü Kays´la evlenmek için hicret eden bu şahısın niyeti herkesçe bilindiği için adama Ümmü Kays´ın muhâciri manasında "Muhâciru Ümmü Kays" lakabı takılmıştır. Gerçi rivâyette sarîh olarak "Resûlullah bu hâdise üzerine niyet hadisini îrad buyurmuştur" denmez ise de, geçen ibare, zihinlerde bir irtibata sebep olmuştur.
4- Âlimler, hicret için niyetin hâlis olmasının ehemmiyetini söylerken, hem evlenmek gibi dünyevî bir maksad, hem de hicret gibi bir niyetin beraber olabileceğini de belirtirler. Her ne kadar birincisi kâmil bir niyete sahip ise de ikincisi batıl bir iş yapmış sayılmaz, birinciye nisbetle niyetinde eksiklir var demektir. Zira evlenmek de meşru bir ameldir, o da niyete tâbi olarak mana ve ehemmiyetini değiştirebilir. Sevap yönüyle, elbette ki birinci üstün olacaktır. Hatta sırf evlenmeye niyet eden kimse, bunu, iffetini korumak, Resulullah´ın "çoğalın" emrini yerine getirmek gibi bir niyetle yapsa sevaba nail olacaktır. İslâm tarihinde bunun değişik örnekleri var. Ebu Talha, Ümmü Süleym´le evlenmek ister. Ancak daha önce Müslüman olan Ümmü Süleym, Müslüman olması kaydıyla evlenebileceğini söyleyince Ebu Talha Müslüman olur. Burada Ebu Talha´nın Müslümanlığı değersizdir denemez. Evlenmek, Müslüman olmaya teşvik unsuru olmuştur. Oruç tutup bununla hem ibadet ve hem de perhize niyet edenin hali de böyledir. Sırf perhiz için tutulan orucun sevabı yoksa da, her ikisine niyet eden, niyetinin derecesine göre sevap alır. Eğer perhiz niyete gâlip çalarsa Gazâlî´ye göre bunun sevabı yoktur. Bütün ameller böyledir, dinî niyetin galebesi halinde sevap alır, değilse alamaz. İbnu Cerir et-Taberî, dünyevî maksatların karıştığı ameller hususunda selef cumhûrunun, işin başına (iptidasına) itibar edileceği, hangi niyetle o ameli başlatmışsa ona göre değerlendirileceği, eğer sırf Allah rızası için başlamış idiyse, sonradan ârız olan başka maksatların zarar vermeyeceği görüşünde olduklarını nakletmiştir.
5- Bu hadisle istidlal eden bazı âlimlerimiz, hükmü bilinmeden amele teşebbüs etmemek gerektiğini söylemişlerdir. Çünkü hadis, amelde niyet olmadığı takdirde amelin değersiz olduğunu ifade etmektedir, nitekim bir amele terettüp edecek hüküm bilinmezden önce, o şeyin yapılmasına niyet etmek sahih olmaz. Keza hadisten gâfile (hiçbir niyeti olmayana) teklif olmayacağı, çünkü kasd, maksudun bilinmesini gerektirdiği, gâfilin ise kasıtsız olduğu hükmü de çıkarılmıştır.
6- Hadisle ilgili bir kısım açıklamaya Umumî Açıklama kısmında yer verdik, oraya bakılsın.[3]
ـ5752 ـ2ـ وعن ابن عمر رَضِيَ اللّهُ عَنهما قال: ]قَالَ رَسُولُ اللّهِ #: إذَا أنْزَلَ اللّهُ بِقَوْمٍ عَذَاباً أصَابَ الْعَذَابُ مَنْ كَانَ فِيهِمْ ثُمَّ بُعِثُوا عَلى نِيَّاتِهِمْ[. أخرجه الشيخان .
2. (5752)- İbnu Ömer radıyallahu anhümâ anlatıyor: "Resûlullah (aleyissalâtu vesselâm) buyurdular ki:
"Allah bir kavme azap indirdi mi, o azab, kavmin içinde bulunan herkese isabet eder. Sonra, (kıyamet gününde) herkes niyetlerine [ve amellerine] göre diriltilirler." [Buhârî, Fiten 19; Müslim, Sıfatu´l-Cenne 84, (2879).][4]
AÇIKLAMA:
Resûlullah (aleyissalâtu vesselâm), bu hadislerinde yaptıkları kötülükler sebebiyle, bir kavme İlâhî ceza geldiği takdirde, iyilerin bu cezadan hariç kalmayacaklarını, dünyevî azaba, kötülerle birlikte aynen iştirak edeceklerini; ancak ahirette, iyilerin dünyadaki niyet ve amellerine uygun olarak hayır üzere diriltileceklerini, iyiliklerinin zayi olmayacağını belirtmektedir.
Bazı rivayetlerde "niyetleri üzere" denilirken, bazılarında "amelleri üzere" denmiştir. Keza "amelleri ve niyetleri üzere" şeklinde her ikisini zikreden rivayet de mevcuttur.
İyilere isabet eden ceza, onların günahlarına bir keffaret, derecelerine bir yükselme vesilesi olacaktır.
Beyhakî´nin Şuabu´l-İman´da kaydettiği bir rivayet bu bahsi biraz daha açmaktadır: "Yeryüzünde kötülük zuhûr etti mi Allah içlerine belasını indirir." "Ey Allah´ın Resûlü! İçlerinde ibadet ehli olduğu halde mi " denildi de, "Evet! Ancak bilahere Allah´ın rahmetine göre diriltilirler" buyurdu."
Zeyneb Bintu Cahş´tan gelen bir rivayet, cemiyette kötülüklerin galebe çalıp alenen işlenmeye başlanması durumunda İlahî cezanın geleceği belirtilir: "Ey Allah´ın Resûlü, aramızda sâlih kişiler olduğu halde helak mı olacağız " diye sorunca: "Evet! Kötülükler çoğalınca!" cevabını alır. Bu hususu te´yîd eden bir diğer rivayet Sıddık radıyallahu anh´tan gelmiştir: Anlattığına göre Aleyhissalâtu vesselâm´ın şöyle buyurduğunu işitmiştir: "İnsanlar kötülüğü görünce müdahale edip düzeltmezlerse, Allah´ın, hepsini kuşatacak umumî bir ceza göndermesi yakındır."
Müslim´de gelen bir rivayette Aleyhissalâtu vesselâm buyurmuştur ki: "Şaşılacak şey! Hakikaten ümmetimden bir kısım insanlar Kureyş´ten Beyt´e sığınmış bir adam için, Beyt´e doğru hareket ederler. Çöle vardıklarında bunlar yere batırılacaklardır." Hz. Aişe der ki: "Ey Allah´ın Resûlü dedik, yol bazan farklı insanları biraraya getirir!"
"Evet buyurdular, onların arasında kasıtlısı, mecbur edileni, yolcusu var. Hepsi de toptan helak olurlar, ancak muhtelif yerlerden çıkarlar, Allah herbirini niyetine göre diriltir."
Alimler, bu hadislerden hareketle ölümde iştirakin sevap ve ikâbda da iştiraki gerektirmediği, Allah´ın gazabına uğramış milletler içerisinde sâlihlerin de bulunabileceği hükmünü çıkarmışlardır.
İbnu Ebî Cemre, iyilere de musibetin gelişini, "onların emr-i bi´l ma´ruf ve nehy-i ani´l münkerden geri kalışlarına ceza" olarak yorumlar. Ve devamla: "Emr-i bi´l ma´ruf ve nehy-i ani´l münkerde bulunanlar hakiki mü´minlerdir. Allah onlara azab göndermez, bilakis onlar sebebiyle azabı defeder" der. İbnu Ebî Cemre´nin bu görüşünü "Ahalisi zulme sapmadıkça hiçbir memleketi biz helâk etmeyiz" (Kasas 59) ve keza: "Halbuki sen içlerinde olduğun halde onlara azab edecek değildir. Onlar bağışlanmalarını ister oldukları halde de Allah onlara azab edecek değildir" (Enfâl 33) gibi âyetler te´yid eder.
Diğer taraftan, münkerden men etmeyenlere de azabın şâmil olacağını te´yîd eden âyetler de mevcuttur: "Allah´ın âyetlerinin inkâr edildiğini yahut onlarla alay edildiğini işittiğiniz zaman, onlar başka bir söze dalıncaya kadar onlarla beraber oturmayın" (Nisa 140). Şu halde böylesi insanlarla oturmak nefsi tehlikeye atmak olacağından, küffârdan kaçmak meşru addedilmiştir. Bu emir, küffârın söz ve fiillerinden rahatsız olanlar içindir. Onlara yardımcı olan, onlardan razı olan, artık onlardan biri olmuştur.
Sadedinde olduğumuz hadiste, kötülüklere seyirci kalıp men etmeyenleri korkutma vardır. Seyirci kalmanın ötesinde, birkısım şahsi mütâlaalar, temelsiz yorumlar ve dünyevî menfaat hesaplarıyla zâlimlere ve kötülere müdâhanede bulunanların, kötülüklere kılıf uydurup razı ve hatta yardımcı olanların hali ne olur Cenab-ı Hak mü´minleri böylesi fitnelerden siyânet buyursun![5]
ـ5753 ـ3ـ وعن ابن عبّاس رَضِيَ اللّهُ عَنهما قال: ]قَالَ رَسُولُ اللّهِ #: مَنْ أخْلَصَ للّه أرْبَعِينَ صَبَاحاً ظَهَرَتْ يَنَابِيعُ الْحِكْمَةِ مِنْ قَلْبِهِ عَلى لِسَانِهِ[. أخرجه رزين .
3. (5753)- İbnu Abbâs radıyallahu anhüma anlatıyor: "Resulullah (aleyissalâtu vesselâm) buyurdular ki:
"Kim kırk sabah Allah´a ihlâslı olursa, kalbinden lisanına hikmet çeşmeleri akmaya başlar." [Rezîn tahric etmiştir. Hadis Hilyetü´l-Evliya´da Ebu Eyyûb el-Ensârî´den merfu olarak kaydedilmiştir, (5, 189); keza hadisi Câmiu´s-Sagîr´de de bulmaktayız( Feyzu´l-Kadir 6, 43).][6]
AÇIKLAMA:
1- Hadisin, Câmiu´s-Sagir´deki veçhinde: "Kim kırk gün Allah´a ihlâslı olursa" şeklinde gelmiştir. Münâvi: "Kim kırk gün ibadetini Allah´a ihlâsla yaparsa..." diye açıklar ve ihlâslı olmayı "bedenini maddî pisliklerden temizlemek, zâhirî ve batınî duygularını, algılamaya ihtiyaç duyulmayan şeylerden berî tutmak, azalarını, aklî mizanlara ve şer´î ahkâmlara muvafık malum ve mutedil tasarrufların dışına çıkmaktan korumak, onları nebevî nasihatlar, hakimane tenbihler dairesinde kullanmak ve bilhassa lisan ve hayâlini fasid itikadlardan, bâtıl mezheplerden, düşük tahayyülâttan koruyup, onların boş emel ve dipsiz kuruntularla oyalanmasına meydan vermemek, zihnini alçak fikirlerden, gerçekleşmeyecek kuruntulardan uzak tutmak..." diye açıklar. Münâvi, kişinin manevî temizliğini sağlayacak daha pek çok tedbirleri saydıktan sonra, "kalpten lisana hikmet çeşmelerinin akmasını" izah sadedinde: "Çünkü, mânevî tahareti muhafaza ve mücâhedenin peşini bırakmamak, kişiyi müşâhedeye ulaştırır. Nitekim Cenab-ı Hak hazretleri "Ey Resûlüm, gece vakti de uyanıp sadece sana mahsus fazladan bir ibadet olarak teheccüd namazını kıl. Umulur ki Rabbin, seni övülmüş bir makam olan en büyük şefaat makamına kavuşturur" (İsra 79) buyrulmuştur. Varlığın gerçek maksudu olan Zât-ı Şerif aleyhissalâtu vesselâm Makam-ı Mahmud´a ancak rüku ve sücud ile ulaşabilirse, hiçbir mahsulü (muktesebatı) olmayan bir kimse nasıl vüsûl arzu edebilir Bu hakikate binâen büyükler "Gayret et müşâhede et!" demişlerdir" der.
2- Hadiste "kırk gün"le kayıtlamanın hikmeti şöyle açıklanmıştır: "Bu, öyle bir müddettir ki, bir şeye, bu müddet boyunca devam edildiği takdirde o şey insanda fıtrî, tabiî bir huy haline gelir." Sûfîlerden bir grup, bundan hareketle, bir müridin halvetinin kırk gün olacağına hükmetmiştir.
3- Muhaddisler bu hadisin zaafına dikkat çekerler. Ancak ehl-i tasavvuf, hadis ilminde rastlanmayan bir metodla, hadisin sıhhatini tahkik ederler ve sıhhatine hükmederler. Münavî´nin kaydına göre Abdü´l-Hakk´ ın Şerhu´l-Ahkâm´ında şöyle denmiştir: "Bu hadis, sened yönüyle sahih olmasa da atâ ve imdâd ehline has kılınan zevk, hadisin sahih olduğunu anlamıştır. Bunun anlaşılması, fethî ilme sahip olmayana zordur. Bu "fethî ilm"i elde etmenin yolu, Muhammedî ihlâs vasıtasıyla gelen Feyz-i Rabbânî´dir."[7]
1. Mü’minlerin emîri Ebû Hafs Ömer ibni Hattâb radıyallahu anh, Resûlullah sallallahu aleyhi ve sellem’i şöyle buyururken dinledim, dedi:
“Yapılan işler niyetlere göre değerlenir. Herkes yaptığı işin karşılığını niyetine göre alır. Kimin niyeti Allah’a ve Resûlü’ne varmak, onlara hicret etmekse, eline geçecek sevap da Allah’a ve Resûlü’ne hicret sevabıdır. Kim de elde edeceği bir dünyalığa veya evleneceği bir kadına kavuşmak için yola çıkmışsa, onun hicreti de hicret ettiği şeye göre değerlenir. “
Buhârî, Bed’ü’l-vahy 1, Îmân 41, Nikâh 5, Menâkıbu’l-ensâr 45, İtk 6, Eymân 23, Hiyel 1; Müslim, İmâret 155. Ayrıca bk. Ebû Dâvûd, Talâk 11; Tirmizî, Fezâilü’l-cihâd 16; Nesâî, Tahâret 60; Talâk 24, Eymân 19; İbni Mâce, Zühd 26
2. Mü’minlerin annesi Ümmü Abdullah Âişe radıyallahu anhâ’dan rivayet edildiğine göre Resûlullah sallallahu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu:
– “Bir ordu Kâbe’ye saldırmak üzere yola çıkacak; bir çöle geldiklerinde baştan sona bütün ordu yere batacaktır. “
Hz. Âişe der ki, bunun üzerine ben, Yâ Resûlallah, onların arasında ticaret için yola çıkanlar ve kötü niyetli olmayanlar varken niçin hepsi birden yere batacaktır? diye sordum.
Resûlullah sallallahu aleyhi ve sellem:
– “Hepsi birden yere batacak, âhirette yeniden diriltilip niyetlerine göre hesaba çekileceklerdir” buyurdu.
