MUHAMMED
BAYRAK
| Welcome, Guest |
|
You have to register before you can post on our site. |
| Forum Statistics |
|
» Members: 7 » Latest member: Muhammed » Forum threads: 5,306 » Forum posts: 5,910 Full Statistics |
DOWNLOADEN
AYET
FELSEFEMiZ
Raşit Tunca Sözü
GÜZEL SÖZ
Chemtrails mi Chemiespry mi?
Chemtrails Komplo Teorisi” Nedir?
Chemtrail Ne Demek?
Chemtrails komplo teorisi inanan kişiler, iddia edilen kimyevî püskürtmenin nedeninin Güneş radyasyonunu kontrol etme çabası olarak, nüfus kontrolü, psikolojik manipülasyon, biyolojik ya da kimyavi savaş ortaya çıkabileceği, hava durumunu değiştirme ve bu izlerin teneffüs hastalıkları başta olmak üzere başka sağlık problemlerine de neden olabileceğini gösterirler.
Chemtrails Etkileri Nelerdir?
Duman izleri, çok yüksekliklerde 8–16 kilometre derinlikte meydana gelir. Bu yüksekliklerde püskürtülen hangi kimyevî madde olursa olsun bir zarar vermeden havada dağılarak yüzlerce kilometre uzağa düşer ya da yere inmeden yapısı bozulur iddiası ortaya atılıyor. Buna karşın, içerdiği nano partiküller canlılara ve Doğa'ya büyük zararlar verdiği iddia edilir.
Chemtrail Komplo Teorisi Nedir?
Chemtrail komplo teorisi, Sadece normal su tabanlı yoğunlaşma izleri rutin bir şekilde yüksekten uçan uçaklarca belli atmosferik şartlar altında bırakılması gerekir. Savunucularınca kimyevi püskürtmenin yapılmakta olduğunu ispatlamasına rağmen yaptıkları çeşitli incelemeler kusurlu bulunmuş ya da yanlış anlaşılmalarla açıklanmıştır. Ama bu yanlış anlaşılmalar da gerektiğinde kurgulandırma projesine dahil edilebilir. Bu teori bazı bilim insanları tarafından reddedilmiş olsa da araştırmalar hala devam diyor.
Olayın aslı Biyolojik çip yada Genetik çip fışkırtılması püskürtme
asıl isimi Chemtrails değil ki Chemispray yada chemspry
Olay zamanında, onu fışkırtan uçak izlerini gördüğünüzde, birkaç, yada bir saat sonra, o merkezde dolaştığınızda, o genetik, yada biyolojik çiplerin, vücüdünüza yapıştığını, ve vücudunuzda ki kıl deliğinden girip, yağ hücresini ele geçirip, beslendiğini, ve aynı bir telefondan, ve internetli telefondan daha iyi, merkeze, sizin hakkınızda, bilgi gönderebildiği, ve sizede, aynı kanaldan, bilgi gelip, herhangi bir bölgenizde, ağrı ve hastlalık oluşturabildiğidir. Rüya yolu veya, yada düşnce de aktarabildiği ve sizi manuple edebileceğidir. Dışarı çıktıkdan sonra, vücudunuzda çıplak bölgelerde yada yada kafa derinizde, yeni şişmiş, kaşınan, kara noktalardan, yani ölmüş yağ hücrelerine rastlarsanız, bilin ki, o çip üzerinize düşmüş, ve size dahil olmuş, ve aynen Matrix filimindeki, Neo'nun göbeğinden giren kurtcuk, ve hem biyolojik hem metalik, bir iğne kadar sert bir çip, ve bunu aynen ayrık otunun toprağı taşı itmesi ve yüze çıkması gibi, yumuşacık ayrık otu toprağı taşı nasıl deliyorsa bu çipte aynı, hem biyolojik bir hücre halinde hemde bir metal halini alabliyor, ve ayrık otunu taklit etmişler vesselam
Derleme Makale
Raşit Tunca
29.10.2022
Müslümanlardan kırk kişi bir araya geldiyse, onlardan birisi illaki evliyadır
Şafi mezhebine göre Cuma namazının sıhhat şartlarından birisi
Cuma namazını kılan cemaatin, en azından kırk kişi olması
Buna Sebeb olan Hadisi aradım bulamadim
Hadis şu minvaldeydi
müslümanlardan kırk kişi bir araya geldiyse onlardan birisi illaki evliyadir (yada allah dostudur)
yada onlarin toplam ruhu bir bütün eder (voltrani kurmak gibi) yani simurg (KIRKLAR) demek onlarin ruhu, tamaminin duasi kabul olur, namazi kabul olur, istekleri verilir, onlar hatrina yagmur yagar günes dogar hadisi kayip?
sorular ile islamaiyet sayfasinda buldugum hadisi ben biraz tamamladim
Peygamberimiz buyurdular:
“Ümmetin Ebdalleri kırk kişi olup Onlar sayesinde yağmur yağar, güneş açar, onlar sayesinde düşmana karşı zafer kazanılır ve onlar sayesinde azap uzaklaştırılır.”
(Ahmed b. Hanbel, I/112)
Bu konudaa internet aramlarimda bulabildigim diger hadisler :
Hadiste Peygamberimiz,
“Bu ümmetin Ebdalleri otuzdur. Hepsi de Halilu’r-Rahman gibidir (yani Allah’a olan sevgi ve dostluğunda çok samimidirler). Her ne zaman onlardan biri ölse, Allah onun yerine bir başkasını getirir.”
(Mecmau’z-zevaid, X/62) buyurmuştur.
Diğer bir rivayet de şöyledir.
Hz. Ali (ra) Irak’ta iken, bir gün yanında Şam halkından bahsedildi. Bazıları, onları lanetlemesini istediler.
Bunun üzerine Hz. Ali (ra) Resulüllah (sas)’tan şunları işittiğini söyledi:
“Ebdaller kırk kişi olup Şam’da ikamet ederler. Onlar sayesinde yağmur yağar, onlar sayesinde düşmana karşı zafer kazanılır ve onlar sayesinde Şam halkından azap uzaklaştırılır.”
(Ahmed b. Hanbel, I/112)
“Bu ümmetin içinde İbrahim tabiatı üzere kırk, Musa tabiatı üzere yedi, İsa tabiatı üzere üç, Muhammed (sas) fıtratı üzere bir kişi bulunur. Bunlar derecelerine göre halkın efendisi sayılırlar.”
(bk. Keşfü’l-hafa, l, 24 (35); ayrıca krş. İbn Hanbel, l, 112, V, 322; VI, 316) bir başka örnek hadistir.
Bir başka hadiste Peygamberimiz,
“Allah’ın mahlukları arasında üç yüz Ebdal denilen has veli kulları vardır. Allah onların vesilesiyle hayat verir, öldürür. Onların yüzü suyu hürmetine yağmur yağdırır, belaları def eder.”
(bk. Aclunî, Keşful-Hafa,1/33) buyurmaktadır.
ZÜMRÜDÜ ANKA KUŞU’NUN HİKAYESİ
Efsaneye göre kuşların hükümdarı olan ve Kaf Dağı’nda yaşayan Zümrüdü Anka, Bilgi Ağacı’nın dallarında yaşar ve her şeyi bilirmiş. Kuşlar Simurg’a inanır ve onun kendilerini kurtaracağını düşünürlermiş. Ama içlerinden onu gören olmamış. Simurg ortada görünmedikçe kuşkulanır olmuşlar ve sonunda umudu kesmişler. Simurg’un yuvası, etekleri bulutların üzerinde olan Kaf Dağı’nın tepesindeymiş. Bir gün uzak bir ülkede bir kuş sürüsü Simurg’un kanadından bir tüy bulmuş. Onun var olduğunu anlayan dünyadaki tüm kuşlar toplanmışlar ve hep birlikte Simurg’un huzuruna gidip, yolunda gitmeyen şeyler için yardım istemeye karar vermişler.
Kuşlar, hep birlikte göğe doğru uçmaya başlamışlar. İsteği ve sebatı az olanlar, dünyevi şeylere takılanlar yolda birer birer dökülmüşler. Yorulanlar ve düşenler olmuş. Önce ‘Aşk Denizi’nden geçmişler sonra ‘Ayrılık Vadisi’nden’ uçmuşlar. ‘Hırs Ovası’nı aşıp, ‘Kıskançlık Gölü’ne’ sapmışlar. Kuşların kimisi ‘Aşk Denizi’ne’ dalmış, kimisi ‘Ayrılık Vadisi’nde’ kopmuş sürüden. Kimi hırslanıp düşmüş ovaya, kimi kıskanıp batmış göle.
Önce Bülbül geri dönmüş, güle olan aşkını hatırlayıp; Papağan o güzelim tüylerini bahane etmiş (oysa tüyleri yüzünden kafese kapatılırmış); Kartal yükseklerdeki krallığını bırakamamış; Baykuş yıkıntılarını; Balıkçıl kuşu bataklığını özlemiş…
Ve nihayet beş vadiden geçtikten sonra gelen Altıncı Vadi ‘Şaşkınlık’ ve sonuncusu Yedinci Vadi olan ‘Yokoluş Vadisi’nde’ bütün kuşlar umutlarını yitirmiş. Kaf Dağı’na vardıklarında geriye sadece otuz kuş kalmış. Simurg’un yuvasını bulunca ögrenmişler ki ‘Simurg – otuz kuş’ demekmiş. Onların her biri birer Simurg’muş. 30 kuş anlar ki aradıkları kendileridir ve gerçek yolculuk, kendine yapılan yolculuktur.