Buhârî, Büyû` 49; Hac 49, Müslim, Fiten 4-8. Ayrıca bk. Tirmizî, Fiten 21; Nesâî, Menâsik 112; İbni Mâce, Fiten 30
3. Âişe radıyallahu anhâ’dan rivayet edildiğine göre Peygamber sallallahu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu:
“Mekke fethinden sonra artık hicret yok; fakat cihad ve niyet vardır. Allah yolunda savaşa çağırıldığınız zaman hemen katılın. “
Buhârî, Menâkıbü’l-ensâr 45, Cihâd 1, 27, 184; Müslim, Hac 445, İmâret 85. Ayrıca bk. Tirmizî, Siyer 32; Nesâî, Bey`at 15
4. Ebû Abdullah Câbir İbni Abdullah el-Ensârî radıyallahu anhümâ şöyle dedi:
– Bir defasında Peygamber sallallahu aleyhi ve sellem ile birlikte bir gazvede bulunuyorduk. Buyurdu ki:
– “Hastalıkları yüzünden Medine’de kalan öyle kimseler var ki, siz bir yolda yürüdüğünüz veya bir vâdiyi geçtiğinizde, onlar da sizinle birlikte gibidir. “
Bir başka rivayete göre:
– “Sevap kazanmada size ortak olurlar” buyurdu.
Müslim, İmâre 159
5. Enes radıyallahu anh şöyle dedi:
– Peygamber sallallahu aleyhi ve sellem ile Tebük Gazvesi’nden döndüğümüz sırada şöyle buyurdu:
– “Medine’de bizden geride kalan öyle kimseler vardır ki, bir dağ yoluna, bir vâdiye girdiğimizde onlar da bizimle yürüyormuş gibi sevap kazanırlar. Çünkü onları birtakım mâzeretleri alıkoymuştur. “
Buhârî, Megâzî 81, Cihâd 35. Ayrıca bk. Ebû Dâvûd, Cihad 19; İbni Mâce, Cihâd 6
6. Ebû Yezîd Ma`n İbni Yezîd İbni Ahnes radıyallahu anhüm -Ma`n de, babası Yezîd de, dedesi Ahnes de sahâbîdir- şöyle dedi:
Babam Yezîd sadaka vermek üzere yanına birkaç dinar aldı ve onları Mescid-i Nebevî de oturan birinin yanına koydu. Ben Mescid’e uğrayarak paraları aldım ve babama götürdüm.
Babam:
– Vallâhi ben onları sen alasın diye bırakmamıştım deyince, Resûlullah sallallahu aleyhi ve sellem’in yanına giderek durumu arzettim.
Bunun üzerine Hz. Peygamber şöyle buyurdu:
– “Yezîd! Sen niyet ettiğin sadaka sevabını kazandın. Ma`n! Aldığın para da senindir. “
Buhârî, Zekât 15. Ayrıca bk. Dârîmî, Zekât 14; Ahmed İbni Hanbel, Müsned, III, 470
7. Cennetle müjdelenen on sahâbîden biri olan Ebû İshâk Sa`d İbni Ebû Vakkâs radıyallahu anh şöyle dedi:
Vedâ Haccı yılında (Mekke’de) yakalandığım şiddetli bir hastalık dolayısıyla Resûlullah sallallahu aleyhi ve sellem ziyâretime geldi. Ona:
– Yâ Resûlallah! Gördüğün gibi çok rahatsızım. Ben zengin bir adamım. Bir kızımdan başka mirasçım da yok. Malımın üçte ikisini sadaka olarak dağıtayım mı? diye sordum.
Hz. Peygamber:
– “Hayır”, dedi.
– Yarısını dağıtayım mı? dedim. Yine:
– “Hayır”, dedi.
– Ya üçte birine ne buyurursun, yâ Resûlallah? diye sordum.
– “Üçte birini dağıt! Hatta o bile çok. Mirasçılarını zengin bırakman, onları muhtaç bırakıp da halka avuç açtırmaktan hayırlıdır. Allah rızâsını düşünerek yaptığın harcamalara, hatta yemek yerken eşinin ağzına verdiğin lokmalara varıncaya kadar hepsinin mükâfatını alacaksın” buyurdu.
Sa`d İbni Ebû Vakkâs sözüne devamla dedi ki:
– Yâ Resûlallah! Arkadaşlarım gidipte ben kalacak mıyım? (burada ölecek miyim?) diye sordum.
– “Hayır, sen burada kalmayacaksın. Allah rızâsı için güzel işler yaparak yükseleceksin. Allah’tan öyle umuyorum ki, daha nice yıllar yaşayarak kimi insanlar (mü’minler) senden fayda, kimileri de (kâfirler) zarar görecektir.
Allahım! Ashâbımın (Mekke’den Medine’ye) hicretini tamamla! Onları geri döndürüp hicretlerini yarım bırakma! Acınacak durumda olan Sa`d İbni Havle’dir” buyurdu.
Bu sözleriyle Resûlullah sallallahu aleyhi ve sellem, Sa`d İbni Havle’nin Mekke’de ölmesine üzüldüğünü ifade etti.
Buhârî, Cenâiz 36, Vesâyâ 2, Nefekât 1, Merdâ 16, Daavât 43, Ferâiz 6 ; Müslim, Vasıyyet 5. Ayrıca bk. Ebû Dâvûd, Ferâiz 3; Tirmizî, Vesâyâ 1; Nesâî, Vesâyâ 3; İbni Mâce, Vesâyâ 5
8. Ebû Hüreyre Abdurrahman İbni Sahr radıyallahu anh’den rivayet edildiğine göre Resûlullah sallallahu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu:
– “Allah Teâlâ sizin bedenlerinize ve yüzlerinize değil, kalblerinize bakar. “
Müslim, Birr 33. Ayrıca bk. İbni Mâce, Zühd 9
9. Ebû Mûsâ Abdullah İbni Kays el-Eş`arî radıyallahu anh şöyle dedi:
Resûlullah sallallahu aleyhi ve sellem’e:
– Biri cesaretini göstermek, diğeri milletini korumak, öteki kendine yiğit adam dedirtmek için savaşan kimselerden hangisi Allah yolundadır? diye soruldu.
Resûlullah sallallahu aleyhi ve sellem şu cevabı verdi:
– “Kim, İslâmiyet daha yüce olsun diye savaşıyorsa, o Allah yolundadır. “
Buhârî, İlim 45, Cihad, 15, Farzu’l-humüs 10, Tevhîd 28; Müslim, İmâre 150, 151. Ayrıca bk. Tirmizî, Fezâilü’l-cihad 16; Nesâî, Cihad 21; İbni Mâce, Cihad 13
10. Ebû Bekre Nüfey` İbni Hâris es-Sekafî radıyallahu anh’den rivayet edildiğine göre Peygamber sallallahu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu:
“İki müslüman birbirine kılıç çektiği zaman, öldüren de, ölen de cehennemdedir”.
Bunun üzerine ben:
– Yâ Resûlallah! Öldürenin durumu belli, ama ölen niçin cehennemdedir? diye sordum.
Resûl-i Ekrem sallallahu aleyhi ve sellem:
– “Çünkü o, arkadaşını öldürmek istiyordu” buyurdu.
Buhârî, Îmân 22, Diyât 2, Fiten 10; Müslim, Kasâme 33, Fiten 14, 15. Ayrıca bk. Ebû Dâvûd, Fiten 5; Nesâî, Tahrîm 29, Kasâme 7; İbni Mâce, Fiten 11
11. Ebû Hüreyre radıyallahu anh’den rivayet edildiğine göre Resûlullah sallallahu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu:
“Bir kimsenin câmide cemaatle kıldığı namaz, işyerinde ve evinde kıldığı namazdan yirmi küsur derece daha sevaptır. Şöyleki bir kişi güzelce abdest alır, sonra başka hiçbir maksatla değil, sadece namaz kılmak üzere câmiye gelirse, câmiye girinceye kadar attığı her adım sebebiyle bir derece yükseltilir ve bir günahı bağışlanır. Câmiye girince de, namaz kılmak için orada durduğu sürece, tıpkı namaz kılıyormuş gibi sevap kazanır. Biriniz namaz kıldığı yerden ayrılmadığı, kimseye eziyet etmediği ve abdestini bozmadığı müddetçe melekler:
Allahım! Ona merhamet et!
Allahım! Onu bağışla!
Allahım! Onun tövbesini kabul et! diye ona dua ederler. “
Buhârî, Salât 87, Ezân 30, Büyû` 49; Müslim, Tahâret 12, Mesâcid 272. Ayrıca bk. Ebû Dâvûd, Salât 48; İbni Mâce, Tahâret 6, Mesâcid 14
12. Ebü’l-Abbâs Abdullah İbni Abbâs İbni Abdülmuttalib radıyal-lahu anhümâ’dan nakledildiğine göre, Resûlullah sallallahu aleyhi ve sellem Allah Teâlâ’dan rivayet ettiği bir hadiste şöyle buyurdu:
“Allah Teâlâ iyilik ve kötülükleri takdir edip yazdıktan sonra bunların iyi ve kötü oluşunu şöyle açıkladı:
Kim bir iyilik yapmak ister de yapamazsa, Cenâb-ı Hak bunu yapılmış mükemmel bir iyilik olarak kaydeder.
Şayet bir kimse iyilik yapmak ister sonra da onu yaparsa, Cenâb-ı Hak o iyiliği on mislinden başlayıp yedi yüz misliyle, hatta kat kat fazlasıyla yazar.
Kim bir kötülük yapmak ister de vazgeçerse, Cenâb-ı Hak bunu mükemmel bir iyilik olarak kaydeder.
Şayet insan bir kötülük yapmak ister sonra da onu yaparsa, Cenâb-ı Hak o fenalığı sadece bir günah olarak yazar. “
Buhârî, Rikâk 31; Müslim, Îmân 207, 259. Ayrıca bk. Buhârî, Tevhîd 35; Tirmizî, Tefsîru sûre (6), 10
13. Ebû Abdurrahman Abdullah İbni Ömer İbni’l-Hattâb radıyallahu anhümâ’dan rivayet edildiğine göre, Resûlullah sallallahu aleyhi ve sellem’i şöyle buyururken dinlediğini söylemiştir:
“Sizden önce yaşayanlardan üç kişi bir yolculuğa çıktılar. Akşam olunca, yatıp uyumak üzere bir mağaraya girdiler. Fakat dağdan kopan bir kaya mağaranın ağzını kapattı. Bunun üzerine birbirlerine:
– Yaptığınız iyilikleri anlatarak Allah’a dua etmekten başka sizi bu kayadan hiçbir şey kurtaramaz, dediler.
İçlerinden biri söze başlayarak:
– Allahım! Benim çok yaşlı bir annemle babam vardı. Onlar yemeklerini yemeden çoluk çocuğuma ve hizmetçilerime bir şey yedirip içirmezdim. Birgün hayvanlara yem bulmak üzere evden ayrıldım; onlar uyumadan önce de dönemedim. Eve gelir gelmez hayvanları sağıp sütlerini annemle babama götürdüğümde, baktım ki ikisi de uyumuş. Onları uyandırmak istemediğim gibi, onlardan önce ev halkının ve hizmetkârların bir şey yiyip içmesini de uygun görmedim. Süt kabı elimde şafak atana kadar uyanmalarını bekledim. Çocuklar etrafımda açlıktan sızlanıp duruyorlardı. Nihayet uyanıp sütlerini içtiler.
Rabbim! Şayet ben bunu senin rızânı kazanmak için yapmışsam, şu kaya sıkıntısını başımızdan al! diye yalvardı. Kaya biraz aralandı; fakat çıkılacak gibi değildi.
Bir diğeri söze başladı:
– Allahım! Amcamın bir kızı vardı. Onu herkesten çok seviyordum. (Bir başka rivayete göre: Bir erkek bir kadını ne kadar severse, ben de onu o kadar seviyordum). Ona sahip olmak istedim. Fakat o arzu etmedi. Bir yıl kıtlık olmuştu. Amcamın kızı çıkıp geldi. Kendisini bana teslim etmek şartıyla ona 120 altın verdim. Kabul etti. Ona sahip olacağım zaman (bir başka rivâyete göre: Cinsî münasebete başlayacağım zaman) dedi ki: Allah’tan kork! Dinin uygun görmediği bir yolla beni elde etme! En çok sevip arzu ettiğim o olduğu halde kendisinden uzaklaştım, verdiğim altınları da geri almadım.
Allahım! Eğer ben bu işi senin rızânı kazanmak için yapmışsam, başımızdaki sıkıntıyı uzaklaştır, diye yalvardı. Kaya biraz daha açıldı; fakat yine çıkılacak gibi değildi.
Üçüncü adam da:
– Allahım! Vaktiyle ben birçok işçi tuttum. Parasını almadan giden biri dışında hepsinin ücretini verdim. Ücretini almadan giden adamın parasını çalıştırdım. Bu paradan büyük bir servet türedi. Birgün bu adam çıkageldi. Bana:
– Ey Allah kulu! Ücretimi ver, dedi. Ben de ona:
– Şu gördüğün develer, sığırlar, koyunlar ve köleler senin ücretinden türedi, dedim. Adamcağız:
– Ey Allah kulu! Benimle alay etme, deyince, seninle alay etmiyorum, diye cevap verdim. Bunun üzerine o, geride bir tek şey bırakmadan hepsini önüne katıp götürdü.
Rabbim! Eğer bu işi sırf senin rızânı kazanmak için yapmışsam, içinde bulunduğumuz sıkıntıdan bizi kurtar, diye yalvardı. Mağaranın ağzını tıkayan kaya iyice açıldı; onlar da çıkıp gittiler.
İhlas ile ilgili Ayetler
بسمِ اللَّهِ الرَّحمنِ الرَّحِيمِ
كتاب مقاصد العارفين
1 - باب الإِخلاصِ وإحضار النيَّة
في جميع الأعمال والأقوال والأحوال البارزة والخفيَّة
İHLÂS VE NİYET GİZLİ VE AÇIK BÜTÜN İŞLERDE, SÖZLERDE VE HALLERDE İYİ NİYET VE İHLÂS
Âyetler
قَالَ اللَّه تعالى : { وَمَا أُمِرُوا إِلاَّ لِيَعْبُدُوا اللَّهَ مُخْلِصِينَ لَهُ الدِّينَ حُنَفَاءَ وَيُقِيمُوا الصَّلاةَ وَيُؤْتُوا الزَّكَاةَ وَذَلِكَ دِينُ الْقَيِّمَةِ }
1. “Onlara sadece şu emredilmişti: Bâtıl dinleri bırakarak yalnız Allah’a yönelip ona itaat etsinler, namazı kılsınlar, zekâtı versinler. İşte doğru din budur.” Beyyine sûresi (98), 5
Yahudi ve hıristiyanlara tıpkı İbrâhim aleyhisselâm gibi olmaları, Allaha hiçbir şeyi ortak koşmamaları, ona kayıtsız şartsız boyun eğmeleri, mütevâzi ve saygılı davranmaları emrolunmuştu. Kendilerinden sapık fikirleri bırakmaları, yalnızca Allah’a ibadet edip namaz kılmaları, zekât vermeleri istenmişti. Zaten Allah tarafından gönderilen bütün kitaplarda yazılan budur. Diğer bir ifadeyle söylemek gerekirse ilâhî dinlerde değişmeyen üç esas vardır: Allah’a imân etmek, namaz kılmak ve zekât vermek. Fakat onlar bu emirlere uymadılar. İşte bu sebeple müslümanların ihlâs, samimiyet ve dürüst bir niyetle Allah’ın buyruklarını yerine getirmeye çalışmaları şarttır. Cenâb-ı Hakk’ın emirlerine uymayan yahudi ve hıristiyanlara hiçbir şekilde benzememeleri gerekmektedir.
وقَالَ تعالى : { لَنْ يَنَالَ اللَّهَ لُحُومُهَا وَلا دِمَاؤُهَا وَلَكِنْ يَنَالُهُ التَّقْوَى مِنْكُمْ }
2. “Kurbanların ne etleri, ne de kanları Allah’a ulaşır. Allah’a sadece sizin ihlâs ve samimiye-tiniz ulaşır.” Hac sûresi (22), 37
Kurbanın akıtılan kandan ve dağıtılan etten ibaret olduğu zannedilir. İnsanlar için durum böyle olabilir. Allah Teâlâ kurbanın ne etine, ne de kanına bakar. Onun için önemli olan, hayvanın sırf Allah rızâsı için kesilmesidir. Kurban edilen hayvan Allah rızâsı için kesilmiyorsa, o kurbanın hiçbir değeri yoktur. Cenâb-ı Hakk’ın değer verdiği, karşılığında mükâfat yazdığı şey insanın ihlâsı, iyi niyeti ve samimiyetidir.