NEANDARTEL iNSAN YADA iLK iNSANLARIN AĞZINDA 40 DiŞ Mi VARDI
Hz ADEMiN 40 ÇOCUĞU?
NEANDARTEL iNSAN YADA
iLK iNSANLARIN
AĞZINDA 40 DiŞ Mi VARDI
KAFATASI ONDAN MI
ARKAYA DOĞRU UZUN
SiMURG YANi KIRKLAR
ONLAR MI
PS: Almanlar Phonix yada Phönix diye bu horuza diyorlarmış, yani kırk uçan horuz, veya tavukları ile birlikte, bir horuz yani 39 tavuk, birisi evliya (Müslümanlardan kırk kişi bir araya geldiyse, onlardan birisi illaki evliyadır) yani horuz eril erkek, diğerleri dişi tavuk, demek ki daha önceleri, horuzlar da tavuklar da uçabiliyordu...
Derleme Makale
Raşit Tunca
Schrems, 28.10.2022
Kaynaklar
3 ler 5 ler 7 ler
Hürriyet
Murat irfan Ağcabay Kimdir? Biyografisi
Felsefeci & Öğretim Görevlisi Murat İrfan Ağcabay 1969 yılında Adana'da doğdu.
Mimar Sinan Üniversitesi Mimarlık Fakültesi İç Mimarlık bölümünden 1995 te mezun olduktan sonra Yüksek Lisansını Marmara Üniversitesi Heykel Ana Sanat Dalında yapmıştır.
Tezinde ‘Prehistorik Heykelde Aşkınlık ve İçkinlik’ başlığı altında Arkaik insanın primeval algısı, ilksel inançları ve nesnelere yükledikleri anlamları; tin, büyü, kült ve ritüelleri kapsamında araştırmalar yapmıştır. Öte yandan Çukurova Üniversitesi Arkeometri Anabilim Dalında ‘Eşyanın Felsefesi’ adı altında işlevsel malzemenin evrimi konulu insan arketipleri ve onun tinsel yansımalarını konu ettiği dersi, yüksek lisans öğrencilerine vermiştir. Halen Biruni Üniversitesinde Mühendislik ve Çevre Bilimleri Fakültesinde Öğretim Görevlisidir.
1986'da başladığı gazeteciiğe 1989'da itibari ile profesyonel olarak devam etti. Birçok dergi ve gazetenin sanat danışmanlığını, sayfa tasarımını ve bunların yanı sıra yöneticilikerinide yaptı.
Öte yandan Çukurova Üniversitesi, Arkeometri Anabilim dalında, “Eşyanın Felsefesi”, Malzemenin Evrimi konulu, insan ve arketipleri konusu olan dersi yüksek lisans öğrencilerine verdi. Araştırmacı Gazeteciliğe 1989’dan itibaren alaylı profesyonel olarak başladı. Birçok dergi ve gazetenin yanısıra yerel ve ulusal gazete dergi radyo ve tv’lerde çalıştı.1994 den bu yana doğa aktiviteleriyle ilgileniyor. 2008 den bu yana Büyük Macera adıyla anılan 4×4 lerle Çoğulcu katılımın gözetildiği uzun yol ve konvoy sosyolojisi üzerine çalışıyor. Farklı coğrafya ve kültürlerde insanı kendini tanıması konularını deneysel platformlara taşıyor.
Ayrıca halen ilkel düşünce biçimleri, kadim sembolizm, Kutsal Geometri, arkaik insanın üretimi, inanç sistemleri, kökenleri, seyri, gelişimi ve günümüzdeki izlerinin fenomolojisini kapsayan çalışmaları (saha dahil) devam etmektedir.
Murat İrfan Ağcabay, Parapsikoloji - Gizem Alanıyla ilgili onlarca TV projesi, seyahatleri ve ‘İstanbul’un Kadim Sırları’ adlı bir de kitabı vardır.
İstanbul’un Kadim Sırları kitabının yazarıdır. Murat İrfan Ağcabay kitapları; Sınır Ötesi Yayınları aracılığıyla kitapseverlerle buluşmuştur.
Murat İrfan Ağcabay tarafından yazılan son kitap "İstanbul’un Kadim Sırları", Sınır Ötesi Yayınları tarafından okurların beğenisine sunulmuştur.
Youtubede videolarını yayınladığı Kendine ait bir channeli vardır.
Kendisi ve özel hayatı hakkında daha fazla malumata sahip değiliz.
Murat irfan Ağcabay'in Youtube Channel adresi
https://www.youtube.com/@muratirfanagcabayyoutube
Sobayı Kim icat Etti?
Soba günümüzde sıkça kullandığımız ısınma gereçlerinden birisidir. Hayatımızı kolaylaştıran ve konforlu hale getiren sobanın ne zaman ve nasıl icat edildiği de merak edilir. Sobanın icadı ilk zamanlarda su ısıtma için oldu. Sonraki zamanlarda ise ısınma yöntemi olarak da kullanıldı. Güney Avrupa’ da bulunan topluluklar sobanın icadı için öne çıkan isimlerdir. Fakat İskandinav toplulukları sobayı ısınma amacıyla kullanmaya başladıkları için, icat eden arasında iki isim de geçmektedir. İskandinav insanları, 1600 lü yıllarda sobayı kutu şeklinde demir levhalardan yapmışlardır. Bu sayede ısınma problemini büyük ölçüde çözmüşlerdir.
Soba, ismini ise Latin dillerinden farklılaşarak almıştır. Sobanın icadı sonrası her topluluk kendi dillerine göre kolay söylenen fakat eski toplumların da esin kaynağı olduğu isimler belirlemiştir. Şuan kullanılan ‘soba’ ismi ise Bulgar, Türk ve Yunan topluluklarında ortak kullanılmaktadır.
Önce kullanılan soba biçimi katı yakıt kaynaklı oldu. Toplumlar su ısıtma için kullanılan bu yöntemi, kişisel ısınma için de kullanmaya başladı. Sonraki zamanlarda farklı yakıt türleri ile icatlar yapılmıştır.
Sobanın Gelişimi ve Anadolu’ya Gelişi
Soba sonraki zamanlarda sıvı yakıtlar ile de kullanılır oldu. Teknolojinin gelişmesi ile birlikte, havagazı ile çalışan sobalar da üretilmeye başladı. Gelişen ve ilerleyen teknoloji, sobalar için farklı yakıt türleri olduğunu da kanıtladı. Her toplum kendi için uygun olan ve kolay bulunabilen yakıt türleri kullanarak işlerini kolaylaştırdı. Isınma ve yiyecek pişirmesi için aktif olarak kullanılmaya başlayan soba, Tanzimat döneminden sonra Türkiye içerisinde hızla yayılmaya başladı.
Soba, Anadolu topraklarına ise çok eski zamanlarda girmiştir. Rusya ile aralarında sadece bir deniz bulunan Karadeniz dolaylarında ilk kullanım başlamıştır. Sonraki zamanlarda Anadolu içerisinde de hızla yayılmaya başlamıştır. Karadeniz’ bolca bulunan fındık kabukları sobalar için en iyi yakıtlardan biri oldu. Sonrasında her bölge, işini kolaylaştıracak yakıtlar bulmuştur. Linyit, kömür yakıtları Anadolu’da kullanılan sobalar için kaliteli yakıtlar arasında yerini almıştır. Sobanın icadı zamanla yerini doğalgaz yakıt türüne bırakmıştır. Kalorifer sistemleri ile soba kullanımı geride kalsa da, hala yaygın bir şekilde kullanılan bölgeler de vardır.
Sobayı kim buldu
Sobayı kim icat etti? Sobalar, ocakların üstü kapatılıp pişirme sistemleri geliştirilirken, daha çok Güney Avrupa’da su ısıtma ve yıkanma suyunun ısıtılması sorununu çözmek için üretildi....
Gaz sobasını kim buldu
Ticari açıdan kullanılabilirliği olan ilk gaz sobası, Northampton Gaz Şirketi’nin Müdür Yardımcısı James Sharp tarafından geliştirildi ve 1826 yılında Sharp’ın Northampton’daki evinin mutfağına takıldı. Satış...
Elektrik Sobası’nı kim buldu
Elektrik Sobasını kim icat etti. Soğuk kış günlerinde hızlı ısınmanın en büyük yardımcılarından birisidir elektrik sobası. Kömürli soba ve klima ile ısınmaya alternatif olarak hemen akla...
Kuzineyi kim buldu
Binlerce yıl boyunca insanlar, yemeklerini ateşin üzerinde pişirdi. Romalılar zamanından itibaren, zenginler ekmeklerini ısıtılmış tuğlalar üzerinde pişirmeye başladılar ama, yemek pişirmek için hâlâ çıplak ateş...
Kaloriferi Kim icat Etti?