وقَالَ تعالى : { قُلْ إِنْ تُخْفُوا مَا فِي صُدُورِكُمْ أَوْ تُبْدُوهُ يَعْلَمْهُ اللَّهُ } .
3. “De ki, gönlünüzdeki duyguları saklasanız da, açıklasanız da Allah hepsini bilir.” Âl-i İmrân sûresi (3), 29
Gizlilik veya açıklık insanlar için söz konusudur. Allah Teâlâ insanların gözlerden uzakta gizlice yaptığı şeyleri bildiği gibi, kalblerinden geçen duygu ve düşünceleri de bilir. Allah’a inanan, onun gönderdiği dini benimseyen bir kimse bütün davranışlarını, hatta gönlünden geçen duyguları bile kontrol etmelidir.
İhlas ile ilgili Ayetler
Vay o namaz kılanlarını haline, Ki onlar, kıldıkları namazdan habersizdirler. (Maun Suresi, 4-5)
Ey iman edenler, Allah'a ve ahiret gününe inanmayıp, insanlara karşı gösteriş olsun diye
malını infak eden gibi minnet ve eziyet ederek sadakalarınızı geçersiz kılmayın (Bakara Suresi, 264)
Ey kavmim, ben bunun karşılığında sizden hiçbir ücret istemiyorum.
Benim ücretim, beni yaratandan başkasına ait değildir.
Akıl erdirmeyecek misiniz? (Hud Suresi, 51)
"Güç ve basiret sahibi olan kullarımız İbrahim'i, İshak'ı ve Yakub'u da hatırla. Gerçekten Biz onları, katıksızca (ahiretteki asıl) yurdu düşünüp-anan ihlas sahipleri kıldık." (Sad Suresi, 45-46)
"Erkek olsun, kadın olsun, bir mü'min olarak kim salih bir amelde bulunursa, hiç şüphesiz
Biz onu güzel bir hayatla yaşatırız ve onların karşılığını, yaptıklarının en güzeliyle muhakkak veririz." (Nahl Suresi, 97)
“Oysa onlar, doğruya yönelerek, dini yalnız Allah'a has kılarak O'na kulluk etmek, namazı kılmak ve zekatı vermekle emrolunmuşlardı. Dosdoğru olan din de budur.” (Beyyine; 5)
"Kim Rabbine kavuşmayı arzu ediyorsa salih amel işlesin ve yapmış olduğu ibadette hiç kimseyi Rabbine ortak koşmasın." (Kehf; 110)
İhlas ile ilgili Hadisler
Allah Resûlü sallallahu aleyhi ve sellem buyurdu:
"Şüphesiz Allah, biçimlerinize ve sözlerinize bakmaz, işlerinize ve kalblerinize bakar."
Ebû Hureyre radıyallahu anh. İbn Mâce.
Allah Resûlü sallallahu aleyhi ve sellem buyurdu:
"Kişi, insanların gözünde cennetliklerin işi gibi iş yapar, oysa o cehennemliktir."
Sehl radıyallahu anh. Buhârî.
Allah Resûlü sallallahu aleyhi ve sellem buyurdu:
"Ameller, sonlara bağlıdır, ya da sonlarına göredir."
Sehl radıyallahu anh. Müslim.
Allah Resûlü sallallahu aleyhi ve sellem buyurdu:
"ihsan, Allaha sanki Onu görüyormuşsun gibi ibadet etmendir. Zira, sen Onu görmesen de, O seni kesinlikle görür."
Yahya radıyallahu anh. Müslim.
Allah Resûlü sallallahu aleyhi ve sellem buyurdu:
"Ameller ancak niyetlere göredir. Herkesin niyetine göre işlem yapılır."
Ömer radıyallahu anh. Buhârî.
Allah Resûlü sallallahu aleyhi ve sellem buyurdu:
"Allah bir topluluğa azap indirirse, içinde bulunan herkese isabet eder. Ancak, dirilirlerken amellerine göre dirilirler."
İbn Ömer radıyallahu anh. Buhârî.
Allah Resûlü sallallahu aleyhi ve sellem buyurdu:
"Şüphesiz, dilleriyle söylemedikçe veya onu yapmadıkça, Allah, ümmetimin gönüllerinden geçirdikleri şeyleri bağışlamıştır."
Ebû Hureyre radıyallahu anh. Buhârî.
Allah Resûlü sallallahu aleyhi ve sellem buyurdu:
"Sen bütün günleri oruçla, geceleri de namazla geçiriyormuşsun?"
"Evet."
"Böyle yaparsan hem gözün, hem de ruhun bitkin düşer, yorulur. Ara vermeden oruç tutanın orucu olmaz. Üç günlük oruç, tüm senenin orucuna bedeldir. Her ayın üç gününü oruçla geçir!"
İbn Amr radıyallahu anh. Müslim.
Allah Resûlü sallallahu aleyhi ve sellem buyurdu:
"Ey insanlar! Amellerden gücünüz yettiği kadarını alın! Siz bıkıp usanmadıkça Allah da bıkmaz. Allahın en çok sevdiği amel, az da olsa devamlı olanıdır."
Aişe radıyallahu anha. Buhârî.
Allah Resûlü sallallahu aleyhi ve sellem buyurdu:
"Doğruyu arayın, ılımlı olun! Şunu da iyi bilin ki, hiçbirinizi kendi ameli cennete koyacak değildir."
Aişe radıyallahu anha. Buhârî.
Allah Resûlü sallallahu aleyhi ve sellem buyurdu:
"Şüphesiz, bu din kolaydır. Kim güçleştirmeye kalkışırsa, ona yenik düşer."
Ebû Hureyre radıyallahu anh. Buhârî.
Salih niyet ve ihlas hakkındaki bu ayetlerden sonra Peygamber Efendimiz (Sallallahu Aleyhi Ve Sellem)'in hadisleri de şöyledir;
Hz. Ömer (Radıyallahu Anh)'den Resulullah (Sallallahu Aleyhi Ve Sellem)'in şöyle buyurduğu rivayet edilmiştir;
"Ameller niyetlere göredir. Herkese niyet ettiği şey verilir. (Niyetine göre ecir ve sevap alır veya cezalanır.) Kimin hicreti Allah ve Resulüne ise, onun hicreti Allah ve Resulüne olur. (Böylece Allah'ın emrini yapmış, rızasını da kazanmıştır.) Kim de dünyalık kazanmak ve bir kadınla evlenmek maksadıyla hicret ediyorsa, onun da yapmış olduğu hicreti, hicret ettiği şeylere olur. (Dünya malını kazanır. İstediği kadına kavuşur, fakat Allah'ın rızasından mahrum kalır.)" (Buhari, Müslim, Ebu Davud, Tirmizi, Nesai)
Ebu Hureyre (Radıyallahu Anh)'den Resulullah (Sallallahu Aleyhi Ve Sellem)'in şöyle buyurduğu rivayet edilmiştir.
"Allah vücutlarınıza ve şekillerinize bakmaz. Fakat Allah, kalplerinize bakar." (Müslim)
Niçin hadiste kalbinize bakar diye buyurulmuştur? Çünkü kalp niyetin yeridir. Allah onun için kalbe bakar.
Peygamber Efendimiz (Sallallahu Aleyhi Ve Sellem) şöyle buyurmuştur:
“Kul, birçok iyi ameller işler. Bu ameller mühürlü bir zarfda melekler tarafından Allah'a yükseltilir ve bu zarf Allah'ın huzuruna konur. Allah-u Teala: "Bu zarfı atınız, zira bunun içindeki amel ile benim rızam kasdedilmemiştir" buyurur. Sonra Allah-u Teala melekleri çağırır ve : "Şu şu amelleri ona yazınız" buyurur. Melekler; "Ya Rabbi! O bunların hiçbirini yapmadı." derler. Allah-u Teala; "Yapmadı ama, yapmayı niyet etti." buyurur.” (Darekutni)
Ayet ve Hadislerle Ramazan-ı Şerif ve Oruç
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ
عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللهُ عَنْهُ
قَالَ رَسُولُ اللهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ
مَنْ صَامَ رَمَضَانَ إِيمَاناً واحْتِسَاباً غُفِرَ لَهُ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِهِ
* * *
Hazreti Ebu Hureyre (radıyallahü anh), Rasülullah (sallallâhü aleyhi vesellem) Efendimiz’in şöyle buyurduğunu rivayet etmektedir:
“Kim, faziletine inanarak ve karşılığını yalnızca Allah’tan bekleyerek Ramazan orucunu tutarsa, geçmiş günahları bağışlanır.”
(Buhârî, Îmân, 28, Savm, 6; Müslim, Sıyâm, 203)
Ayet ve Hadislerle
Ramazan-ı Şerif ve Oruç
Mü’minler her türlü ibadet ve salih amelde olduğu gibi Ramazan orucunu da Yüce Allah’ın hakkı ve kulların da vazifesi olarak görür ve edaya çalışırlar. Onlar için bütünüyle Ramazan ayı ve orucu Yüce Yaratan’a yakınlaşmaya en güzel ve bereketli vesilelerden biridir.
Kur’an-ı Kerim’de onbir ayın sultanı Ramazan ve orucu hakkında şöyle buyrulmuştur:
شَهْرُ رَمَضَانَ الَّذِي أُنْزِلَ فِيهِ الْقُرْآنُ هُدًى لِلنَّاسِ وَبَيِّنَاتٍ مِنَ الْهُدَى وَالْفُرْقَانِ
“O Ramazan ayı ki insanlığa bir rehber olan, onları doğru yola götüren ve hakkı batıldan ayıran en açık ve parlak delilleri ihtiva eden Kur’ân o ayda indirildi.” (Bakara Suresi, 2/185)
يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا كُتِبَ عَلَيْكُمُ الصِّيَامُ كَمَا كُتِبَ عَلَى الَّذِينَ مِنْ قَبْلِكُمْ لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ
“Ey iman edenler! Sizden öncekilere farz kılındığı gibi oruç tutmak size de farz kılındı. Böylece umulur ki takva dairesine girer, fenalıklardan sakınırsınız.” (Bakara Suresi, 2/183)
Ramazan ve Şeâir-i İslam
Ramazan ayı ve orucu Allah’ın şeâirindendir. Allah’ın şeâiri ise; Allah’a ibadete vesile olan, haklarında saygı göstermeye kulların dâvet edildiği Kur’ân, Kâbe, Peygamber, namaz, oruç, ezan ve mescitler gibi alamet ve eserlerdir. İşte mü’minlerin Ramazan ve oruca saygısı, onlar İslam’ın alametlerinden olduğu için bambaşkadır. Kur’an-ı Kerim’de de;
وَمَنْ يُعَظِّمْ شَعَائِرَ اللهِ فَإِنَّهَا مِنْ تَقْوَى الْقُلُوبِ
“Artık her kim Allah’ın şeâirine hürmet gösterir, onların hukukunu muhafaza ederse şüphe yok ki bu, kalplerin takvâsındandır. (Hac Suresi, 22/32) buyrulmuştur.
Ramazan ve Allah Teâla ile İrtibat
Ramazan ayı ve orucu ruh ve beden sağlığına, ferdi ve içtimaî hayata bakan yönleriyle pek çok hikmet ve faydalara sahip olsa da hadis-i şerifte geçtiği üzere mü’minler onu yalnızca Allah’ın emri olduğu ve neticede de o’nun rızasına kavuşturduğu için eda ederler. Nitekim bir kudsî hadiste Efendimiz (aleyhissalatü vesselam) Ramazan orucuyla ilgili olarak Cenab-ı Hakk’ın şöyle buyurduğunu bildirmektedir:
كُلُّ عَمَلِ ابْنِ آدَمَ لَهُ إِلاَّ الصِّيامَ فَإِنَّهُ لي وأَنَا أَجْزِي بِهِ
“Oruç dışında insanoğlunun her ameli kendisi içindir. Oruç ise benim içindir ve mükâfatını da ben vereceğim.” (Buhârî, Savm, 9; Müslim, Sıyâm, 163)
Resul-i Ekrem (sallallâhü aleyhi vesellem) Efendimiz Ramazan ayı ve orucunun Allah’a yakınlaştırması ve fazileti hakkında ümmetine şöyle seslenmektedir:
للصَّائمِ فَرْحَتَانِ يفْرحُهُما إِذا أَفْطرَ فَرِحَ بفِطْرِهِ وإذَا لَقي ربَّهُ فرِح بِصَوْمِهِ
يتْرُكُ طَعامَهُ وَشَرابَهُ وشَهْوتَهُ مِنْ أَجْلي الصِّيامُ لي وأَنا أَجْزِي بِهِ والحسنَةُ بِعَشْرِ أَمْثَالِهَا
“Oruçlu mü’minin ferahlayıp sevineceği iki an vardır: Birisi iftar ettiği zaman, diğeri de orucunun sevabıyla Rabbine kavuştuğu andır.” (Buhârî, Savm, 9; Müslim, Sıyâm, 163)
والَّذِي نَفْسُ محَمَّدٍ بِيدِهِ لَخُلُوفُ فَمِ الصَّائمِ أَطْيبُ عِنْد اللَّهِ مِنْ رِيحِ المِسْكِ
“Muhammed’in (aleyhissalatü vesselam) canı kudret elinde olan Allah’a yemin ederim ki, oruçlunun ağız kokusu, Allah katında misk kokusundan daha güzeldir.” (Buhârî, Savm, 9; Müslim, Sıyâm, 163)
Muhtelif ayet ve hadislerde geçtiği üzere Ramazan ayı, mü’minlerin ibadetlerinin bire on, bire yediyüz ve Allah dilerse sonsuz sevapla mükafatlandırıldığı bir sürprizler ve lütuflar ayıdır.
Ramazan’ın kurbet vesilesi olmasında ihlasın hassasiyetle korunmasına vurguda bulunan Fethullah Gülen Hocaefendi şu noktalara dikkat çekmektedir: “oruçta hulûs çok önemlidir. Kul, oruç tutarken hulûs içinde olmalı, yani onu Cenâb-ı Hakk’ın kendisine armağan etmiş olduğu bir hediye gibi telakki etmeli ve katiyen onun içine Rabbin rızasından başka bir şey karıştırmamalıdır. Dahası, sürekli “Orucumu tam tutamadım, onu hakkıyla eda edemedim, Ramazan’ın hakkını veremedim” mülahazası içinde bulunmalıdır.” (Kırık Testi, Ümit Burcu)
Ramazan ve Azaların orucu
Bütün bir sene ve hatta ömür adına güzel bir örnek olan Ramazan’da mü’minlerden beklenen şey, başta kalb, ruh ve sâir latifeler olarak maddi-manevi bütün sistem ve roganlarıyla oruç tutulmasıdır.