Kalorifer ve radyatör dünyasına kısa bir yolculuk… İngiliz Bankası”nın Başkanı John Horley Palmer”ın, 1800”lü yıllarda Londra”nın o soğuk ve puslu kış günlerinde uşağına, bir zamanlar ülkemizde ünlü olan reklamda olduğu gibi “Yak şu kaloriferi donuyoruz “ diye seslendiğini bilemeyiz. Ancak döneminin bu ünlü bankacısı, “ buhar ısıtmalı sistemle çalışan kaloriferi “ konutta kullanan ilk kişi olarak dünya tarihine geçtiğini, kuşkusuz çok iyi biliyordu. [1]
Günümüze en yakın sistemin ve radyatörün mucidi sayılan Polonya asıllı Rus işadamı Franz San Galli de 1855”lerde bu icadının[2], asırlar sonra ultra modern çizgilerle evlerin ve işyerlerinin duvarlarını süsleyeceğini herhalde aklına getirmemişti. Ancak şu tartışmasız bir gerçek ki bu gün Türk tasarımcılarının, bir sanat eseri yaratırcasına yaptıkları hayal gücümüzü zorlayan radyatörler, tüm dünyanın beğenisini topluyor.
Radyatörler bilindiği gibi ısıtma ve soğutma amaçlı olarak termal enerjiyi bir ortamdan diğerine transfer eden ısı dönüştürücüleridir. Ancak radyatörlerin günümüzde sadece konutlarda değil ısıtılması gereken her yerde kullanılabildiğini görüyoruz. Merkezi ısıtma sistemlerinde, sıcak su veya buhar, genellikle bir kazanda üretilerek pompalar yardımıyla radyatörlere gönderilir. Tek borulu ve çift borulu olmak üzere iki tür radyatör sistemi vardır. Tek borulu radyatörler buharla, çift borulu radyatörler buhar veya sıcak su ile çalışır.[3]
Antik Çağdan Roma İmparatorluğuna
Kaloriferin tarihine şöyle bir göz atarsak ilk ısıtma sistemlerinin yaygın olarak Roma İmparatorluğu”nda kullanıldığını görürüz. Kazanlarda ısıtılan sudan elde edilen sıcak hava, o dönem binalarının yer altındaki boşluklarına ve “hypo caust” sistemi diye de bilinen duvarlardan geçirilerek borular vasıtasıyla mekânlar ısıtılırmış. Buna benzer bir ısıtma sistemi olan “ondol sistemi” Antik Çağ”da Kore”de de kullanılmış.[4]
Ayrıca yine M.Ö. 1. ve 2. Yüzyıllarda nüfusu 200 bin olduğu belirtilen Efes antik kentindeki evlerde de kalorifer sisteminin kullanıldığı biliniyor. Çanakkale”nin Biga ilçesindeki yapılan arkeolojik kazılarda da 2700 yıl önce Parion antik kentindeki bir villada kalorifer tesisatına rastlandığını, Ağrı Doğubeyazıt”taki tarihi İshak Paşa Sarayı”nın da merkezi ısıtma sistemiyle donatıldığını görüyoruz. Özellikle buhar ısıtmalı sistemlerin geliştirilmesi ise 1830”lu yıllara dayanıyor. 1863 yılında iki mucit Joseph Hason ve Robert Brigss, ilk defa döküm tabana vidalanmış dikey demir çubuklarla döküm radyatörü ürettiler. 1872”de ise Nelson H. Bundy, “Bundy Halkası” ismi verilen ve günümüzde de hayli popüler olan demir döküm radyatör tasarladı ve üretti. Ancak 20. Yüzyıla kadar merkezi ısıtma sistemleri ve radyatörler, günümüzdeki kadar yaygın olarak kullanılmadı. 19. Yüzyılda salgın hastalıklar, hijyene ve kişisel konfora olan ilgiyi zorunlu hale getirmişti. Bu zorunluluk, merkezi ısıtma sisteminin su ve gaz borularının döküm radyatörlerin gelişmesine yol açtı. Tüm bu sistemler endüstriyel devrimin gerçekleşmesiyle daha da ilerleme kaydetti. 19. Yüzyılda döküm radyatörlerin seri üretilmeye başlanması ise merkezi ısıtmayı daha ekonomik hale getirdi ve birçok konut sahibi, bu imkândan yararlanmaya başladı. 1960 ve 70”lerde dahi evlerde merkezi ısıtma sistemi çok yaygın değildi. 21. Yüzyılın başları ise, radyatör ve merkezi ısıtma sistemlerinin popüler olmaya başladığı zamanlardır. [5]
Carisa Farkı
Daha da ilginci radyatörler artık tüm dünyada sadece ısıtma aracı değil, evlerimizin işyerlerinin dekoratif bir eşyası olarak görülmeye başlanmıştır. Günümüzde teknoloji ve tasarımda gelişmiş ülkelerde olduğu gibi Türkiye”de de özellikle radyatör üretimindeki modeller, uluslararası fuarlarda görücüye çıkıyor ve hayranlıkla karşılanıyor. Carisa”nın son yıllarda ürettiği birbirinden muhteşem tasarımlı radyatörleri , “piyano, panflüt, org ve benzerleri, sadece merkezi ısıtmada değil, elektrikli kitleri ile de rakiplerine fark atıyor.
Odun sobası, baca sobası veya İsveç sobası, bacanın önünde veya yanında duran ve ona bir soba borusu ile bağlanan fosil veya biyojenik yakıtlar için sobadır . Hava giriş açıklıkları dışında kapalı bir yanma odasına sahip olması ve genellikle monte edilmemesi ile açık şömineden ayırt edilebilir . Pencereli kapılarda şeffaf cam- seramik kullanılmaktadır . Yaklaşık 700 °C'ye kadar ısıya dayanıklı olan bu malzeme 1970'lerden beri piyasada.
Bir soba genellikle dökme demir veya çelik sacdan yapılır. Ateş kutusunun net bir şekilde görülebilmesi için genellikle bir bölmesi (bazen birkaç) bulunur. Odun sobası, kısmen odaya radyasyon şeklinde ve kısmen de odadaki havaya iletim yoluyla ısı enerjisi yayar ve burada daha sonra konveksiyonla dağıtılır . Temel sobalar (eş anlamlısı depolama sobaları ) ısının çoğunu radyasyon yoluyla yayar. [1] Ortam havasına ısı transferi ve soba malzemeleri (çelik, şamot, doğal taş, cam) vasıtasıyla ısı transferi yanma odasındaki sıcaklığa bağlıdır.
hava besleme
Yanma odasındaki yakıtın yanması için havaya ihtiyacı vardır.
Birincil hava denilen
kül çekmecesini alttan ızgaradan yanma odasına geçirir.
ikincil hava
hava kanallarından kül çekmecesinden emilir. Bu dikey kanallar ateşle ısıtılır; içlerinde yükselen hava önceden ısıtılır. Kanallar genellikle yanma odasının tepesinde cam panel(ler)in yanında biter; camlar ters yıkanır ve ısıtılır, yani camlar yoğunlaşabilir maddelerle buğulanmaz ve bulanıklaşmaz. İkincil hava, odundan çıkan yanıcı gazların yakılmasına yardımcı olur.
üçüncül hava
ayrıca gazların yanmasını da teşvik edebilir. Gazlar ne kadar tam yanarsa, yanmamış baca gazı bileşenleri o kadar az yayılır .
Su taşıyan sobalar
Sulu sobalar , ısı eşanjörleri kullanarak ısılarının büyük bir kısmını merkezi ısıtma sisteminin su devresine besler . Ayrıca (soba ile bacaya geçiş arasındaki soba borusunun yanı sıra) bulundukları odayı ısıtırlar. Enerjiyi evde eşit olarak dağıtırlar, bir ısıtma sistemi gibi davranırlar ve ayrıca sıcak su teminini sağlayabilirler. Su akışı yoluyla ısıtma sistemini boşaltırlar (veya değiştirirler). Isıtma sisteminin sıcak su deposu ile bağlantılı olarak , yangından gelen enerji akşamın ilerleyen saatlerinde kullanılabilir (örneğin ertesi sabah duş için). Almanya'da basınçlı su taşıyan sobalar için bir termal deşarj güvenlik cihazı gereklidir.öngörülen: sirkülasyon pompasının elektriği kesilirse, acil bir durumda sobadan akan içme suyuyla fazla ısı dağıtılır. Açık, basınçsız sistem olarak çalıştırılan su taşıyan sobalar, ısıl deşarj emniyet cihazı gerektirmez, çünkü elektrik kesintisine rağmen, artan sıcaklıklar nedeniyle basınç oluşmaz ve bu sobalar , tasarımları nedeniyle özünde güvenlidir .
Ocağı ve/veya pişirme bölmesi de bulunan su taşıyan bir soba, su taşıyan bir ısıtma ocağı veya pişirme ocağı olarak adlandırılır . Su taşıyan sobalara ek olarak, işlevsellik ve kullanım açısından klasik su taşıyan sobaları bile geçebilen su taşıyan pelet sobaları da vardır. Su taşısın ya da taşımasın, bir pelet sobasını kullanmak kolaydır. Bu, ısıtma ve ayrıca devam eden işletim için de geçerlidir. Otomatik pelet beslemesi ve programlanabilirliği sayesinde, siz yokken de ısı sağlanabilir ve ocakta olduğu gibi düzenli olarak daha fazla odun eklemeye gerek yoktur. Su taşıyan pelet sobaları BAFA tarafından finanse edilmektedir .
flaş fırınları
Alttan yanan sobalarda (çoğunlukla kütük kazanlar ve katı yakıtlı kazanlar), yakacak odun (yakıt) yanmadan önce ısıtılır. Gazı serbest bırakan uçucu bileşikler, temiz hava ile birlikte görünmez yanma bölgesinden (ısıtma bobinleri ile çevrili) çekilir. Türbülans ve yanma genellikle daha eksiksizdir.