Eller harama uzanmaktan, ayaklar harama yürümekten, dil yalan, gıybet ve dedi-kodudan, kulaklar haramı dinlemekten, gözler harama bakmaktan, zihin haramı tahayyül etmekten ve bunun gibi bütün azalar haramlardan uzak tutularak orucun hakkı verilmeye çalışılmalıdır. Allah Rasülü ve sahabe-i kiramınki gibi hakiki bir oruç ancak bu şekilde gerçekleşecektir. Bu konudaki örnek bir hadis şöyledir:
مَنْ لَمْ يَدَعْ قَوْلَ الزُّورِ والعَمَلَ بِهِ فلَيْسَ لِلَّهِ حَاجَةٌ في أَنْ يَدَعَ طَعامَهُ وشَرَابهُ
“Kim yalan konuşmayı ve yalan-dolanla iş yapmayı terketmezse, Allah o kimsenin yemesini, içmesini bırakmasına kıymet vermez.” (Buhârî, Savm, 8, Ebû Dâvûd, Savm, 25)
Ramazan-ı Şerif’ten beklenen neticeyi kazanmak ve “yazıklar olsun” itabına maruz kalmamak için yapılması gereken, insanın yeme-içmeden kendisini alıkoyduğu gibi aynı zamanda diğer bütün latife ve organlarını da haramlardan ve yakışıksız şeylerden uzak tutması, beden ve ruhunu Kur’an, sohbet-i Cânân, tefekkür ve ibadetle meşgul etmesidir. Böyle bir oruç, insanı tiryakisi olduğu zararlı alışkanlık ve adetleeden de Allah’ın izniyle muhafaza edecektir.
Ramazan ve Nefis Terbiyesi
Ramazan orucu inasana sabır ve tahammülü öğretir, nefsinin acziyet ve fakriyetini ihtar eder. Oruç, nefsi disiplin altına alıp iradeyi kuvvetlendirir. Kalb, ruh ve diğer manevi latifeler oruç vesilesiyle arınıp kuvvetlenir.
Ramazan ayı yeme, içme, uyuma gibi nefsin arzu ettiği şeylere karşı tavır belirleme, nefsanî isteklere karşı, kalb, ruh ve vicdan atmosferine sığınarak sürekli istikamet üzere hareket etmeyi öğretir.
İki Cihan Serveri Efendimiz (sallallâhü aleyhi vesellem) orucun kötülüklere karşı muhafazasını ve oruçlu kimseden beklenen tavrı ümmetine şöyle haber verir:
والصِّيامُ جُنَّةٌ فَإِذا كَانَ يوْمُ صوْمِ أَحدِكُمْ فَلَا يرْفُثْ ولا يَصْخَبْ
فَإِنْ سَابَّهُ أَحدٌ أَوْ قاتَلَهُ فَلْيقُلْ إِنِّي صَائمٌ
“Oruç günahlara karşı bir kalkandır. Sizden biriniz oruç tuttuğu zaman kötü söz söylemesin ve kavga etmesin. Şayet biri kendisine söver ya da sataşırsa: ‘Ben oruçluyum’ desin.” (Buhârî, Savm, 9; Müslim, Sıyâm, 163)
Orucun nefis terbiyesine yardımcı olmasıyla ilgili olarak Bediüzzaman Hazretleri’nin Mektubat’ındaki bir örnek şöyledir:
“Ramazan-ı Şerifin orucu, doğrudan doğruya nefsin mevhum rububiyetini kırmak ve aczini göstermekle ubudiyetini bildirmek cihetindeki hikmetlerinden bir hikmeti şudur ki: Nefis, Rabbini tanımak istemiyor; firavunâne kendi rububiyet istiyor. Ne kadar azaplar çektirilse, o damar onda kalır. Fakat açlıkla o damarı kırılır. İşte, Ramazan-ı Şerifteki oruç, doğrudan doğruya nefsin firavunluk cephesine darbe vurur, kırar. Aczini, zaafını, fakrını gösterir, abd olduğunu bildirir.
Hadis rivayetlerinde vardır ki: Cenâb-ı Hak nefse demiş ki: “Ben neyim, sen nesin?” Nefis demiş: “Ben benim, Sen Sen’sin.” Azap vermiş, Cehenneme atmış, yine sormuş. Yine demiş: “Ene ene, ente ente.” Hangi nevi azâbı vermiş, enâniyetten vazgeçmemiş. Sonra açlıkla azap vermiş. Yani aç bırakmış. Yine sormuş: “Men ene? Ve mâ ente?” Nefis demiş: “Ente Rabbiye’r-Rahîm., Ve ene abdüke’l-âciz.” Yani, “Sen benim Rabb-i Rahîmimsin. Ben ise Sen’in âciz bir kulunum.”
Ramazan ve Şükür
Oruç, nimetlerin kadrini bilmeye ve onlara şükretmeye sevkeder. Gündüz yemeklere el uzatamayan oruçlu kimse, bu nimetlerin hakiki sahibi olmadığını ve onları kendisne nasip edenin Allah Teâlâ olduğunu yakınen anlar ve bu sayede bir şükr-ü mânevî de bulunmuş olur. Böylece oruçlu kimseye şükür kapıları açılır.
مَا يَفْعَلُ اللهُ بِعَذَابِكُمْ إِنْ شَكَرْتُمْ وَآمَنْتُمْ وَكَانَ اللهُ شَاكِرًا عَلِيمًا
“Siz şükredip iman ettikten sonra Allah ne diye sizi cezalandırsın ki? Gerçekten Allah şükredenlerin mükâfatlarını bol bol verir ve her şeyi hakkıyla bilir.” (Nisa Suresi, 4/147)
Ramazan ve Bağışlanma Atmosferi
Ramazan mağfiret ve rahmet ayıdır. “Ramazan’ın başı rahmet, ortası mağfiret ve sonu da cehennemden kurtuluştur.” (İbn-i Ebid-Dünya) Allah rızası için oruç tutan bahtiyar Müslümanlara Allah Teâlâ ekstra lütuflarda bulunur. Buna işaret eden bazı hadis-i şeriflerde Allah Rasülü (sallallâhü aleyhi vesellem) Efendimiz şöyle buyururlar:
إِذا جَاءَ رَمَضَانُ فُتِّحَتْ أَبْوَابُ الجنَّةِ وغُلِّقَتْ أَبْوَابُ النَّارِ وصُفِّدَتِ الشياطِينُ
“Ramazan ayı girdiğinde cennetin kapıları açılır, cehennemin kapıları kapanır ve şeytanlar zincirlere vurulur.” (Buhârî, Savm 5; Müslim, Sıyâm, 1-5)
مَا مِنْ عبْدٍ يصُومُ يَوماً في سَبِيلِ اللَّه إِلاَّ باعَدَ اللَّه بِذلك اليَومِ وَجْهَهُ عَن النَّارِ سَبْعِينَ خَرِيفاً
“Allah, rızası uğrunda bir gün oruç tutan bir kulunu cehennemden yetmiş mevsimlik mesafe uzaklaştırır.” (Buhârî, Cihâd, 36; Müslim, Sıyâm,167-168)
Bu ay öylesine bereketli ve ilahi lütuflara açıktır ki günahlardan kaçınma ve hayırlara yönelme adına harekete geçen ve bu yolda irade cehdi sergileye herkes affolunur. Nitekim bu konudaki çarpıcı bir hadiste bildirildiğine göre Peygamber efendimiz (sallallahu aleyhi ve sellem) şöyle buyurmuşlardır: “Cebrâil aleyhisselam geldi ve ‘Ramazana yetişmiş, Ramazanı idrak etmiş olduğu halde Allah’ın mağfiretini kazanamamış, afv ü mağfiret bulamamış kimseye de yazıklar olsun, rahmetten uzak olsun o!’ dedi, ben de ‘amin’ dedim.” Bu aya erişip de kendini affettirme gayretine girmeme büyük bir kayıptır.
Ramazan ve Kur’an
Ramazan-ı Şerif’i değerler üstü kıymete ulaştıran nokta onda Allah kelamı Kur’an’ın indirlmiş olmasıdır. Ramazan, Kur’an ayıdır. Efendimiz (sallallâhü aleyhi vesellem) en çok bu ayda Kuran okumuştur. Öyleyse ümmeti olarak bize düşen de Kur’an- Kerim’i anlamını düşünerek, tefekkürle okumaktır. Allah dostları Kur’an’la iştigal ederken, bizzat Efendimiz (aleyhissalati veselam)’dan alıyormuş ve hatta ayetler bize o an yeni nazil oluyormuş gibi dikkat ve saygıyla okumaya ve dinlemeye çalışmamızı tavsiye etmişlerdir.
Hadislerde nakledildiğine göre Allah Rasülü (sallallahu aleyhi ve sellem) ve Hazreti Cibrîl (aleyhisselam) Ramazan’da Kur’an-ı Kerim’i karşılıklı olarak mukabele suretinde okurlardı.
Hazreti Cebrîl (aleyhisselam) her sene Ramazan ayında, bir rivayete göre de Ramazan ayının her gecesinde, Allah Rasülü (sallallahu aleyhi ve sellem) Efendimiz’e gelirdi. Allah Rasûlü (aleyhi ekmelüttehâya) Kur’an âyetlerini Cibrîl Aleyhisselam’a okurdu ve sonra da onun okuyuşunu dinlerdi.
Kur’an’ın Ramazan’da inmesi ve özellikle bu ayda Kur’an okumanın kat kat mükâfatlandırılacağının müjdelenmesi sebebiyle, mü’minler Ramazan boyunca camilerde ve evlerde “mukabele” okumayı ve hatimler yapmayı güzel bir adet haline getirmişlerdir. Selef-i salihîn efendilerimiz, Kur’an’ı her ay bir defa hatmetmeyi ona karşı vefanın alt sınırı kabul etmiştir.
Ramazan ve Dua Dinamiği
Kur’an-ı Kerim’de Ramazan ayı ve orucunun anlatıldığı yerde dikketmizi çeken husulardan birisi de Ramazan’la ilgili ayetlerin nihayetinde duanın anlatılmasıdır. Burada Allah Teâlâ mü’minlere Ramazan ve orucu bildirdikten sonra şöyle seslenir:
وَإِذَا سَأَلَكَ عِبَادِي عَنِّي فَإِنِّي قَرِيبٌ أُجِيبُ دَعْوَةَ الدَّاعِ إِذَا دَعَانِ
فَلْيَسْتَجِيبُوا لِي وَلْيُؤْمِنُوا بِي لَعَلَّهُمْ يَرْشُدُونَ
“Kullarım Ben’i senden soracak olurlarsa, bilsinler ki Ben pek yakınım. Bana dua edenin duasına icabet ederim. Öyleyse onlar da dâvetime icabet ve Bana hakkıyla inanıp tasdik etsinler ki doğru yolda yürüyerek selâmete ersinler.” (Bakara Suresi, 2/185)
Öyleyse biz de ellerimizi açıp sürekli O’na dua etmeliyiz. Dua ederken de, himmetimizi âlî tutmalı; yakın çevremizden başlayarak inananların ve bütün insanlığın hayır ve saadetini istemeliyiz. Bu mevzudaki hadis-i şeriflerde şöyle buyurulmuştur: “Allah (azze ve celle) Ramazan’ın her gecesinde üç defa şöyle buyurur: Bir isteği için dua eden yok mu ona isteğini vereyim. Tevbe eden yok mu tevbesini kabul edeyim.” (Beyhakî)
“Allah Teâlâ, Ramazan’ın her gün ve gecesinde cehennemi hak eden bir kısım kimseleri bağışlar. Bir de ramazan’ın her gün ve gecesinde her müslümanın kabul edilecek bir duası vardır.” (Müsned-i Bezzâr)
Ramazan ve Teravih İklimi
Rasûl-ü Ekrem (aleyhissalatu vesselâm) Efendimiz, bir hadis-i şeriflerinde teravih namazı kılmanın önemini şöyle ifade buyurmuşlardır:
منْ قَامَ رَمَضَانَ إِيماناً واحْتِساباً غُفِرَ لَهُ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِهِ
“Kim inanarak ve sevabını Allah’tan umarak Ramazan namazını (teravihi) ikâme ederse onun geçmiş günahları bağışlanır.” (Sahih-i Buhari, Sahih-i Müslim)
Teravih namazı Hanefî, Şafiî, Hanbelî mezheplerine göre yirmi rekâttır. Malikî mezhebinde ise yirmi ve otuz altı rekât olduğu şeklinde iki görüş vardır. Gücü ve kuvveti yerinde olan mü’minler teravih namazını mutlaka yirmi rekat olarak ikâme etmeye çalışmalıdırlar.
İslam alimleri, teravih namazını Kur’an-ı Kerîm’i en az bir kere hatmederek kılmanın sünnet, birden fazla hatimle ikâme etmenin ise bir fazilet olduğunu belirtmişlerdir. Teravih namazı kılınırken, ayetlerin tertil üzere okunması ve namazda tadil-i erkana riayet edilmesi çok önemlidir.
Çocuklar da teravih namazından mahrum bırakılmamalıdır. Onlar da mutlaka camiye götürülmeli fakat ibadet huzur ve edebini ihlal etmelerine de müsaade edilmemlidir.
Ramazan ve Kadir Gecesi
Ramazan’ın bütün geceleri değerli olmakla birlikte son on günün yeri ayrıdır. Hazret-i Âişe annemizin bildirdiğine göre Efendimiz (aleyhi ekmelüttehâya) Ramazan’ın son on gününe ayrı bir önem verirdi:
كَانَ رَسُولُ اللهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّم إِذَا دَخَلَ العَشْرُ أَحْيَى اللَّيْلَ وَأَيْقَظَ أَهْلَهُ وَشَدَّ المِئْزَرَ
“Ramazan ayının son on gününde Rasülullah (sallallahu aleyhi ve selem) geceleri ihyâ eder, ev halkını uyandırır, kendisini tamamen ibadete adardı. (Buhârî, Leyletül-Kadr, 5; Müslim, İtikaf, 7)
Hadislerde geçtiğine göre Kadir gecesini Ramazan’ın son on gecesinde, bir rivayette de son onun tek gecelerinde aramamız tavsiye edilmiştir. Bin daha hayırlı olan Kadir gecesine nâil olmaya çalışmak, bütün inananların hedefidir.
لَيْلَةُ الْقَدْرِ خَيْرٌ مِنْ أَلْفِ شَهْرٍ
“Kadir gecesi bin aydan daha hayırlıdır.” (Kadr Suresi, 97/3)
Allah dostları da bütün bir Ramazan’ı hatta bütün bir senenin gecelerini Kadir gecesi olabilir diye değerlendirenlerin bu geceye erişeceğini söylemişlerdir.
Hazret-i Âişe annemiz, Allah Rasülü Efendimiz’e “Yâ Rasülallah! Kadis gecesini idrak edersem nasıl dua edeyim” diye sormuş, Efendimiz de (aleyhissalati vesselam) şu cevabı vermişlerdir:
اللَّهُمَّ إِنَّكَ عَفُوٌّ تُحِبُّ العفْوَ فاعْفُ عنِّي
“Allah’ım! Sen çokça affedicisin, affı seversin, beni de affet.” (Sünen-i Tirmizi)
Biz bu ve benzeri duaları, bütün ümmet-i Muhammed’in ve insanlığın hayır ve hidayetini niyet ederek yapmalıyız.
Ramazan ve Reyyân Kapısı
Hadis-i şeriflerde, Cennet’in sekiz kapısından bahsedilmekte ve mü’minlerin farklı farklı kapılardan Cennet’e girecekleri belirtilmektedir.
إِنَّ فِي الجَنَّة باباً يُقَالُ لَهُ الرَّيَّانُ يدْخُلُ مِنْهُ الصَّائمونَ يومَ القِيامةِ لا يَدْخُلُ مِنْهُ أَحَدٌ غَيرهُم
“Cennette reyyân denilen bir kapı vardır ki, kıyamet günü oradan ancak oruçlular girecek, onlardan başka kimse giremeyecektir.” (Buhârî, Savm, 4; Müslim, Sıyâm, 166)
Ramazan ve Hayır Faaliyetleri (İçtimai Hayat)
Sosyal hayat adına da Ramazan’ın yeri bambaşkadır. Ramazan vesilesiyle dargınlık ve kırgınlıklara son verilir. Mü’minler birbirlerini ve özellikle de fakirler ve talebeleri iftar ve sahur soflarına davet ederler.
كَانَ رَسُولُ اللهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّم ، أَجْوَدَ النَّاسِ وَكَانَ أَجْوَدُ مَا يَكُونُ في رَمَضَانَ حِينَ يَلْقَاهُ جِبْرِيلُ وَكَانَ جِبْرِيلُ يَلْقَاهُ في كُلِّ لَيْلَةٍ مِنْ رَمَضَانَ فَيُدَارِسُهُ القُرْآنَ فَلَرَسُولُ اللهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّم حِينَ يَلْقَاهُ جِبْرِيلُ أَجْوَدُ بِالخَيْرِ مِنَ الرِّيحِ المُرْسَلَةِ
“Rasüllullah (sallallahu aleyhi ve sellem) insanların en cömerdi idi. Onun en cömert olduğu anlar da Ramazan’da Hazret-i Cibrîl’in, onunla buluştuğu zamanlardı. Cibrîl (aleyhisselâm), Ramazan’ın her gecesinde Peygamber Efendimiz (sallallahu aleyhi ve sellem) ile buluşur, karşılıklı Kur’an okurlardı. Bundan dolayı Rasülullah (aleyhissalatü vesselam) Hazret-i Cibrîl ile buluştuğunda, hayır getiren bereketli rüzgârdan daha cömert davranırdı.” (Buhârî, Savm, 7; Müslim, Fezâil, 48, 50)
Mü’minler de çoğunlukla zekatlarını bu ayda verir, Allah yolundaki himmet ve sadakalarında Allah Rasülü’nü örnek alırlar.
Ramazan ve Oruçluya İftar Ettirmenin Fazileti
Ramazan’ın hayır vesilesi olmasının ayrı bir ünvanı da iftar davetleridir. Efendimiz (sallallahu aleyhi ve selem) ve shabe-i kiramın sofraları misafirsiz kalmamıştır. Hatta misafirsiz yemek yemeyen hanelerin sayısı hiç de az değildir.
مَنْ فَطَّرَ صَائماً كانَ لَهُ مِثْلُ أَجْرِهِ غَيْرَ أَنَّهُ لا يَنْقُصُ مِنْ أجْر الصَّائمِ شيءٍ
“Kim bir oruçluyu iftar ettirirse, oruçlu kadar sevap kazanır. Oruçlunun sevabından da hiçbir şey eksilmez.” (Tirmizî, Savm, 82. Ayrıca bk. Nesâî, Cihâd, 44; İbni Mâce, Sıyâm, 45)
أَفْطَرَ عِندكُمْ الصَّائمونَ ، وأَكَلَ طَعَامَكُمْ الأَبْرَارُ وَصَلَّتْ عَلَيْكُمُ المَلائِكَةُ
Bir hadiste bildirildiğine göre de Allah Rasülü (sallallahu aleyhi ve selem), bir gün Hz. Sa’d İbni Ubâde’nin yanına geldi. Hz. Sa’d derhal bir parça ekmek ve zeytin çıkarıp Rasülullah’a ikram etti. Efendimiz (aleyhi ekmelüttehâyâ) bunları yedikten sonra ona şöyle dua etti:
“Evinizde hep oruçlular iftar etsin, yemeğinizi iyiler yesin, melekler de duacınız olsun.” (Ebû Dâvûd, Et’ime, 54. Ayrıca bk. İbni Mâce, Sıyâm, 45)
Ramazan ve Sahur
Ramazan orucunu sahur yaparak tutmak sünnettir. Çocuklar da mutlaka sahur ve iftarlara iştirak ettirilmeli, oruç tutamayacak kadar küçük olsalar bile iftar ve sahurun manevi havasını onlara da teneffüs ettirmelidir.
تَسَحَّرُوا فَإِنَّ في السّحُورِ بَركَةً
“Sahur yapınız, zira sahurda bolluk-bereket vardır.” (Buhârî, Savm, 20; Müslim, Sıyâm, 45)
فَضْلُ ما بيْنَ صِيَامِنَا وَصِيامِ أَهْل الكتاب أَكْلَةُ السَّحَرِ
“Bizim orucumuz ile Ehl-i kitabın orucu arasındaki en önemli fark sahur yemeğidir.” Müslim, Sıyâm, 46)
Ramazan ve İtikaf
Kendini Allah’a ibadete adamanın ünvanı olan itikaf, Efendimiz (sallallahu aleyhi ve selem)’in ömrünün sonuna değin devam ettiği bir sünnetidir. Hadiste şöyle rivayet edilmiştir:
كَانَ رسولُ اللَّهِ صَلّى اللهُ عَلَيْهِ وسَلَّم يَعتَكِفُ العَشْرَ الأَوَاخِرَ مِنْ رَمَضَانَ
“Resûlullah sallallahu aleyhi ve sellem ramazanın son on gününde itikâfa çekilirdi.” (Buhârî, İtikâf 1, 6; Müslim, İtikâf, 1-4)
Netice olarak
Her şeyiyle tamamen hayır, bereket ve rahmet olan Ramazan ayı ve oruç ibadeti bütün sene için de en güzel bir örnek ve talimdir. Allah Teâlâ dileseydi oniki ay oruç tutmamızı emir buyururdu ve bu O’nun hakkıdır. Fakat O, diğer ibadetlerde de olduğu gibi kullarına rahmetiyle muamele de bulunmuş ve Ramazan’dan sonra da aynı ruh ve intizamın korunması murad buyurmuştur. Ramazn ayı ve orucunun anlatıldığı ayetlerde şöyle buyrulmuştur:
يُرِيدُ اللهُ بِكُمُ الْيُسْرَ وَلاَ يُرِيدُ بِكُمُ الْعُسْرَ
“Allah Teâlâ siz kulları için kolaylık murad eder, zorluk değil.” (Bakara Suresi, 2/185)
Allah’ım! Biz aciz ve Sana muhtaç kullarına Ramazan’ın ruhunu duyur ve bu vesileyle bizlere mağfiret ve merhamet buyur. Amin.
اَللَّهُمَّ صَلِّ وَسَلِّمْ وَبَارِكْ عَلٰى سَيِّدِنَا مُحَمَّدٍ
وَعَلٰى اٰلِه وَأَصْحَابِهِ أَجْمَعِينْ
وَسَلَامٌ عَلَى الْمُرْسَلِينَ
وَالْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ
عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللهُ عَنْهُ
قَالَ رَسُولُ اللهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ
مَنْ صَامَ رَمَضَانَ إِيمَاناً واحْتِسَاباً غُفِرَ لَهُ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِهِ
* * *
Hazreti Ebu Hureyre (radıyallahü anh), Rasülullah (sallallâhü aleyhi vesellem) Efendimiz’in şöyle buyurduğunu rivayet etmektedir:
“Kim, faziletine inanarak ve karşılığını yalnızca Allah’tan bekleyerek Ramazan orucunu tutarsa, geçmiş günahları bağışlanır.”
(Buhârî, Îmân, 28, Savm, 6; Müslim, Sıyâm, 203)
Ayet ve Hadislerle
Ramazan-ı Şerif ve Oruç
Mü’minler her türlü ibadet ve salih amelde olduğu gibi Ramazan orucunu da Yüce Allah’ın hakkı ve kulların da vazifesi olarak görür ve edaya çalışırlar. Onlar için bütünüyle Ramazan ayı ve orucu Yüce Yaratan’a yakınlaşmaya en güzel ve bereketli vesilelerden biridir.
Kur’an-ı Kerim’de onbir ayın sultanı Ramazan ve orucu hakkında şöyle buyrulmuştur:
شَهْرُ رَمَضَانَ الَّذِي أُنْزِلَ فِيهِ الْقُرْآنُ هُدًى لِلنَّاسِ وَبَيِّنَاتٍ مِنَ الْهُدَى وَالْفُرْقَانِ
“O Ramazan ayı ki insanlığa bir rehber olan, onları doğru yola götüren ve hakkı batıldan ayıran en açık ve parlak delilleri ihtiva eden Kur’ân o ayda indirildi.” (Bakara Suresi, 2/185)
يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا كُتِبَ عَلَيْكُمُ الصِّيَامُ كَمَا كُتِبَ عَلَى الَّذِينَ مِنْ قَبْلِكُمْ لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ
“Ey iman edenler! Sizden öncekilere farz kılındığı gibi oruç tutmak size de farz kılındı. Böylece umulur ki takva dairesine girer, fenalıklardan sakınırsınız.” (Bakara Suresi, 2/183)
Ramazan ve Şeâir-i İslam
Ramazan ayı ve orucu Allah’ın şeâirindendir. Allah’ın şeâiri ise; Allah’a ibadete vesile olan, haklarında saygı göstermeye kulların dâvet edildiği Kur’ân, Kâbe, Peygamber, namaz, oruç, ezan ve mescitler gibi alamet ve eserlerdir. İşte mü’minlerin Ramazan ve oruca saygısı, onlar İslam’ın alametlerinden olduğu için bambaşkadır. Kur’an-ı Kerim’de de;
وَمَنْ يُعَظِّمْ شَعَائِرَ اللهِ فَإِنَّهَا مِنْ تَقْوَى الْقُلُوبِ
“Artık her kim Allah’ın şeâirine hürmet gösterir, onların hukukunu muhafaza ederse şüphe yok ki bu, kalplerin takvâsındandır. (Hac Suresi, 22/32) buyrulmuştur.
Ramazan ve Allah Teâla ile İrtibat
Ramazan ayı ve orucu ruh ve beden sağlığına, ferdi ve içtimaî hayata bakan yönleriyle pek çok hikmet ve faydalara sahip olsa da hadis-i şerifte geçtiği üzere mü’minler onu yalnızca Allah’ın emri olduğu ve neticede de o’nun rızasına kavuşturduğu için eda ederler. Nitekim bir kudsî hadiste Efendimiz (aleyhissalatü vesselam) Ramazan orucuyla ilgili olarak Cenab-ı Hakk’ın şöyle buyurduğunu bildirmektedir:
كُلُّ عَمَلِ ابْنِ آدَمَ لَهُ إِلاَّ الصِّيامَ فَإِنَّهُ لي وأَنَا أَجْزِي بِهِ
“Oruç dışında insanoğlunun her ameli kendisi içindir. Oruç ise benim içindir ve mükâfatını da ben vereceğim.” (Buhârî, Savm, 9; Müslim, Sıyâm, 163)
Resul-i Ekrem (sallallâhü aleyhi vesellem) Efendimiz Ramazan ayı ve orucunun Allah’a yakınlaştırması ve fazileti hakkında ümmetine şöyle seslenmektedir:
للصَّائمِ فَرْحَتَانِ يفْرحُهُما إِذا أَفْطرَ فَرِحَ بفِطْرِهِ وإذَا لَقي ربَّهُ فرِح بِصَوْمِهِ
يتْرُكُ طَعامَهُ وَشَرابَهُ وشَهْوتَهُ مِنْ أَجْلي الصِّيامُ لي وأَنا أَجْزِي بِهِ والحسنَةُ بِعَشْرِ أَمْثَالِهَا
“Oruçlu mü’minin ferahlayıp sevineceği iki an vardır: Birisi iftar ettiği zaman, diğeri de orucunun sevabıyla Rabbine kavuştuğu andır.” (Buhârî, Savm, 9; Müslim, Sıyâm, 163)
والَّذِي نَفْسُ محَمَّدٍ بِيدِهِ لَخُلُوفُ فَمِ الصَّائمِ أَطْيبُ عِنْد اللَّهِ مِنْ رِيحِ المِسْكِ
“Muhammed’in (aleyhissalatü vesselam) canı kudret elinde olan Allah’a yemin ederim ki, oruçlunun ağız kokusu, Allah katında misk kokusundan daha güzeldir.” (Buhârî, Savm, 9; Müslim, Sıyâm, 163)
Muhtelif ayet ve hadislerde geçtiği üzere Ramazan ayı, mü’minlerin ibadetlerinin bire on, bire yediyüz ve Allah dilerse sonsuz sevapla mükafatlandırıldığı bir sürprizler ve lütuflar ayıdır.
Ramazan’ın kurbet vesilesi olmasında ihlasın hassasiyetle korunmasına vurguda bulunan Fethullah Gülen Hocaefendi şu noktalara dikkat çekmektedir: “oruçta hulûs çok önemlidir. Kul, oruç tutarken hulûs içinde olmalı, yani onu Cenâb-ı Hakk’ın kendisine armağan etmiş olduğu bir hediye gibi telakki etmeli ve katiyen onun içine Rabbin rızasından başka bir şey karıştırmamalıdır. Dahası, sürekli “Orucumu tam tutamadım, onu hakkıyla eda edemedim, Ramazan’ın hakkını veremedim” mülahazası içinde bulunmalıdır.” (Kırık Testi, Ümit Burcu)
Ramazan ve Azaların orucu
Bütün bir sene ve hatta ömür adına güzel bir örnek olan Ramazan’da mü’minlerden beklenen şey, başta kalb, ruh ve sâir latifeler olarak maddi-manevi bütün sistem ve roganlarıyla oruç tutulmasıdır.
Eller harama uzanmaktan, ayaklar harama yürümekten, dil yalan, gıybet ve dedi-kodudan, kulaklar haramı dinlemekten, gözler harama bakmaktan, zihin haramı tahayyül etmekten ve bunun gibi bütün azalar haramlardan uzak tutularak orucun hakkı verilmeye çalışılmalıdır. Allah Rasülü ve sahabe-i kiramınki gibi hakiki bir oruç ancak bu şekilde gerçekleşecektir. Bu konudaki örnek bir hadis şöyledir:
مَنْ لَمْ يَدَعْ قَوْلَ الزُّورِ والعَمَلَ بِهِ فلَيْسَ لِلَّهِ حَاجَةٌ في أَنْ يَدَعَ طَعامَهُ وشَرَابهُ
“Kim yalan konuşmayı ve yalan-dolanla iş yapmayı terketmezse, Allah o kimsenin yemesini, içmesini bırakmasına kıymet vermez.” (Buhârî, Savm, 8, Ebû Dâvûd, Savm, 25)
Ramazan-ı Şerif’ten beklenen neticeyi kazanmak ve “yazıklar olsun” itabına maruz kalmamak için yapılması gereken, insanın yeme-içmeden kendisini alıkoyduğu gibi aynı zamanda diğer bütün latife ve organlarını da haramlardan ve yakışıksız şeylerden uzak tutması, beden ve ruhunu Kur’an, sohbet-i Cânân, tefekkür ve ibadetle meşgul etmesidir. Böyle bir oruç, insanı tiryakisi olduğu zararlı alışkanlık ve adetleeden de Allah’ın izniyle muhafaza edecektir.
Ramazan ve Nefis Terbiyesi
Ramazan orucu inasana sabır ve tahammülü öğretir, nefsinin acziyet ve fakriyetini ihtar eder. Oruç, nefsi disiplin altına alıp iradeyi kuvvetlendirir. Kalb, ruh ve diğer manevi latifeler oruç vesilesiyle arınıp kuvvetlenir.
Ramazan ayı yeme, içme, uyuma gibi nefsin arzu ettiği şeylere karşı tavır belirleme, nefsanî isteklere karşı, kalb, ruh ve vicdan atmosferine sığınarak sürekli istikamet üzere hareket etmeyi öğretir.