Açık şömineler ve çoğu odun sobası, odunun kamp ateşi gibi yandığı ve bu bir gözetleme camından görülebildiği tepeden yanan sobalardır . Bununla birlikte, egzoz gazını dışarı atan ahşap bileşenler de egzoz gazında kısmen yanabilir veya yanmayabilir (bu, çevreye zarar verir ve bu şekilde ısıtılan bir evin yakınında koku olur).
Bir üst yanmanın (görünür, rahat alevler) avantajlarını alt yanmayla (gelişmiş tam yanma) birleştirmek için, gaz çıkışının gerçekleştiği "doğal çekişli gazlaştırıcılar" (kazanlarda olduğu gibi indüklenmiş fanlar olmadan) olarak aşağı akışlı sobalar geliştirildi. maddeler bir "ahşap kurutma odasından" çıkarılır. temiz hava ile alt katta bir vitrin bulunan bir odaya yönlendirilir.
emisyonlar
Almanya'da odun sobaları, Küçük ve Orta Ölçekli Yakma Sistemleri Yönetmeliği (1. BImSchV) düzenlemelerine tabidir. Modele bağlı olarak, emisyonlar önemli ölçüde farklılık gösterebilir. Özellikle düşük emisyonlu sobalara Blue Angel verilebilir . [2] [3] Mart 2010'dan önce üretilen daha eski sobalar, en geç 31 Aralık 2024'e kadar bir geçiş yönetmeliği olarak büyükbaba hakkına sahiptir ve daha sonra dönüştürülmeleri veya hizmet dışı bırakılmaları gerekir. [4]
Fosil yakıtlarla çalışan sobaların aksine , yakacak odun , odun briketleri veya odun peletleri gibi yenilenebilir hammaddelerden elde edilen yakıtla beslenen sobalar iklime zararsız olarak tanımlanmaktadır . Bu maddeler yakıldığında, salınan maksimum karbondioksit miktarı, bitkinin büyümesi sırasında daha önce atmosferden emilen miktardır.
Şömineler veya pelet sobaları odun, odun benzeri maddeler veya kömürle çalıştırılırsa, dioksin de yayabilir . Yakıt, klor içeren bileşikler veya safsızlıklar içeriyorsa, hidrokarbon içeren lignin (odun) veya maseraller ve artık nem (kömür) ile yanma sırasında oldukça toksik dioksinler oluşabilir .
PAH'lar (polisiklik aromatik hidrokarbonlar) , özellikle yanma sıcaklığı çok düşük olduğunda, odun yakan ve pelet sobalarından çıkan egzoz gazında da bulunabilir .
1997'de Avusturya Federal Çevre Ajansı , örneğin; eski bir dökme demir şöminede. Odunla ısıtıldığında, kömürle ısıtıldığında olduğundan çok daha az kirletici yayar. [5]
2005 yılında, bir tahmine göre, Almanya'daki odun sobaları 19.000 ton partikül madde yaydı ; 2012 yılında 27.000 ton civarında olduğu söyleniyor. Federal Çevre Ajansı , 2010 yılında kabul edilen spesifikasyonlar sonucunda emisyonların yılda 20.000 tona düşeceği varsayımını dile getirdi. [6] Almanya'daki 15 milyon soba ve şömine, karayolu trafiğinden daha fazla partikül madde yaydı. [7] [8] Ancak küçük odun fırınlarında, doğru ateşleme yöntemi (üstte tutuşturma) kullanılarak ince toz emisyonlarının yaklaşık yüzde 80'i önlenebilir. [9]
2016'dan beri, Stuttgart'taki soba operatörlerinden, ters hava koşullarında ("partikül madde alarmı") sobaları çalıştırmaktan kaçınmaları istendi. [10] 31 Ocak 2017'de eyalet hükümeti ' Hava Kalitesi Yönetmeliği - Küçük Yakma Tesisleri'ni yayınladı. O zamandan beri, partikül madde alarmı olan günlerde konfor şöminelerinin (mevcut bir ısıtma sistemini destekleyen ve temel ısı ihtiyacını karşılamayan katı yakıtlar için tek odalı ateşleme sistemleri) çalıştırılması yasaklanmıştır. [11]
Uygun aydınlatma
" Yukarıdan " aydınlatma yöntemi , "aşağıdan" yönteminden daha iyidir. [12] [13] [14] [15] [16] Bunun için ızgaraya bir veya iki kalın tahta parçası konur, üstüne bir yumak kuru kağıt konur ve üzeri birkaç kuru odunla kapatılır. piramit gibi talaşlar. Kağıdın hızlı ısı ile yanması , güçlü kaldırma kuvveti nedeniyle şöminedeki baca etkisini harekete geçirir . Aynı zamanda, talaşlar ateşlenir. İlk ısı nedeniyle, kütüklerdeki uçucu maddeler (yanıcı ve artık nem) buharlaşır ve bacadaki hava akımından kaynaklanır.sıcak yangın bölgesinden çekildi ve etkili ve verimli bir şekilde yandı. Katmanlı bir yakacak odun yığını "aşağıdan" yakıldığında, ısı yukarıdaki uçucu maddeleri buharlaştırır, ancak bunlar genellikle yalnızca kısmen, yani eksik olarak yanar. Bu , ısıtma aşamasında egzoz gazında daha fazla duman, kurum ve karbon monoksit oluşturur. Yakacak odunda bulunan suyun buharlaşması ayrıca alevleri soğutur, böylece ısınma ve eksik yanma daha uzun sürer.
yakıtlar
Bir (1) metreküp kuru, terbiyeli sert ağaç yaklaşık 500 kg ağırlığındadır ve kalorifik değeri yaklaşık 2100 kWh'dir. Bu, 210 l (yaklaşık 170 kg) EL ısıtma yağına veya 200 m³ (166 kg) doğal gaza karşılık gelir. Havada kurutulmuş kütükler (artık nem %10-20), 3,9-4,6 kWh/kg'lık bir kalorifik değere sahiptir. Kalorifik değer bir şekilde ahşabın türüne (yumuşak veya sert ağaç) bağlıdır. Ahşap briket üreticileri, yaklaşık 4,5 kWh/kg'lık bir kalorifik değer belirtmektedir. Biyoetanol yaklaşık 8 kWh/kg'a sahiptir.
Ahşabın optimal yanması 800 ve 1200 °C arasında ve yaklaşık 300 °C'lik bir egzoz gazı sıcaklığı ile gerçekleşir [17] . Bu daha sonra artık yakıt kalıntısı içermeyen açık gri bir kül ile anlaşılabilir. İşlenmemiş odundan elde edilen kül, bahçede gübre olarak kullanılabilir veya aşağıdaki gibi minerallerden oluştuğu için kompostlara eklenebilir. B. Kireç, dozlama için bkz . kullanım .
kızdırma fırını
Görüntüleme penceresine sahip modern soba, 1910'larda ABD'den Avrupa'da popüler hale gelen tarihi dökme demir hafif sobada öncülüydü. Adı, ilk kez, fırındaki açıklıkların , ateşle parıldamak üzere yapılmış yarı saydam bir malzemeden yapılmış disklerle kapatılmış olmasından geliyor .
Alevlerin ışık ve termal radyasyonunun kısmen dışarı çıkmasına izin veren mika levhalar kullanıldı . Kızdırma fırınının mika yaprakları 600 °C'ye kadar sıcaklığa dayanıklıdır, tipik olarak 0,2 mm inceliğinde, en fazla 25 × 25 cm boyutundadır, çünkü elle çıkarılan mineral kristallerinden ayrılırlar. Genellikle tek eksenli olarak kavisli (silindirik) olarak yerleştirildiler, bu da ince panellere biraz daha stabilite kazandırdı. [18]
Daha önce, yangına duyarlı malzemelerle yaşam alanlarına yerleştirilen sobalarda, daha büyük kıvılcımların sobadan kaçmasını önlemek için en iyi ihtimalle dövme demir ızgaralarda küçük açıklıklar veya yanma odası kapısında yarıklar vardı.
Öykü
Kont Palatine Karl IV tarafından 1772'de verilen emirler de evdeki şöminelerle bağlantılı yangınları önlemeye hizmet etti. Aynı dönemdeki imar yönetmeliğine göre artık ahşap baca yapılmasına izin verilmemiş , dumanı ocaktan bacaya yönlendirmek için artık tahta hortumlar yapılmamış, ayrıca pencereden soba borularının dışarı atılması da yasaklanmıştı . [19]
Bir ahşap ısıtma sistemi ahşabı yakar ve böylece odaları ve binaları ısıtmak için ısı üretir . Bina ısıtıcısıdır . Odun biyojenik bir katı yakıttır .
Yakacak odun (“ yakacak odun ”) yakacak odun , kütükler , odun briketleri , odun peletleri veya odun yongaları şeklinde yakılabilir . günlükler her zaman yakıldı; Peletler ve talaşlar, otomatik yüklemeli amaca yönelik fırınlarda yakılır.
Odun ısıtıcıları bütün bir ev ( merkezi ısıtma ) veya tek bir oda için ısı üretebilir . Bazen ısıtmayı desteklemeye de hizmet ederler ve sadece ara sıra kullanılırlar (örneğin şömineler ). Bir sistem bir veya daha fazla binayı besliyorsa, ısıtma tesisi veya biyokütle veya odunla çalışan ısıtma tesisi olarak adlandırılır .
Odunla çalışan ısıtma sistemlerinden ( partikül madde , karbon monoksit , polisiklik aromatik hidrokarbonlar (PAH) vb. [1] ) kaynaklanan emisyonlar , kısmen odunun yakıt olarak kullanımındaki keskin artışa bağlı olarak artmıştır. Bu emisyonları sınırlamak için (diğer alanlarda olduğu gibi, örneğin trafik, konvansiyonel ısıtma ) yasa ve yönetmelikler vardır. Almanya'daki küçük yakma tesisleri için , Küçük ve Orta Ölçekli Yakma Tesisleri Yönetmeliği (1. BImSchV) özellikle sınır değerleri belirler ; son yeni sürüm 22 Mart 2010'dan beri yürürlüktedir.
Merkezi ısıtma destekli sobalar
Modern yalıtıma sahip tek ve iki ailelik evler, eski binalara göre çok daha az ısıya ihtiyaç duyar; suyu bir su ısıtıcısı veya çinili soba ile ısıtabilir ve daha sonra (= zaman gecikmeli) merkezi ısıtma sistemine beslemek için bir tampon tankta saklayabilirsiniz. Bazıları ayrıca kullanım suyu ısıtmasına da izin verir , örn. B. duş almak veya banyo yapmak için. Çalışma prensibi basittir: Sobanın ısıtma elemanında, ısı eşanjör yüzeylerine su uygulanır.ayarlanmış bir minimum sıcaklığa (genellikle yaklaşık 65 °C) ulaşıldığında ısıtılır ve bir tampon tankına pompalanır. Tampon tankı, su taşıyan sobanın veya bağlanabilen diğer kaynakların (örneğin güneş enerjisi sistemi) performansına bağlı olarak genellikle 500, 750 veya 1.000 litre tutar. Isı ihtiyacına bağlı olarak, müstakil bir eve soba çalışmıyorken daha uzun süre ısı verilebilir. Su taşıyan sobalar söz konusu olduğunda, yıllar içinde iki farklı sistem galip gelmiştir:
Aşağı akışlı ısı eşanjörleri, fırın eklentisinden gelen baca gazında bulunan baca gazı sıcaklığını kullanır;
sözde kazan cihazları, sıcak suyu doğrudan suyla yıkanan yanma odasında üretir .
Bireysel durumda hangi sistemin daha uygun olduğu, sobanın kurulu olduğu odadaki ısı ihtiyacı ile gerekli su çıkışı arasındaki ilişkiye bağlıdır. Sistemin yanlış tasarımı, su çıkışı tampon tankına hizmet etmek için çok düşükken kurulum odasının aşırı ısınmasına neden olabilir. Tersine, çinili sobanın kurulu olduğu odada ısıtma için yeterli güç yoksa, tampon depolama tankı aşırı şarj edilebilir. Sobanın monte edildiği ve hafif ısıtma desteği olan odada yüksek ısı gereksinimi olan eski bir bina için, alt su kaydına sahip çinili sobalar daha uygundur. Kazan cihazlarının ise düşük enerjili evlerde kullanılması daha olasıdır; orada, genellikle nispeten düşük bir fırın çıktısı ve büyük bir tampon tankına hizmet etmek için nispeten yüksek bir su çıktısı gereklidir.
Baca
→ Ana madde : Şömine
Şömine , bir odayı ısıtmak ve ince aydınlatma sağlamak için kullanılan bir cihazdır. Bacalar tamamen oda duvarına gömülür veya odanın içine biraz çıkıntı yapar. Ocak genellikle oturma odasına açıktır ve ısıyı doğrudan odadaki havaya verir. Yüksek ve kontrol edilemeyen hava beslemesi nedeniyle, yanma sırasında baca yoluyla tahliye edilen nispeten büyük sayıda kirletici üretilir. Kapalı bacalarla (izleme bölmesi) hava beslemesi düzenlenebilir; yanma odasında sıcaklık, açık ateşten çok daha yüksektir; sonuç olarak, verimlilik birçok kat daha yüksektir. Şöminelerde sıcak hava sirkülasyonu olabilir; bu, ısı çıkışını (ve dolayısıyla verimliliği) biraz artırır.
soba
→ Ana madde : Soba
Odun sobası, fosil veya biyojenik yakıt sobasıdır . Çoğu odun sobası, oturma odasında bir duvarın önünde (duvara monte edilmemiş) durur ve kapalı bir yanma odasına sahiptir. Dökme demir veya çelik sacdan yapılırlar ve genellikle ateş kutusunun net bir şekilde görülmesi için cam panellere sahiptirler. Odun sobaları, yavaş yanan sobalar veya bir kapıdan manuel olarak yakıtla ateşlenen zamanla yanan sobalar olarak tasarlanabilir . Hava beslemesi genellikle sürgüler veya hava kanatları ile düzenlenebilir. En verimli sobaların verimi %80'in üzerine çıkar.
çinili soba
→ Ana madde : Çinili soba
Çini soba genellikle şamot tuğladan yapılmış, üzeri kiremitle kaplanmış bir oda sobasıdır . İçinde kütükler ve odun briketleri, bazılarında da kömür yakabilirsiniz. Bir çinili soba, büyük bir depolama kütlesine (ör. kil, fayans vb.) sahip olduğu için depolama sobası olarak da adlandırılır. Bu kütle ısıyı emer, depolar ve 80 ila 125 °C sıcaklıkta oda havasına bırakır. Ateşleme anı ile ısı salınımının başlangıcı arasında biraz zaman vardır.
Pişirme sobası veya ısıtma sobası
Isıtmalı ocak, entegre bir pişirme alanına ve bazen de bir pişirme bölmesine sahip bir ocaktır. Su taşıyan modeller ısıtma sistemine bağlanabilir ve böylece bir sıcak su tankına, tampon tankına ve/veya eve ısı sağlayabilir. Kalorifer sobaları da tıpkı şömineler gibi yanma odasındaki yangını görme imkanı sunar. Yeni Birinci Federal Emisyon Kontrol Yönetmeliğine (1. BImSchV) göre, Almanya'da soba sobaları için minimum %75 verim sağlanmaktadır. Konutlarda kullanılmasının yanı sıra tatil evlerinde de tam ısınma amaçlı kullanılmaktadır. Avrupa'da güvenlik ve emisyon testi, DIN EN 12815'e göre tek tip olarak gerçekleştirilir.
Verimlilik artışı
Yukarıdakilerin verimliliği Fırınlar , fırınların merkezi ısıtma sistemine bağlanmasını sağlayan bir egzoz gazı ısı eşanjörü ile yükseltilebilir . Ayrıca soğutma kanatçıkları veya benzerleri olan soba boruları da vardır; ortak tanımlamalar sıcak hava eşanjörleri , egzoz gazı soğutucuları veya egzoz gazı ısı eşanjörleridir .
merkezi ısıtma kazanı
Merkezi ısıtma , birkaç odayı veya tüm binayı ısıtabilen bir ısıtma sistemidir. İyi uygunluğu nedeniyle (hazır bulunabilen, zararsız, yüksek özgül ısı kapasitesi ), su genellikle bir ısı taşıyıcı veya verici olarak ve tampon depolama tanklarında genellikle bir ısı depolama ortamı olarak kullanılır.
odun gazlaştırma kazanı
→ Ana madde : Odun gazlaştırma kazanı
Odun gazlaştırma kazanları , kontrollü bir fan yanma sırasında optimum hava beslemesini sağladığından, doğal çekişli kazanlardan daha verimlidir ve önemli ölçüde daha düşük emisyon değerlerine sahiptir . Odun gazlaştırma kazanı bir kez doldurulur (“yüklenir”) ve ardından birkaç saat içinde yanar. Tampon tankı, kazan için yeterince büyük olmalıdır.enerjik olarak uygun tam yük işletiminde tüm yanma süresi boyunca çalışabilir. Depolanan ısıya daha sonra ihtiyaç duyulduğunda daha uzun bir süre boyunca (birkaç gün) erişilebilir. Eski bir aile evinin ısıtma suyu devresi birkaç yüz litre su içerebilir (büyük boru çapları; büyük su içeriğine sahip radyatörler); ayrıca ısının bir kısmını tamponlayabilir. Öte yandan, yeni binaların devresinde nispeten az su var.
doğal çekişli kazan
Doğal çekişli kazanlar, bir sıcaklık kontrol cihazına bağlı bir damper açılarak veya manuel olarak açılarak kontrol edilir. Gücü kontrol edebilirsiniz; yangın "çok az hava" alırsa, eksik yanma (=> artan karbon monoksit emisyonu vb.) meydana gelebilir. Serbest bırakılan ısıtma enerjisi mevcut gereksinimden daha yüksekse, bir tampon depolama tankına ihtiyacınız vardır. Doğal çekişli kazanlar, tek ısıtma olarak veya mevcut bir petrol , gaz veya pelet ısıtma sistemi ile birlikte kullanılabilir .
odun pelet kazanı
→ Ana madde : Pelet ısıtma
Odun pelet kazanları, operasyon otomatikleştirilebildiğinden (vidalı konveyör ile yükleme, sıcak hava ile ateşleme ve çalkalama ile kazan temizliği) klasik yağ veya gazla ısıtmanın konforunu sunar. Odun peletlerinde tanımlanan artık nem derecesi ve kontrollü yanma nedeniyle, az miktarda kül üretilir. Modern pelet ısıtma sistemleri diğer odun ateşleme sistemlerine göre daha verimli ve daha düşük egzoz gazı değerlerine sahiptir.
odun yongası kazanı
→ Ana madde : Talaşlar
Odun talaşlı kazanlar ayrıca, operasyon otomatik olduğu için (konveyör vidası ile talaş besleme , sıcak hava ile ateşleme ve çalkalama ile kazan temizliği) klasik yağ veya gazla ısıtmanın konforunu sunar . Kontrollü yanma sayesinde ( lamda probu vasıtasıyla ) az miktarda kül üretilir.