İki Cihan Serveri Efendimiz (sallallâhü aleyhi vesellem) orucun kötülüklere karşı muhafazasını ve oruçlu kimseden beklenen tavrı ümmetine şöyle haber verir:
والصِّيامُ جُنَّةٌ فَإِذا كَانَ يوْمُ صوْمِ أَحدِكُمْ فَلَا يرْفُثْ ولا يَصْخَبْ
فَإِنْ سَابَّهُ أَحدٌ أَوْ قاتَلَهُ فَلْيقُلْ إِنِّي صَائمٌ
“Oruç günahlara karşı bir kalkandır. Sizden biriniz oruç tuttuğu zaman kötü söz söylemesin ve kavga etmesin. Şayet biri kendisine söver ya da sataşırsa: ‘Ben oruçluyum’ desin.” (Buhârî, Savm, 9; Müslim, Sıyâm, 163)
Orucun nefis terbiyesine yardımcı olmasıyla ilgili olarak Bediüzzaman Hazretleri’nin Mektubat’ındaki bir örnek şöyledir:
“Ramazan-ı Şerifin orucu, doğrudan doğruya nefsin mevhum rububiyetini kırmak ve aczini göstermekle ubudiyetini bildirmek cihetindeki hikmetlerinden bir hikmeti şudur ki: Nefis, Rabbini tanımak istemiyor; firavunâne kendi rububiyet istiyor. Ne kadar azaplar çektirilse, o damar onda kalır. Fakat açlıkla o damarı kırılır. İşte, Ramazan-ı Şerifteki oruç, doğrudan doğruya nefsin firavunluk cephesine darbe vurur, kırar. Aczini, zaafını, fakrını gösterir, abd olduğunu bildirir.
Hadis rivayetlerinde vardır ki: Cenâb-ı Hak nefse demiş ki: “Ben neyim, sen nesin?” Nefis demiş: “Ben benim, Sen Sen’sin.” Azap vermiş, Cehenneme atmış, yine sormuş. Yine demiş: “Ene ene, ente ente.” Hangi nevi azâbı vermiş, enâniyetten vazgeçmemiş. Sonra açlıkla azap vermiş. Yani aç bırakmış. Yine sormuş: “Men ene? Ve mâ ente?” Nefis demiş: “Ente Rabbiye’r-Rahîm., Ve ene abdüke’l-âciz.” Yani, “Sen benim Rabb-i Rahîmimsin. Ben ise Sen’in âciz bir kulunum.”
Ramazan ve Şükür
Oruç, nimetlerin kadrini bilmeye ve onlara şükretmeye sevkeder. Gündüz yemeklere el uzatamayan oruçlu kimse, bu nimetlerin hakiki sahibi olmadığını ve onları kendisne nasip edenin Allah Teâlâ olduğunu yakınen anlar ve bu sayede bir şükr-ü mânevî de bulunmuş olur. Böylece oruçlu kimseye şükür kapıları açılır.
مَا يَفْعَلُ اللهُ بِعَذَابِكُمْ إِنْ شَكَرْتُمْ وَآمَنْتُمْ وَكَانَ اللهُ شَاكِرًا عَلِيمًا
“Siz şükredip iman ettikten sonra Allah ne diye sizi cezalandırsın ki? Gerçekten Allah şükredenlerin mükâfatlarını bol bol verir ve her şeyi hakkıyla bilir.” (Nisa Suresi, 4/147)
Ramazan ve Bağışlanma Atmosferi
Ramazan mağfiret ve rahmet ayıdır. “Ramazan’ın başı rahmet, ortası mağfiret ve sonu da cehennemden kurtuluştur.” (İbn-i Ebid-Dünya) Allah rızası için oruç tutan bahtiyar Müslümanlara Allah Teâlâ ekstra lütuflarda bulunur. Buna işaret eden bazı hadis-i şeriflerde Allah Rasülü (sallallâhü aleyhi vesellem) Efendimiz şöyle buyururlar:
إِذا جَاءَ رَمَضَانُ فُتِّحَتْ أَبْوَابُ الجنَّةِ وغُلِّقَتْ أَبْوَابُ النَّارِ وصُفِّدَتِ الشياطِينُ
“Ramazan ayı girdiğinde cennetin kapıları açılır, cehennemin kapıları kapanır ve şeytanlar zincirlere vurulur.” (Buhârî, Savm 5; Müslim, Sıyâm, 1-5)
مَا مِنْ عبْدٍ يصُومُ يَوماً في سَبِيلِ اللَّه إِلاَّ باعَدَ اللَّه بِذلك اليَومِ وَجْهَهُ عَن النَّارِ سَبْعِينَ خَرِيفاً
“Allah, rızası uğrunda bir gün oruç tutan bir kulunu cehennemden yetmiş mevsimlik mesafe uzaklaştırır.” (Buhârî, Cihâd, 36; Müslim, Sıyâm,167-168)
Bu ay öylesine bereketli ve ilahi lütuflara açıktır ki günahlardan kaçınma ve hayırlara yönelme adına harekete geçen ve bu yolda irade cehdi sergileye herkes affolunur. Nitekim bu konudaki çarpıcı bir hadiste bildirildiğine göre Peygamber efendimiz (sallallahu aleyhi ve sellem) şöyle buyurmuşlardır: “Cebrâil aleyhisselam geldi ve ‘Ramazana yetişmiş, Ramazanı idrak etmiş olduğu halde Allah’ın mağfiretini kazanamamış, afv ü mağfiret bulamamış kimseye de yazıklar olsun, rahmetten uzak olsun o!’ dedi, ben de ‘amin’ dedim.” Bu aya erişip de kendini affettirme gayretine girmeme büyük bir kayıptır.
Ramazan ve Kur’an
Ramazan-ı Şerif’i değerler üstü kıymete ulaştıran nokta onda Allah kelamı Kur’an’ın indirlmiş olmasıdır. Ramazan, Kur’an ayıdır. Efendimiz (sallallâhü aleyhi vesellem) en çok bu ayda Kuran okumuştur. Öyleyse ümmeti olarak bize düşen de Kur’an- Kerim’i anlamını düşünerek, tefekkürle okumaktır. Allah dostları Kur’an’la iştigal ederken, bizzat Efendimiz (aleyhissalati veselam)’dan alıyormuş ve hatta ayetler bize o an yeni nazil oluyormuş gibi dikkat ve saygıyla okumaya ve dinlemeye çalışmamızı tavsiye etmişlerdir.
Hadislerde nakledildiğine göre Allah Rasülü (sallallahu aleyhi ve sellem) ve Hazreti Cibrîl (aleyhisselam) Ramazan’da Kur’an-ı Kerim’i karşılıklı olarak mukabele suretinde okurlardı.
Hazreti Cebrîl (aleyhisselam) her sene Ramazan ayında, bir rivayete göre de Ramazan ayının her gecesinde, Allah Rasülü (sallallahu aleyhi ve sellem) Efendimiz’e gelirdi. Allah Rasûlü (aleyhi ekmelüttehâya) Kur’an âyetlerini Cibrîl Aleyhisselam’a okurdu ve sonra da onun okuyuşunu dinlerdi.
Kur’an’ın Ramazan’da inmesi ve özellikle bu ayda Kur’an okumanın kat kat mükâfatlandırılacağının müjdelenmesi sebebiyle, mü’minler Ramazan boyunca camilerde ve evlerde “mukabele” okumayı ve hatimler yapmayı güzel bir adet haline getirmişlerdir. Selef-i salihîn efendilerimiz, Kur’an’ı her ay bir defa hatmetmeyi ona karşı vefanın alt sınırı kabul etmiştir.
Ramazan ve Dua Dinamiği
Kur’an-ı Kerim’de Ramazan ayı ve orucunun anlatıldığı yerde dikketmizi çeken husulardan birisi de Ramazan’la ilgili ayetlerin nihayetinde duanın anlatılmasıdır. Burada Allah Teâlâ mü’minlere Ramazan ve orucu bildirdikten sonra şöyle seslenir:
وَإِذَا سَأَلَكَ عِبَادِي عَنِّي فَإِنِّي قَرِيبٌ أُجِيبُ دَعْوَةَ الدَّاعِ إِذَا دَعَانِ
فَلْيَسْتَجِيبُوا لِي وَلْيُؤْمِنُوا بِي لَعَلَّهُمْ يَرْشُدُونَ
“Kullarım Ben’i senden soracak olurlarsa, bilsinler ki Ben pek yakınım. Bana dua edenin duasına icabet ederim. Öyleyse onlar da dâvetime icabet ve Bana hakkıyla inanıp tasdik etsinler ki doğru yolda yürüyerek selâmete ersinler.” (Bakara Suresi, 2/185)
Öyleyse biz de ellerimizi açıp sürekli O’na dua etmeliyiz. Dua ederken de, himmetimizi âlî tutmalı; yakın çevremizden başlayarak inananların ve bütün insanlığın hayır ve saadetini istemeliyiz. Bu mevzudaki hadis-i şeriflerde şöyle buyurulmuştur: “Allah (azze ve celle) Ramazan’ın her gecesinde üç defa şöyle buyurur: Bir isteği için dua eden yok mu ona isteğini vereyim. Tevbe eden yok mu tevbesini kabul edeyim.” (Beyhakî)
“Allah Teâlâ, Ramazan’ın her gün ve gecesinde cehennemi hak eden bir kısım kimseleri bağışlar. Bir de ramazan’ın her gün ve gecesinde her müslümanın kabul edilecek bir duası vardır.” (Müsned-i Bezzâr)
Ramazan ve Teravih İklimi
Rasûl-ü Ekrem (aleyhissalatu vesselâm) Efendimiz, bir hadis-i şeriflerinde teravih namazı kılmanın önemini şöyle ifade buyurmuşlardır:
منْ قَامَ رَمَضَانَ إِيماناً واحْتِساباً غُفِرَ لَهُ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِهِ
“Kim inanarak ve sevabını Allah’tan umarak Ramazan namazını (teravihi) ikâme ederse onun geçmiş günahları bağışlanır.” (Sahih-i Buhari, Sahih-i Müslim)
Teravih namazı Hanefî, Şafiî, Hanbelî mezheplerine göre yirmi rekâttır. Malikî mezhebinde ise yirmi ve otuz altı rekât olduğu şeklinde iki görüş vardır. Gücü ve kuvveti yerinde olan mü’minler teravih namazını mutlaka yirmi rekat olarak ikâme etmeye çalışmalıdırlar.
İslam alimleri, teravih namazını Kur’an-ı Kerîm’i en az bir kere hatmederek kılmanın sünnet, birden fazla hatimle ikâme etmenin ise bir fazilet olduğunu belirtmişlerdir. Teravih namazı kılınırken, ayetlerin tertil üzere okunması ve namazda tadil-i erkana riayet edilmesi çok önemlidir.
Çocuklar da teravih namazından mahrum bırakılmamalıdır. Onlar da mutlaka camiye götürülmeli fakat ibadet huzur ve edebini ihlal etmelerine de müsaade edilmemlidir.
Ramazan ve Kadir Gecesi
Ramazan’ın bütün geceleri değerli olmakla birlikte son on günün yeri ayrıdır. Hazret-i Âişe annemizin bildirdiğine göre Efendimiz (aleyhi ekmelüttehâya) Ramazan’ın son on gününe ayrı bir önem verirdi:
كَانَ رَسُولُ اللهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّم إِذَا دَخَلَ العَشْرُ أَحْيَى اللَّيْلَ وَأَيْقَظَ أَهْلَهُ وَشَدَّ المِئْزَرَ
“Ramazan ayının son on gününde Rasülullah (sallallahu aleyhi ve selem) geceleri ihyâ eder, ev halkını uyandırır, kendisini tamamen ibadete adardı. (Buhârî, Leyletül-Kadr, 5; Müslim, İtikaf, 7)
Hadislerde geçtiğine göre Kadir gecesini Ramazan’ın son on gecesinde, bir rivayette de son onun tek gecelerinde aramamız tavsiye edilmiştir. Bin daha hayırlı olan Kadir gecesine nâil olmaya çalışmak, bütün inananların hedefidir.
لَيْلَةُ الْقَدْرِ خَيْرٌ مِنْ أَلْفِ شَهْرٍ
“Kadir gecesi bin aydan daha hayırlıdır.” (Kadr Suresi, 97/3)
Allah dostları da bütün bir Ramazan’ı hatta bütün bir senenin gecelerini Kadir gecesi olabilir diye değerlendirenlerin bu geceye erişeceğini söylemişlerdir.
Hazret-i Âişe annemiz, Allah Rasülü Efendimiz’e “Yâ Rasülallah! Kadis gecesini idrak edersem nasıl dua edeyim” diye sormuş, Efendimiz de (aleyhissalati vesselam) şu cevabı vermişlerdir:
اللَّهُمَّ إِنَّكَ عَفُوٌّ تُحِبُّ العفْوَ فاعْفُ عنِّي
“Allah’ım! Sen çokça affedicisin, affı seversin, beni de affet.” (Sünen-i Tirmizi)
Biz bu ve benzeri duaları, bütün ümmet-i Muhammed’in ve insanlığın hayır ve hidayetini niyet ederek yapmalıyız.
Ramazan ve Reyyân Kapısı
Hadis-i şeriflerde, Cennet’in sekiz kapısından bahsedilmekte ve mü’minlerin farklı farklı kapılardan Cennet’e girecekleri belirtilmektedir.
إِنَّ فِي الجَنَّة باباً يُقَالُ لَهُ الرَّيَّانُ يدْخُلُ مِنْهُ الصَّائمونَ يومَ القِيامةِ لا يَدْخُلُ مِنْهُ أَحَدٌ غَيرهُم
“Cennette reyyân denilen bir kapı vardır ki, kıyamet günü oradan ancak oruçlular girecek, onlardan başka kimse giremeyecektir.” (Buhârî, Savm, 4; Müslim, Sıyâm, 166)
Ramazan ve Hayır Faaliyetleri (İçtimai Hayat)
Sosyal hayat adına da Ramazan’ın yeri bambaşkadır. Ramazan vesilesiyle dargınlık ve kırgınlıklara son verilir. Mü’minler birbirlerini ve özellikle de fakirler ve talebeleri iftar ve sahur soflarına davet ederler.
كَانَ رَسُولُ اللهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّم ، أَجْوَدَ النَّاسِ وَكَانَ أَجْوَدُ مَا يَكُونُ في رَمَضَانَ حِينَ يَلْقَاهُ جِبْرِيلُ وَكَانَ جِبْرِيلُ يَلْقَاهُ في كُلِّ لَيْلَةٍ مِنْ رَمَضَانَ فَيُدَارِسُهُ القُرْآنَ فَلَرَسُولُ اللهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّم حِينَ يَلْقَاهُ جِبْرِيلُ أَجْوَدُ بِالخَيْرِ مِنَ الرِّيحِ المُرْسَلَةِ
“Rasüllullah (sallallahu aleyhi ve sellem) insanların en cömerdi idi. Onun en cömert olduğu anlar da Ramazan’da Hazret-i Cibrîl’in, onunla buluştuğu zamanlardı. Cibrîl (aleyhisselâm), Ramazan’ın her gecesinde Peygamber Efendimiz (sallallahu aleyhi ve sellem) ile buluşur, karşılıklı Kur’an okurlardı. Bundan dolayı Rasülullah (aleyhissalatü vesselam) Hazret-i Cibrîl ile buluştuğunda, hayır getiren bereketli rüzgârdan daha cömert davranırdı.” (Buhârî, Savm, 7; Müslim, Fezâil, 48, 50)
Mü’minler de çoğunlukla zekatlarını bu ayda verir, Allah yolundaki himmet ve sadakalarında Allah Rasülü’nü örnek alırlar.
Ramazan ve Oruçluya İftar Ettirmenin Fazileti
Ramazan’ın hayır vesilesi olmasının ayrı bir ünvanı da iftar davetleridir. Efendimiz (sallallahu aleyhi ve selem) ve shabe-i kiramın sofraları misafirsiz kalmamıştır. Hatta misafirsiz yemek yemeyen hanelerin sayısı hiç de az değildir.