Odun ısıtmasından kaynaklanan emisyonlar
Bir odun fırınının egzoz dumanı
Prensip olarak, odun ısıtma sistemleri, karşılaştırılabilir çıktıya sahip gaz veya akaryakıt ısıtma sistemlerine göre daha fazla ince toz , polisiklik aromatik hidrokarbonlar (PAH) ve kurum yayar.
Egzoz gazları çok fazla kurum veya kül partikülü içeriyorsa duman gri görünecektir . Kurum içeriği gri tonuna göre tahmin edilebilir. Gri ton ne kadar koyu olursa kurum içeriği o kadar yüksek olur. Beyaz duman, bacadan kaçtıktan sonra yoğuşan veya halihazırda sis yoğuşması - aerosol olarak çıkan su buharından kaynaklanır . Nemli odun yakarken , alev sıcaklığını düşüren ve uçucu organik bileşiklerin yanmasını önleyen suyu buharlaştırmak için ısı kullanılır (ayrıca bkz. Soba#Hava beslemesi ve Çinili soba#Tamamlanmamış yanma), burada eksik yanmanın (ayrıca bkz. için için için yanan ) bir sonucu olarak soğutulmuş baca gazında kurum ve su buharı üretilir. Karbon monoksit gibi birçok kirletici buhar veya gaz renksizdir ve bu nedenle görünmezdir. Kirleticilerin kesin nicel tespiti ancak ölçümle mümkündür.
Yanan yağ, gaz ve odun her zaman az miktarda karbon monoksit (CO) üretir (eksik yanma nedeniyle). Atmosferde hızla seyreltilir. Karbon monoksit, doğal ve insan yapımı ortamlarda oluşur. Atmosferdeki tipik bir konsantrasyon 0.1 ppm'dir. [2] Konut binalarındaki normal konsantrasyonlar 0,5 ila 5 ppm'dir, ancak gaz brülörlerinin yakınında 15 ppm'ye kadar konsantrasyonlar oluşabilir. Şöminelerdeki odun yangınları 5 ‰'ye kadar karbon monoksit (= 5000 ppm'ye kadar) salabilir. [3]
Ahşabın ısıtılmasıyla salınan karbondioksit , daha önce ağaç tarafından büyüme sırasında emilir ve bu nedenle karbon döngüsünün bir parçası olabilir . Ahşabın taşınması ve gerekirse endüstriyel kurutma, yanmaya ek olarak ek CO2'ye neden olabilir . Federal Çevre Ajansı, odun ısıtmasının iklim üzerindeki etkisini eleştiriyor. [4]
Avrupa'da, yenilenebilir enerjilerle bağlantılı olarak "sürdürülebilir" bir enerji kullanımı biçimi olarak yayılan odun ateşlerinin artan kullanımıyla ilişkili artan sağlık riski her şeyden önce tartışılmaktadır. [5]
Almanya
2000'den 2005'e kadar, odun yakma sistemlerinin daha düşük emisyonlu formları aracılığıyla partikül maddedeki azalmalar, odun yakma sistemlerindeki artışla geçersiz kılındı. Federal Çevre Ajansı tarafından yapılan bir araştırmaya göre , odunla çalışan sistemlerden kaynaklanan ince toz emisyonları , karayolu trafiğinden (sadece yanma) kaynaklanan 22.700 ton emisyonu aştı. [6]
Odun yakılmasından kaynaklanan partikül madde emisyonları sorununu azaltmak için, Almanya'daki yasa koyucu, 1 Ocak 1975'ten önce en son tip testine tabi tutulan sistemlerin ya 2017'nin sonuna kadar güçlendirilmesi ya da kapatılması gerektiğine karar verdi. Daha yeni sistemler için gereksinimler, 2010 yılında Federal Emisyon Kontrol Yasası'nın (1. BImSchV) uygulanmasına yönelik ilk yönetmelikte kararlaştırıldı .
Küçük odun ısıtma sistemlerinde (nominal gücü 15 kW'a kadar olan özel şömineler veya sobalar), sadece 1. BImSchV'nin 3. Maddesinde, No. 1 - 4 ve 5a'da belirtilen yakıtlar kullanılabilir, yani doğal, pütürlü odun veya odun kompaktlar halinde işlenir. Vernikli, boyalı veya emprenye edilmiş ahşabın yakılması, proseste çeşitli kirleticiler üretildiği için yasaktır.
İşlem görmüş ahşabın yanması daha sonra bir kurum örneği ile doğrulanabilir ve şüphe durumunda bir kontrol yapılabilir.
3 Aralık 2009 tarihinde onaylanan 1. BImSchV değişikliği ile ince toz (0,10 g toz/m 3 ) ve diğer kirleticiler için sınır değerler belirlenmiştir. 2015'ten beri yeni tesisler için bir sıkma olmuştur (0,02 g partikül madde/m 3 ). [7]
Sınır değerler, tek odalı ateşleme sistemleri hariç, 4 kW veya daha fazla çıkışa sahip sistemler için geçerlidir. Belediyeler inşaata (yasaklamalara kadar varan) koşullar getirebilirler. Yani ör. Örneğin, Ekim 2010'da Aachen'de şehir bölgesi için yerel bir katı yakıt yönetmeliği yürürlüğe girdi. [8.]
Teknik açıdan bu, öncelikle bir lambda probu kullanılarak yanma sıcaklığının düzenlenmesiyle veya baca gazının temizlenmesiyle sağlanabilir .
İsviçre
Revize edilmiş Temiz Hava Yönetmeliği (LRV) 1 Eylül 2007'den beri yürürlüktedir. Odun fırınlarından kaynaklanan partikül madde emisyonları için yeni sınır değerleri içerir.
enerji arzının payı
Yakacak odun, insanlığın en eski yakıtıdır ve yaklaşık 400.000 yıldır kullanılmaktadır. Büyük talep, diğer şeylerin yanı sıra, 18. yüzyılın sonunda Orta Avrupa'da odun kıtlığına yol açtı ve bunun bir sonucu, 19. ve 20. yüzyıllarda odunun fosil yakıtlarla ikame edilmesiydi. Günümüzde ahşabın bu konudaki önemi yeniden artmaktadır.
Almanya'da 2018'de baca temizleme ticareti üzerine yapılan bir araştırmaya göre [9] , katı yakıtlar için bireysel ateşleme sistemlerinin toplam sayısı 11,3 milyon civarındaydı:
Almanya
2012 yılında Almanya'daki toplam odun miktarının 135,4 milyon m³'ü (orman odunu, peyzaj koruma ve kısa rotasyon plantasyonlarından elde edilen odun, eski odun ve ayrıca odun endüstrisinden yan ürünler, yan ürünler ve atık ürünler dahil) , yaklaşık yarısı (68,3 milyon m³) enerji üretimi için, diğer yarısı malzeme. [10]
Odun enerjisi şu anda Almanya'da öncelikle doğrudan ısı temini için kullanılmaktadır ve özel haneler en büyük odun enerji tüketicilerini temsil etmektedir (33,9 milyon metreküp odun). [11] Isıtma sektöründe odun, yenilenebilir enerjinin en önemli kaynağıdır . 2016 yılında odun, yaklaşık 114,5 milyar kilovat saat (milyar kWh) ısı sağladı. [12] Almanya'nın 2016'daki ısı tüketiminin yaklaşık yüzde dokuzu odun enerjisiyle karşılandı. [12] Atık yakma tesislerinde geri dönüştürülen atığın biyokütle kısmı (ısı tüketiminin yüzde 0,9'u) ile birlikte, tek başına katı biyokütle yenilenebilir ısının yüzde 75'ini sağlıyordu.