مَنْ فَطَّرَ صَائماً كانَ لَهُ مِثْلُ أَجْرِهِ غَيْرَ أَنَّهُ لا يَنْقُصُ مِنْ أجْر الصَّائمِ شيءٍ
“Kim bir oruçluyu iftar ettirirse, oruçlu kadar sevap kazanır. Oruçlunun sevabından da hiçbir şey eksilmez.” (Tirmizî, Savm, 82. Ayrıca bk. Nesâî, Cihâd, 44; İbni Mâce, Sıyâm, 45)
أَفْطَرَ عِندكُمْ الصَّائمونَ ، وأَكَلَ طَعَامَكُمْ الأَبْرَارُ وَصَلَّتْ عَلَيْكُمُ المَلائِكَةُ
Bir hadiste bildirildiğine göre de Allah Rasülü (sallallahu aleyhi ve selem), bir gün Hz. Sa’d İbni Ubâde’nin yanına geldi. Hz. Sa’d derhal bir parça ekmek ve zeytin çıkarıp Rasülullah’a ikram etti. Efendimiz (aleyhi ekmelüttehâyâ) bunları yedikten sonra ona şöyle dua etti:
“Evinizde hep oruçlular iftar etsin, yemeğinizi iyiler yesin, melekler de duacınız olsun.” (Ebû Dâvûd, Et’ime, 54. Ayrıca bk. İbni Mâce, Sıyâm, 45)
Ramazan ve Sahur
Ramazan orucunu sahur yaparak tutmak sünnettir. Çocuklar da mutlaka sahur ve iftarlara iştirak ettirilmeli, oruç tutamayacak kadar küçük olsalar bile iftar ve sahurun manevi havasını onlara da teneffüs ettirmelidir.
تَسَحَّرُوا فَإِنَّ في السّحُورِ بَركَةً
“Sahur yapınız, zira sahurda bolluk-bereket vardır.” (Buhârî, Savm, 20; Müslim, Sıyâm, 45)
فَضْلُ ما بيْنَ صِيَامِنَا وَصِيامِ أَهْل الكتاب أَكْلَةُ السَّحَرِ
“Bizim orucumuz ile Ehl-i kitabın orucu arasındaki en önemli fark sahur yemeğidir.” Müslim, Sıyâm, 46)
Ramazan ve İtikaf
Kendini Allah’a ibadete adamanın ünvanı olan itikaf, Efendimiz (sallallahu aleyhi ve selem)’in ömrünün sonuna değin devam ettiği bir sünnetidir. Hadiste şöyle rivayet edilmiştir:
كَانَ رسولُ اللَّهِ صَلّى اللهُ عَلَيْهِ وسَلَّم يَعتَكِفُ العَشْرَ الأَوَاخِرَ مِنْ رَمَضَانَ
“Resûlullah sallallahu aleyhi ve sellem ramazanın son on gününde itikâfa çekilirdi.” (Buhârî, İtikâf 1, 6; Müslim, İtikâf, 1-4)
Netice olarak
Her şeyiyle tamamen hayır, bereket ve rahmet olan Ramazan ayı ve oruç ibadeti bütün sene için de en güzel bir örnek ve talimdir. Allah Teâlâ dileseydi oniki ay oruç tutmamızı emir buyururdu ve bu O’nun hakkıdır. Fakat O, diğer ibadetlerde de olduğu gibi kullarına rahmetiyle muamele de bulunmuş ve Ramazan’dan sonra da aynı ruh ve intizamın korunması murad buyurmuştur. Ramazn ayı ve orucunun anlatıldığı ayetlerde şöyle buyrulmuştur:
يُرِيدُ اللهُ بِكُمُ الْيُسْرَ وَلاَ يُرِيدُ بِكُمُ الْعُسْرَ
“Allah Teâlâ siz kulları için kolaylık murad eder, zorluk değil.” (Bakara Suresi, 2/185)
Allah’ım! Biz aciz ve Sana muhtaç kullarına Ramazan’ın ruhunu duyur ve bu vesileyle bizlere mağfiret ve merhamet buyur. Amin.
اَللَّهُمَّ صَلِّ وَسَلِّمْ وَبَارِكْ عَلٰى سَيِّدِنَا مُحَمَّدٍ
وَعَلٰى اٰلِه وَأَصْحَابِهِ أَجْمَعِينْ
وَسَلَامٌ عَلَى الْمُرْسَلِينَ
وَالْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ
Temel Hadis Kitaplari, temel hadis kaynakları, ve sahipleri
Sahih-i Buhari
Sahih-i Müslim
Sünen-i Nesai
Sünen-i Tirmizi
Sünen-i Ebu Davut
Sünen-i İbn Mace
Bunlar ehl-i Sünnetin sağlam güvenilir hadisçileridir.
Hadis ilminde hadisler ravisine, senedine, doğruluğuna, geliş şekline göre sınıflara ayrılır.
Esas olarak üç hadis türü vardır:
Sahih (صحيح) hadîs: Ravi ve senet itibariyle kesinlikle şüphesiz gelen hadisler.
Hasen ('حسن) hadîs: Yazılışında kusur bulunan hadisler.
Zayıf (ضعيف) hadîs: Senedinde ve metninde bir illet bulunan hadisler.
Uydurulmuş sözlere ise mevzu denilmektedir.
Hadis, Kur'an'dan sonra ikinci kaynaktır. Kur'an'ın tefsirinde hadis
başlıca kaynaktır. Hadis, sünnetin yaslandığı kaynaktır. İslam
mezheplerinin doğuşunda hadisler farklılıklara yol açan birer fıkıh
usulü kaynağı da sayılır.
İslam'da Kütüb-i sitte denilen temel hadis kitapları:
İmam Buhari
Müslim
Ebu Davud
Tirmizi
İmam Nesâi
İbn Mace'nin yazdığı kitaplardır.
Buhari ve Müslim'e sahihayn denilir, Sahihleri ile meşhur iki hadis
yazarıdır. Diğer dört hadis yazarının kitapları Sünendir. Diğer hadîs
kitabı türleri: Cami, Müsned, Mucem, Müstedrek, Mustahrec, Cüz, Tabakat.
Hadîs ilimleri usul ve esastan meydana gelir: Usuli Hadis, hadislerin
ravisini, senedini, metnini araştıran ilim dalıdır. Hadisi kimin
rivayet ettiğini, hadisin kesintili olup olmadığını, metnin doğruluğunu
araştırır. Alt ilim dalları vardır.
Cerh ve Ta'dil, raviyi redd (cerh) veya duzeltmeyi (tadil) ele alır.
Rical, ravilerin hayatını ele alır.
Hadis ihtilafı, birbiriyle çelişen hadisleri karşılaştırır.
İlelilhadis, hadisin doğruluğunu zedeleyen gizli noktaları aydınlatır.
Sünnet: Hazreti Peygamberin hayat tarzı ve dini mirası, hüküm çıkarılan hadisler,
peygamberin, sonra ashabının, sonra tabiinin, sonra ümmetin örnek aldığı usul
Sünnetullah: Allah'ın hükmü ve yasaları
Metluv vahiy: Kuranı Kerim
Gayri metluv vahiy: Hadisler
Siret: Hazreti Muhammed'in hayatı, ahlakı, dış görünüşü (çoğulu siyer)
Hadis: Hazreti Muhammed'in söz, iş ve takrirleri, ayetlerin tefsiri, haber, Kuran'ın tatbikatı, vahyi gayri metluv
Eser: Ashabın sözlerinin de içinde olduğu hadis
Haber: Kuran, hadis, ashab ictihadı ve diğer bilgilerin tümü
Ashab: Hazreti Muhammed'in zamanında yaşayıp, onunla görüşmüş, müslüman ve aklı başında insanlar
Tabiin: Ashab zamanında yaşayanlar
Tebeut Tabiin: Tabiinden hadis nakledenler
Mütevatir: Hazreti Muhammed'in zamanına şahit olmuş kişilerin ittifakla bildirdikleri söz
Meşhur: Hazreti Muhammed'in zamanında değil, tabiin ve sonrakilerce tevatürle nakledilmiş söz
Vahid Haber: Bir veya birkaç kişinin naklettiği söz (fıkıhta delil hükmüne geçmez)
Gayri sahih: Karışık söz, neshe uğramış (zayıf ama uydurma değildir)
Mevzu: Uydurma, gerçek dışı (nakli bile günahtır)
İstinbat: Hüküm çıkarma
Muhaddis: Hadis bilimci (hadislerin anlamından çok ifade ve sağlamlığına bakar)
Fakih: Hadisin sebebi, siyakı, maksadı ve delaleti ile meşgul olan kişi
İsrailiyat: Mevzu söz, uydurmalar
Sıhhat: Hadiste aranan doğruluk şartı (akla
aykırılık, Kurana aykırılık, İslam'ın ruhuna aykırılık, fıtrata ve
tabiata aykırılık, tarihe aykırılık yönünden)
Kezzabin: Yalancılar
La tectemiu ümmeti aled dalale: Ümmetin, dalalet üzerinde
birleşmeyeceğini ifade eden cümle (topyekün herkes hata yapamaz
anlamında)
Nesh: Bir hadisin diğerinin zorluğunu hafifletmesi
Rivayet: Dedi, rivayet etti, haber verdi, bildirdi ifadeleriyle belirli kişilerin belirli şartlarla bir metni kaynağına götüren zincir
Tedvin: Derleme
Dirayet: Ebu Hanife'nin sıhhat için mana
rivayetini kabul etmemesi, söz zincirinde ravinin şurasını
hatırlamıyorum dediği durum, usul ve metin incelemesi, Ebu Hanife'nin 17
hadise tam intibakı.
İmla: Söyleyerek yazdırma
Tevsik: Doğruluğu kanıtlama
Yemin: Hadis rivayet edene önce yemin ettirmek (Halife Ali'nin uyguladığı bir yöntemdir)
Sika: Güvenilir
Garib: Şaz, bir kişiden gelen nakil
Hadis Rivayet Eden Başlıca Sahabeler
Ebu Hureyre - 5374 hadis
Abdullah ibn Ömer - 2630 hadis
Enes bin Malik - 2286 hadis
Ayşe - 2210 hadis
İbn-i Abbas - 1660 hadis
Cabir bin Abdullah - 1540 hadis
Ebu Said el-Hudri - 1170 hadis.[2]
Hz. Muhammed hakkında hadisleri
Peygamber, "Benden Kur’an haricinde hiç bir şey yazmayınız. Kur'an'dan
başka benden bir şey yazmış olan varsa onu derhal imha etsin. Benden bir
hadis rivayet ediniz; bunun bir mahzuru yoktur; benim söylemediğim bir
şeyi kim bile bile bana isnad ederse, cehennemdeki yerini
hazırlasın."[3] dediği rivayet edilmektedir.
Ne zaman ki, Kur'an-ı Kerim ayetlerinin çoğunluğu nazil oldu; birçok
hafızlar tarafından ezberlendi ve artık başka bir şeyle karışması
hususundaki endişe ortadan kalktı; işte o zaman İslam Peygamberi
Muhammed'in, hadislerin yazılabileceğini ifade ederek, "İlmi (hadisi)
yazı ile tespit ediniz."[4] dediği de rivayet olunmaktadır.
Sahih-i Buhari
Sahih-i Müslim
Sünen-i Nesai
Sünen-i Tirmizi
Sünen-i Ebu Davut
Sünen-i İbn Mace
Bunlar ehl-i Sünnetin sağlam güvenilir hadisçileridir.
Hadis ilminde hadisler ravisine, senedine, doğruluğuna, geliş şekline göre sınıflara ayrılır.
Esas olarak üç hadis türü vardır:
Sahih (صحيح) hadîs: Ravi ve senet itibariyle kesinlikle şüphesiz gelen hadisler.
Hasen ('حسن) hadîs: Yazılışında kusur bulunan hadisler.
Zayıf (ضعيف) hadîs: Senedinde ve metninde bir illet bulunan hadisler.
Uydurulmuş sözlere ise mevzu denilmektedir.
Hadis, Kur'an'dan sonra ikinci kaynaktır. Kur'an'ın tefsirinde hadis
başlıca kaynaktır. Hadis, sünnetin yaslandığı kaynaktır. İslam
mezheplerinin doğuşunda hadisler farklılıklara yol açan birer fıkıh
usulü kaynağı da sayılır.
İslam'da Kütüb-i sitte denilen temel hadis kitapları:
İmam Buhari
Müslim
Ebu Davud
Tirmizi
İmam Nesâi
İbn Mace'nin yazdığı kitaplardır.
Buhari ve Müslim'e sahihayn denilir, Sahihleri ile meşhur iki hadis
yazarıdır. Diğer dört hadis yazarının kitapları Sünendir. Diğer hadîs
kitabı türleri: Cami, Müsned, Mucem, Müstedrek, Mustahrec, Cüz, Tabakat.
Hadîs ilimleri usul ve esastan meydana gelir: Usuli Hadis, hadislerin
ravisini, senedini, metnini araştıran ilim dalıdır. Hadisi kimin
rivayet ettiğini, hadisin kesintili olup olmadığını, metnin doğruluğunu
araştırır. Alt ilim dalları vardır.
Cerh ve Ta'dil, raviyi redd (cerh) veya duzeltmeyi (tadil) ele alır.
Rical, ravilerin hayatını ele alır.
Hadis ihtilafı, birbiriyle çelişen hadisleri karşılaştırır.
İlelilhadis, hadisin doğruluğunu zedeleyen gizli noktaları aydınlatır.
Sünnet: Hazreti Peygamberin hayat tarzı ve dini mirası, hüküm çıkarılan hadisler,
peygamberin, sonra ashabının, sonra tabiinin, sonra ümmetin örnek aldığı usul
Sünnetullah: Allah'ın hükmü ve yasaları
Metluv vahiy: Kuranı Kerim
Gayri metluv vahiy: Hadisler
Siret: Hazreti Muhammed'in hayatı, ahlakı, dış görünüşü (çoğulu siyer)
Hadis: Hazreti Muhammed'in söz, iş ve takrirleri, ayetlerin tefsiri, haber, Kuran'ın tatbikatı, vahyi gayri metluv
Eser: Ashabın sözlerinin de içinde olduğu hadis
Haber: Kuran, hadis, ashab ictihadı ve diğer bilgilerin tümü
Ashab: Hazreti Muhammed'in zamanında yaşayıp, onunla görüşmüş, müslüman ve aklı başında insanlar
Tabiin: Ashab zamanında yaşayanlar
Tebeut Tabiin: Tabiinden hadis nakledenler
Mütevatir: Hazreti Muhammed'in zamanına şahit olmuş kişilerin ittifakla bildirdikleri söz
Meşhur: Hazreti Muhammed'in zamanında değil, tabiin ve sonrakilerce tevatürle nakledilmiş söz
Vahid Haber: Bir veya birkaç kişinin naklettiği söz (fıkıhta delil hükmüne geçmez)
Gayri sahih: Karışık söz, neshe uğramış (zayıf ama uydurma değildir)
Mevzu: Uydurma, gerçek dışı (nakli bile günahtır)
İstinbat: Hüküm çıkarma
Muhaddis: Hadis bilimci (hadislerin anlamından çok ifade ve sağlamlığına bakar)
Fakih: Hadisin sebebi, siyakı, maksadı ve delaleti ile meşgul olan kişi
İsrailiyat: Mevzu söz, uydurmalar
Sıhhat: Hadiste aranan doğruluk şartı (akla
aykırılık, Kurana aykırılık, İslam'ın ruhuna aykırılık, fıtrata ve
tabiata aykırılık, tarihe aykırılık yönünden)
Kezzabin: Yalancılar
La tectemiu ümmeti aled dalale: Ümmetin, dalalet üzerinde
birleşmeyeceğini ifade eden cümle (topyekün herkes hata yapamaz
anlamında)
Nesh: Bir hadisin diğerinin zorluğunu hafifletmesi
Rivayet: Dedi, rivayet etti, haber verdi, bildirdi ifadeleriyle belirli kişilerin belirli şartlarla bir metni kaynağına götüren zincir
Tedvin: Derleme
Dirayet: Ebu Hanife'nin sıhhat için mana
rivayetini kabul etmemesi, söz zincirinde ravinin şurasını
hatırlamıyorum dediği durum, usul ve metin incelemesi, Ebu Hanife'nin 17
hadise tam intibakı.
İmla: Söyleyerek yazdırma
Tevsik: Doğruluğu kanıtlama
Yemin: Hadis rivayet edene önce yemin ettirmek (Halife Ali'nin uyguladığı bir yöntemdir)
Sika: Güvenilir
Garib: Şaz, bir kişiden gelen nakil
Hadis Rivayet Eden Başlıca Sahabeler
Ebu Hureyre - 5374 hadis
Abdullah ibn Ömer - 2630 hadis
Enes bin Malik - 2286 hadis
Ayşe - 2210 hadis
İbn-i Abbas - 1660 hadis
Cabir bin Abdullah - 1540 hadis
Ebu Said el-Hudri - 1170 hadis.[2]
Hz. Muhammed hakkında hadisleri
Peygamber, "Benden Kur’an haricinde hiç bir şey yazmayınız. Kur'an'dan
başka benden bir şey yazmış olan varsa onu derhal imha etsin. Benden bir
hadis rivayet ediniz; bunun bir mahzuru yoktur; benim söylemediğim bir
şeyi kim bile bile bana isnad ederse, cehennemdeki yerini
hazırlasın."[3] dediği rivayet edilmektedir.
Ne zaman ki, Kur'an-ı Kerim ayetlerinin çoğunluğu nazil oldu; birçok
hafızlar tarafından ezberlendi ve artık başka bir şeyle karışması
hususundaki endişe ortadan kalktı; işte o zaman İslam Peygamberi
Muhammed'in, hadislerin yazılabileceğini ifade ederek, "İlmi (hadisi)
yazı ile tespit ediniz."[4] dediği de rivayet olunmaktadır.
islamisches Hadith mit Buchstaben I anfangen
12.1 Ich
Dschābir (ra) berichtete:
Ich suchte den Propheten (sas) auf, um eine Geldschuld meines Vaters zu be-gleichen. Ich klopfte an die Tür, und der Prophet sagte: „Wer ist dort?“
Da erwiderte ich: „Ich!“
Der Prophet sagte: „Ich, Ich?“, als ob er eine derartige Antwort von mir nicht mochte. (Bu)
12.2 Ihrām-Kleidung
Abdullāh ibn Umar (ra) berichtete: Ein Mann fragte:
„O Gesandter Allahs, was darf der Mann für Kleidung anziehen, wenn er sich im Ihrām-Zustand befindet?“
Der Gesandte Allahs (sas) sagte: „Er darf folgendes nicht anziehen (oder tra-gen): das Hemd, den Turban, die Hose, den Burnus und die Leder Strümpfe; es sei denn, er findet dazu keine Sandalen. In diesem Fall darf er Lederstrümp-fe anziehen, die er zuvor unterhalb der Knöchel durch Abschneiden des Le-ders freimachte. Ihr dürft ferner keine Kleidung tragen, welche Spuren von Färbungen durch Wars(-Pflanze)97 oder Safran haben.“ (Bu)
12.3 Imām
Anas ibn Mālik (ra) berichtete:
Der Gesandte Allahs (sas) fiel von seiner Pferdestute herunter und verletzte sich entweder das Bein oder die Schulter; er hielt sich von seinen Frauen zu-rück und suchte zu diesem Zweck einen hochgelegenen Raum, der über eine Treppe aus Baumstämmen zu erreichen war, auf. Als ihm seine Gefährten den Krankenbesuch abstatteten, verrichtete er mit ihnen das Gebet, indem er es als Imām sitzend leitete, während sie standen.
Nach Beendigung des Gebets mit dem Taslīm, sagte er: „Der Imām ist deshalb da, um befolgt zu werden: wenn er den Takbīr spricht, so sprechet ihr auch den Takbīr nach; und wenn er eine Verbeugung vornimmt, so verbeugt ihr
97 „Wars“ (m): eine Pflanze, die in der arabischen Halbinsel, Abessinien und Indien wächst und zur gelblichen Färbung von Kleidern benutzt wird.
277
euch auch; und wenn er sich niederwirft, so werfet ihr euch auch nieder; und wenn er im Stehen das Gebet verrichtet, so verrichtet ihr auch das Gebet im Stehen.“ (Bu)
12.4 Irreführung
Abū Huraira (ra) berichtete: Der Gesandte Allahs (sas) sagte:
„Wer Menschen zum rechten Weg anspornt, dem wird gleicher Lohn zuteil sein wie der Lohn derer, die ihm Folge leisteten, ohne jedoch ihren Lohn zu verringern.
Und wer Menschen zum Irrweg anspornt, dem wird in gleichem Maße Sünde zuteil sein, wie die das Maß der Sünden derer, die ihm Folge leisteten, ohne jedoch ihre Sünden zu verringern.“ (Mu)
12.5 Irrtum
Ibn Abbās (ra) berichtete, dass der Prophet (sas) sagte:
„Wahrlich, Allah zieht meine Umma nicht zur Rechenschaft bei Taten, die sie durch Irrtum, Vergessenheit und Nötigung begangen hat.“ (Hak, Ma, Tab)
12.6 Islam
Amr ibn Auf (ra) berichtete: Der Gesandte Allahs (sas) sagte:
„Der Islam hat fremdartig angefangen, und er wird fremdartig wiederkehren, wie er angefangen hat. Wohl den Fremdartigen, die das wieder ins Leben ru-fen, was die Leute nach mir von meiner Sunna vernachlässigt haben.“ (Mik)
Ghaith Amr (ra) berichtete, dass der Gesandte Allahs (sas) folgendes gesagt hat:
„Der Islam ist souverän, und er kann nicht übertroffen werden.“ (Bai, Dar)
Abū Abdurrahmān Abdullāh (ra), der Sohn von Umar ibn al-Khattāb (ra), berichtete: Ich hörte den Gesandten Allahs (sas) sagen:
„Der Islam wurde auf fünf (Pfeilern) errichtet: dem Zeugnis, dass kein Gott da ist außer Allah, und dass Muhammad der Gesandte Allahs ist, dem Verrichten des Gebetes, dem Entrichten der Zakāh, der Pilgerfahrt zum Hause und dem Fasten im Ramadān.“ (Bu, Mu)
Abū Huraira (ra) berichtete, dass der Gesandte Allahs (sas) sagte:
278
„Was meint ihr, wenn der Sohn der Maria zu euch entsandt werden wird und sogleich unter euch als Imām (nach eurem Glauben) sein wird?“ (Bu)
Abū Huraira (ra) berichtete, dass der Gesandte Allahs (sas) sagte:
„Ich schwöre bei Dem, in Dessen Hand mein Leben ist, dass der Sohn der Ma-ria alsbald zu euch als Schiedsrichter entsandt werden wird; sodann wird er das Kreuz brechen, das Schwein töten, den Krieg einstellen, und das Geld wird sich so vermehren, dass keiner es wird annehmen wollen. Stattdessen wird eine einzige Niederwerfung (zur Anbetung Allahs) besser sein als die Welt und das, was auf ihr ist.“
Abū Huraira fuhr fort: „Leset, wenn ihr wollt
„Und es gibt keinen unter den Leuten der Schrift, der nicht vor seinem Tod daran glauben wird; und am Tage der Auferstehung wird er ein Zeuge ge-gen sie sein.“ (4:159).“ (Bu)
Abū Sa’īd al-Khudrī (ra) berichtete, dass er den Gesandten Allahs (sas) folgendes sagen hörte:
„Wenn einer zum Islam kommt und seinen Islam gut lebt, dem wird Allah je-de schlechte Tat tilgen, die er einst begangen hatte. Danach gilt nur die Ab-rechnung: jede gute Tat wird (zur Belohnung) zehnfach bis 700-fach bewertet, und eine schlechte Tat wird als solche nur einfach bewertet, es sei denn, dass Allah (von der Bestrafung) absieht.“ (Bu)
Ibn Umar (ra) sagte: Der Gesandte Allahs (sas) sagte:
„Der Islam wurde auf fünf (Tragpfeilern) gebaut: dem Zeugnis, dass kein Gott da ist außer Allah, und dass Muhammad der Gesandte Allahs ist, dem Ver-richten des Gebets, dem Entrichten der Zakāh, dem Hadsch und dem Fasten im (Monat) Ramadān.“ (Bu)
Von Abū Amr (ra) - er wird auch Abū Amra (ra) genannt - Sufyān ibn Abdullāh (ra):
Ich sagte: „O Gesandter Allahs, sage mir ein Wort über den Islam, das ich von keinem anderen als dir erfragen kann.“
Er sagte: „Sprich: „Ich glaube an Allah“, dann stehe dazu.“ (Mu)
12.1 Ich
Dschābir (ra) berichtete:
Ich suchte den Propheten (sas) auf, um eine Geldschuld meines Vaters zu be-gleichen. Ich klopfte an die Tür, und der Prophet sagte: „Wer ist dort?“
Da erwiderte ich: „Ich!“
Der Prophet sagte: „Ich, Ich?“, als ob er eine derartige Antwort von mir nicht mochte. (Bu)
12.2 Ihrām-Kleidung
Abdullāh ibn Umar (ra) berichtete: Ein Mann fragte:
„O Gesandter Allahs, was darf der Mann für Kleidung anziehen, wenn er sich im Ihrām-Zustand befindet?“
Der Gesandte Allahs (sas) sagte: „Er darf folgendes nicht anziehen (oder tra-gen): das Hemd, den Turban, die Hose, den Burnus und die Leder Strümpfe; es sei denn, er findet dazu keine Sandalen. In diesem Fall darf er Lederstrümp-fe anziehen, die er zuvor unterhalb der Knöchel durch Abschneiden des Le-ders freimachte. Ihr dürft ferner keine Kleidung tragen, welche Spuren von Färbungen durch Wars(-Pflanze)97 oder Safran haben.“ (Bu)
12.3 Imām
Anas ibn Mālik (ra) berichtete:
Der Gesandte Allahs (sas) fiel von seiner Pferdestute herunter und verletzte sich entweder das Bein oder die Schulter; er hielt sich von seinen Frauen zu-rück und suchte zu diesem Zweck einen hochgelegenen Raum, der über eine Treppe aus Baumstämmen zu erreichen war, auf. Als ihm seine Gefährten den Krankenbesuch abstatteten, verrichtete er mit ihnen das Gebet, indem er es als Imām sitzend leitete, während sie standen.
Nach Beendigung des Gebets mit dem Taslīm, sagte er: „Der Imām ist deshalb da, um befolgt zu werden: wenn er den Takbīr spricht, so sprechet ihr auch den Takbīr nach; und wenn er eine Verbeugung vornimmt, so verbeugt ihr
97 „Wars“ (m): eine Pflanze, die in der arabischen Halbinsel, Abessinien und Indien wächst und zur gelblichen Färbung von Kleidern benutzt wird.
277
euch auch; und wenn er sich niederwirft, so werfet ihr euch auch nieder; und wenn er im Stehen das Gebet verrichtet, so verrichtet ihr auch das Gebet im Stehen.“ (Bu)
12.4 Irreführung
Abū Huraira (ra) berichtete: Der Gesandte Allahs (sas) sagte:
„Wer Menschen zum rechten Weg anspornt, dem wird gleicher Lohn zuteil sein wie der Lohn derer, die ihm Folge leisteten, ohne jedoch ihren Lohn zu verringern.
Und wer Menschen zum Irrweg anspornt, dem wird in gleichem Maße Sünde zuteil sein, wie die das Maß der Sünden derer, die ihm Folge leisteten, ohne jedoch ihre Sünden zu verringern.“ (Mu)
12.5 Irrtum
Ibn Abbās (ra) berichtete, dass der Prophet (sas) sagte:
„Wahrlich, Allah zieht meine Umma nicht zur Rechenschaft bei Taten, die sie durch Irrtum, Vergessenheit und Nötigung begangen hat.“ (Hak, Ma, Tab)
12.6 Islam
Amr ibn Auf (ra) berichtete: Der Gesandte Allahs (sas) sagte:
„Der Islam hat fremdartig angefangen, und er wird fremdartig wiederkehren, wie er angefangen hat. Wohl den Fremdartigen, die das wieder ins Leben ru-fen, was die Leute nach mir von meiner Sunna vernachlässigt haben.“ (Mik)
Ghaith Amr (ra) berichtete, dass der Gesandte Allahs (sas) folgendes gesagt hat:
„Der Islam ist souverän, und er kann nicht übertroffen werden.“ (Bai, Dar)
Abū Abdurrahmān Abdullāh (ra), der Sohn von Umar ibn al-Khattāb (ra), berichtete: Ich hörte den Gesandten Allahs (sas) sagen:
„Der Islam wurde auf fünf (Pfeilern) errichtet: dem Zeugnis, dass kein Gott da ist außer Allah, und dass Muhammad der Gesandte Allahs ist, dem Verrichten des Gebetes, dem Entrichten der Zakāh, der Pilgerfahrt zum Hause und dem Fasten im Ramadān.“ (Bu, Mu)
Abū Huraira (ra) berichtete, dass der Gesandte Allahs (sas) sagte:
278
„Was meint ihr, wenn der Sohn der Maria zu euch entsandt werden wird und sogleich unter euch als Imām (nach eurem Glauben) sein wird?“ (Bu)
Abū Huraira (ra) berichtete, dass der Gesandte Allahs (sas) sagte:
„Ich schwöre bei Dem, in Dessen Hand mein Leben ist, dass der Sohn der Ma-ria alsbald zu euch als Schiedsrichter entsandt werden wird; sodann wird er das Kreuz brechen, das Schwein töten, den Krieg einstellen, und das Geld wird sich so vermehren, dass keiner es wird annehmen wollen. Stattdessen wird eine einzige Niederwerfung (zur Anbetung Allahs) besser sein als die Welt und das, was auf ihr ist.“
Abū Huraira fuhr fort: „Leset, wenn ihr wollt
„Und es gibt keinen unter den Leuten der Schrift, der nicht vor seinem Tod daran glauben wird; und am Tage der Auferstehung wird er ein Zeuge ge-gen sie sein.“ (4:159).“ (Bu)
Abū Sa’īd al-Khudrī (ra) berichtete, dass er den Gesandten Allahs (sas) folgendes sagen hörte:
„Wenn einer zum Islam kommt und seinen Islam gut lebt, dem wird Allah je-de schlechte Tat tilgen, die er einst begangen hatte. Danach gilt nur die Ab-rechnung: jede gute Tat wird (zur Belohnung) zehnfach bis 700-fach bewertet, und eine schlechte Tat wird als solche nur einfach bewertet, es sei denn, dass Allah (von der Bestrafung) absieht.“ (Bu)
Ibn Umar (ra) sagte: Der Gesandte Allahs (sas) sagte:
„Der Islam wurde auf fünf (Tragpfeilern) gebaut: dem Zeugnis, dass kein Gott da ist außer Allah, und dass Muhammad der Gesandte Allahs ist, dem Ver-richten des Gebets, dem Entrichten der Zakāh, dem Hadsch und dem Fasten im (Monat) Ramadān.“ (Bu)
Von Abū Amr (ra) - er wird auch Abū Amra (ra) genannt - Sufyān ibn Abdullāh (ra):
Ich sagte: „O Gesandter Allahs, sage mir ein Wort über den Islam, das ich von keinem anderen als dir erfragen kann.“
Er sagte: „Sprich: „Ich glaube an Allah“, dann stehe dazu.“ (Mu)
ALLAH
BAYRAK
WEB-TUNCA
Radyo Karoglan
Foruma Misafir Olarak Gir
Forumda Neler Var
GALATASARAY
FENERBAHÇE
BEŞiKTAŞ
TRABZONSPOR
MiLLi TAKIM
ETKiNLiKLERiMiZ
MEVLANA'DAN