Öte yandan ahşap, elektrik üretmek için yalnızca daha az oranda kullanılmaktadır. 2016 yılında brüt elektrik üretiminin yüzde 7'si biyoenerjiden geldi. [13] Yalnızca odun, 2016 yılında 10,9 milyar kilovat saat (milyar kWh) ile yüzde 0,005'lik bir paya sahipti. [12]
Ahşap, en geç İkinci Dünya Savaşı'ndan bu yana ulaşım sektöründe bir rol oynamamıştır. Örneğin, çiftçiler, yakıt sıkıntısının olduğu, ancak tarlaların hâlâ sürülmek zorunda olduğu İkinci Dünya Savaşı sırasında odun gazlaştırıcılı makinelerin yeniden keşfini yaşadılar. O zaman, traktörler (örneğin Lanz şirketinden) yeniden odun gazlaştırıcıları tarafından güçlendirildi. Ancak çalışma saatinde 1 yıldız odun tüketimi çok yüksekti.
İsviçre
Hidroelektrikten sonra ahşap, İsviçre'de ikinci en önemli yenilenebilir enerji kaynağıdır.
İsviçre ormanlarındaki yıllık odun büyümesinin yarısından biraz fazlası 2006/07'de kullanıldı. Potansiyel tükenirse, ahşap İsviçre'deki toplam enerji tüketiminin %5'ini veya ısıtma ihtiyacının %10'unu karşılayabilir.
Genel olarak, odun enerjisi 2005 yılında toplam enerji ihtiyacının yaklaşık %3.4'ünü veya ısı ihtiyacının yaklaşık %7'sini karşılamıştır. 2007 yılında, kurulu ısıtma sistemlerinde enerji üretmek için yaklaşık 3,8 milyon metreküp odun kullanıldı. 2017 yılında, tüm konut binalarının %10,1'inde bina ısıtması için ana enerji kaynağı ahşaptı. [14]
İsviçre'deki otomatik odun ısıtma sistemlerinin sayısı 1990'dan bu yana neredeyse üç katına çıkmış ve odun tüketimi bir buçuk kat artarak ikiye katlanmıştır. Sonuç olarak, İsviçre'de bile, kötü işletilen küçük odun fırınları artık yıllık ortalama olarak karayolu trafiğinden daha fazla ince toz kirliliğine katkıda bulunuyor. [15]
50 kW'tan fazla güce sahip odun ısıtma sistemlerinde, İsviçre'deki tüm sistemlerin %19'u yoğun ağaçlıklı Bern kantonundadır, onu Zürih (%12) ve Luzern (%11) takip etmektedir. Toplam kurulu kapasite açısından da Bern, %15 ile Zürih (%13) ve Luzern'in (%10) önündedir. Bu, ağırlıklı olarak kırsal kesimden gelen insanların odunla ısınmasıyla da açıklanabilir.
yeterlik
Genel olarak, ısı depolama kütlesi olmayan açık şömineler en düşük yanma verimine sahiptir. Yavaş yavaş daha iyi olan , ısı depolama kütlesi ve odun sobası olan çinili sobalardır . Su taşıyan sobalar, ısının çoğunu baca gazlarından çekebilir. Buna göre, düşük emisyonlu su taşıyan aşağı akışlı fırınlar , yaşam alanları için bireysel fırınların en iyi ateşleme verimliliğine sahip olanlar olarak kabul edilir.
Kütük odun sobaları için ateşleme verimliliği (kalorifik değerle ilgili) için en son teknoloji ( daha doğrusu "mevcut en iyi teknoloji 2018" ) 2010 [16] verileriyle %86'dır. [16] [17] Yanma verimliliğinden bağımsız olarak, istenmeyen baca çekişlerinden kaynaklanan durma kayıpları , ısıtma sisteminin genel verimliliğini azaltabilir. Teorik nominal verimliliği önemli ölçüde azaltın
ahşabın su içeriği, [18]
(bir) ısıtma teknolojisi süreçleri, [19]
Baca gazındaki artık kalorifik değeri veya artık kalorifik değeri olan ve ısı üretimi sırasında kaybolan maddeler, örneğin
karbon monoksit emisyonları
odun gazları gibi yanmamış uçucu organik bileşikler ,
parlak kurum
tüm buharlaşmış ve yoğunlaşmamış bileşiklerin buharlaşma ısısı kaybı .
Odun ısınmasından kaynaklanan emisyonlar ( partikül madde , karbon monoksit , polisiklik aromatik hidrokarbonlar (PAH) vb. [20] ) ve ahşabın yakıt olarak kullanımındaki keskin artış nedeniyle emisyonlar artmıştır. Emisyonları sınırlamak için yasal düzenlemeler çıkarılmıştır, örneğin Almanya'da küçük ve orta ölçekli yakma tesislerine ilişkin yönetmelik (1. BImSchV).
eleştiri
Almanya'daki tüm küçük odun ateşleme sistemlerinden kaynaklanan 18.450 ton partikül madde emisyonları, yaklaşık 66.000 erken ölüme yol açan yaklaşık 7.000 ton [21] karayolu trafiğinden kaynaklanan egzoz emisyonlarını aşmaktadır. [22] Gerçekçi olmayan ölçüm yöntemleri ve zayıf piyasa gözetimi nedeniyle "şu anda sobalar için geçerli olan onay testlerinin [...] gerçeklikle çok az ilgisi olduğu" eleştiriliyor . [23] , sadece "optimum kütük boyutunda en iyi ahşapla" kararlı çalışma işlemi test edilecektir, ancak daha yüksek emisyonlu veya kullanıcının ısıtma davranışına sahip kararsız ısıtma ve soğutma aşamaları test edilmeyecektir. [23]İsviçre'de, 2010 yılında, odun yakma, bir bütün olarak İsviçre'deki ince toz emisyonlarının (PM10) yaklaşık %16'sına neden oldu. İyi yakıt kalitesi ve bir sistemin doğru kontrolü emisyonları azaltabilir. [24]
Küçük odun ateşleme sistemlerinden kaynaklanan yıllık partikül madde emisyonları 18.600 ton PM 10'dur . Pelet ısıtma sistemleri ve odun yongası ısıtma sistemlerinin kazanları nispeten düşük emisyonlara sahipken, ayrık kütüklerle çalıştırılan tek odalı sobalar özellikle kritiktir. [25] Federal Çevre Ajansı Başkanı Dirk Messner, hava kalitesi açısından çok fazla zarara neden olduğu için evlerde odunla ısıtmaya veda önerdi. [26]
Odun briketleri , odun talaşı veya talaş gibi kuru, işlenmemiş odun parçacıklarının mekanik olarak preslenmesiyle yapılan bir odun yakıtı şeklidir . Elde edilen briketlerin çapı en az 25 milimetredir, daha küçük kompaktlara ahşap pelet denir . Briketler, homojen olarak yüksek bir yoğunluğa ve tek tip bir enine kesite, genellikle de tek tip bir uzunluğa sahiptir.
Odun briketleri daha az kül üretir (100 kg odun briketi 1 kg'dan daha az kül üretir) ve linyitten daha düşük kükürt içeriğine sahiptir. CO2 dengesi nötrdür - eğer ahşap briketlerin taşınması ve üretimi için gereken enerjiyi hesaba katmazsanız - çünkü ahşap briketler atmosfere sadece yeniden büyüyen bir ağacın fotosentez yoluyla emdiği kadar CO2 yayar.
kalite standartları
Eylül 2014'ten itibaren, ISO 17225 "Katı biyoyakıtlar - Yakıt özellikleri ve sınıfları" dünya çapında ahşap briketler için geçerli olacaktır. Bölüm 3: Ahşap briketlerin sınıflandırılması ve Bölüm 1: Genel gereksinimler geçerlidir. O zamana kadar EN 14961 “Katı biyoyakıtlar – yakıt özellikleri ve sınıfları” uygulanıyordu. Bölüm 1 "Genel gereksinimler" ve Bölüm 3 "Endüstriyel olmayan kullanım için ahşap briketler" kullanılmıştır. Eylül 2011'e kadar, Almanya'da işlenmemiş ahşap briketler ve peletler için gereksinimler ve testler DIN 51731'de standart hale getirildi.
Ahşap briketler DIN EN ISO 17225-3'e göre sertifikalandırılabilir. DIN CERTCO mbH tarafından verilen DINplus kalite işareti, tüketicilere ahşap briketlerin DIN EN ISO 17225-3'ün tüm gereksinimlerini karşıladığını gösterir. Standardın gerekliliklerine ek olarak, aşınma davranışı test edilir. DINplus sertifikasını uzatabilmek için kimyasal analiz testleri ve aşınma davranışı yıllık olarak doğrulanmalıdır.
ISO 17225-3'e göre, ahşap briketler için aşağıdaki gereksinimler geçerlidir:
su içeriği ≤ %12 (teslim edildiği gibi)
Kül içeriği (550 °C) ≤ %1,0 (susuz)
kütle yoğunluğu ≥ 1.0 g/cm³ (teslim edildiği gibi)
katkı maddeleri ≤ %2 (susuz) Tip ve miktar belirtilecektir
kalorifik değer ≥ 15,5 MJ/kg, ≥ 4,3 kWh/kg
kalorifik değer ve yanma süresi
%10'dan az olan düşük su içeriği, kg başına 4,8 kWh ila 5,5 kWh arasındaki yüksek enerji içeriğinin bir nedenidir.
Karşılaştırma için:
Ormandan taze odun %50 su içeriğine sahiptir, yaklaşık 2,5 kWh/kg,
1000 kg odun briketi, yaklaşık 2,25 metreküp kuru yakacak odunun enerji içeriğine karşılık gelir (nem içeriği %20).
Briket söz konusu olduğunda, sert ahşabın yumuşak ahşaba göre avantajları vardır. Briketler aynı özgül ağırlığa (1 ila 1,2 t/m³) preslenir. Reçineli yumuşak ağaçların en büyük dezavantajı, çok çabuk yanmaları ve buharlaşan reçinenin neden olduğu boyutsal stabilitedir. Briket daha hızlı parçalanır ve sızan reçine buharı normal sobalarda tamamen yanamaz, bu da sobanın siyah camlarına da yansır. İyi parke briketleri çok daha temiz yanar ve ayrıca daha az ince toz üretir.
Bir yüzey ne kadar pürüzsüz ve sıkı olursa, alevlerin "sönmesi" o kadar uzun sürer. Sert ağaç briketleri genellikle ince öğütme talaşlarından üretilir (örneğin parke üretimi); bu nedenle daha homojen ve sağlam bir yüzeye sahiptirler. Yumuşak ağaç briketleri ise genellikle talaşlardan preslenir. Yüzeyleri daha kabadır ve bu nedenle tutuşmaları daha hızlıdır. Bu nedenle, bir ateş yakmak ve hızlı bir şekilde ısı üretmek için uygundurlar, sert ağaç briketleri ise közleri biraz daha uzun süre tutmak ve ısı üretmek için daha uygundur. Sert ağaç briketleri yarım saatten (ör. ağaç kabuğu briketleri) iki saate (ör. yumuşak ağaç briketleri) kadar herhangi bir yerde yanabilir.
yakacak odun
Yakacak odun veya yakacak odun , ısıtma veya pişirme için kullanılan odun anlamına gelir.
Taşımadan önce yakacak odun olarak kütükler
Kuru odun, bir yardımcı yangında yakmak için kullanılır . İnsanlığın en eski yakıtıdır ve yaklaşık 400.000 yıldır kullanılmaktadır. 20. yüzyılda sanayileşmiş ülkelerde odun kullanımından daha yüksek enerji yoğunluğu ve daha düşük fiyatlı yakıtlar lehine odun kullanımı terk edilirken , 21. yüzyılın başından itibaren tekrar odunla ısı üretimi artarak devam etmiştir. Gelişmekte olan ülkelerde , kömür brülörleri tarafından yapılan kömür , genellikle yemek pişirmek için - açık ateşten duman çıkmasını önlemek için - yeşil taze odun yerine kullanılır .
Yakacak odun veya yakacak odun, "fırına hazır kütükler", " kütükler " ve "yakacak odun" gibi çeşitli ticaret biçimleri için genel bir terim olan " enerji odunu " için geniş konuşma dili terimleridir . Odun peletleri ve odun briketleri de odundan oluşur, ancak halk dilinde yakacak odun olarak sayılmaz. Burada korunmuş yapı çok önemlidir.
Yakacak odunun değeri için kalorifik değer merkezi bir öneme sahiptir . Diğer ilgili özellikler yanma süresinin yanı sıra optik ve yanma sırasındaki koku olabilir.
kalorifik değer
Ahşap doğal bir ürün olduğu için yapısı ve bileşimi dalgalanmalara tabidir. Bu aynı zamanda kütle başına (örneğin kWh / kg cinsinden) veya hacim başına (örneğin kWh / kübik desimetre cinsinden ) kalorifik değeri de etkileyebilir .
Kütle birimi başına kalorifik değer (kWh/kg veya MWh/t) söz konusu olduğunda , odun türlerinin farklı yoğunlukları önemsizdir. Ancak su içeriği önemlidir, su içeriği w% olarak verilir .
Nemli ahşabın kalorifik değeri, içindeki su içeriğini buharlaştırmak için gereken enerjinin çıkarılması gereken kuru maddenin kalorifik değerinden kaynaklanır. Bu, kg su başına 0,63 kilovat saattir.
Kesinlikle kuru sert ağacın kalorifik değeri 5 kWh/kg civarındadır. Ahşabın farklı kimyasal bileşimi (daha yüksek reçine içeriği) nedeniyle yumuşak ahşabın kalorifik değeri 5,2 kWh/kg'da biraz daha yüksektir.
Mantar ve böceklerin neden olduğu biyolojik bozunma süreçleri (örn. yanlış depolama, yani esas olarak çok nemli depolama nedeniyle), yakacak odunda kuru madde ve kalori değeri kaybına neden olabilir. [1] [2]
%20 su içeriğine sahip 1 kilogram yakacak odunun kalorifik değeri için örnek hesaplama :
%80 *
5.2kWh - %20 *
0,63kWh = 4.03kWh
_
Mutlak
kuru maddenin kalorifik değeri eksi
Su
fraksiyonunun buharlaşma ısısı aynı Kalorifik değer
normal
1 kg yakacak odunun kalorifik değeri ( kuru madde ): 5,2 kWh
1 kg suyun buharlaştırılması için enerji: 0,63 kWh
Örnek hesaplama, artan su içeriği ile kütleye bağlı kalorifik değerdeki düşüşün, esas olarak kuru madde içeriğindeki azalmadan ve yalnızca ikincil olarak, yanma sırasında enerji verimini azaltan, suyun artan buharlaşma ısısından kaynaklandığını göstermektedir.
Şöminenin verimliliği de dikkate alınmalıdır. Bu, açık şömineler için yüzde 30 arasında ve modern sobalar için yüzde 80'in üzerinde olabilir. [3]
Isıtma yağı eşdeğeri ve enerji yoğunluğu
Fuel oil eşdeğeri , belirtilen yakıt miktarı ile aynı kalorifik değere sahip fuel oil miktarıdır. Yakacak odun kalori değeri su içeriğine bağlı olduğundan, her kalori değeri ile birlikte belirtilmelidir. Yüzde 0 su içeriğine sahip "kesinlikle kuru" ahşap (= atro) doğal kurutma ile elde edilemez, sadece teknik kurutma ile elde edilebilir. Doğal kurutmanın son noktası, yaklaşık yüzde 15 su içeriği ile "hava kuru = hava kuru" durumudur. Odun satın alımını eşdeğer miktarda ısıtma yağının maliyetiyle karşılaştırmak istiyorsanız, ısıtma yağı eşdeğeri kullanılabilir. Bununla birlikte, metreküp başına kalorifik değerin(Rm), ahşap yoğunluğunun dalgalanma aralığından ve katı metreyi (Fm, m³) metreküpe dönüştürme faktörünün dalgalanma aralığından kaynaklanan güçlü bir dalgalanma aralığına sahiptir. Aşağıdaki tablo, bir ağaç türünün metreküp başına ortalama kalorifik değerini içerir.
Ahşap türü hava kuru Kalorifik değer
(kWh/kg olarak) Kalorifik değer
(MJ/kg olarak) Kalorifik değer
(MWh/Rm cinsinden) Yoğunluk
(kg/dm³ cinsinden) Ticari Yoğunluk
(kg/Rm olarak)
kayın, kül 4.2 15 2.0 0.74 480
Meşe 4.2 15 2.0 0.69 470
huş ağacı 4.2 15 1.9 0.68 450
karaçam 4.3 15.5 1.8 0,58 420
Çene 4.3 15.5 1.6 0,51 360
Ladin 4.3 15.5 1.4 0.44 330
akaryakıt 12 43 10 0.84 840
linyit briketleri 5.3 19 2.2 0.60
Bir metreküp kuru yaprak döken odun , yaklaşık 200 litre ısıtma yağının veya 200 m³ doğal gazın yerini alır . İğne yapraklı ağaç ise birim ağırlık başına biraz daha yüksek bir kalorifik değere sahiptir, ancak daha düşük kütle yoğunluğu nedeniyle daha fazla yer kaplar ve daha hızlı yanar.
iltihap
Yaygın bir aydınlatma yönteminde, kolay yanıcı, kuru, odunca zengin gazete önce yakılmak üzere sobaya yerleştirilir ve ardından gevşek bir şekilde katmanlı artık oluklu mukavva veya eşit derecede ince, kuru sunta veya ağaç yongaları.Mumla ıslatılmış odun yünü de eşdeğer bir ateşleme yardımcısı olarak kullanılır . Kolay tutuşabilen kağıdı kullanarak kibritin alevi onu yakmaya yeter. Kuru çam kozalakları da aydınlatma için çok uygundur. Ahşabın zayıf termal iletkenliği nedeniyle, parlama noktasına hızlı bir şekilde ulaşılması gerçeğiyle birlikteahşabın veya ahşabın gaz yapan bileşenlerinin ( iğne yapraklı ağaç durumunda terpenler , huş veya kayın ağacında uçucu yağlar , ateşleme yardımcılarında mum buharı), talaşlar hızla tutuşur ve sonuç olarak daha kaba kütükleri ateşe verir .
Henüz odun gazlaştırma kazanları olarak çalışmayan merkezi ısıtma kazanları söz konusu olduğunda (ancak bunlar, örneğin KfW ve Bafa gibi kamu sübvansiyonlarından hariç tutuldukları için aşamalı olarak kullanımdan kaldırılan modellerdir ve ayrıca Küçük ve Orta Ölçekli Yakma Sistemleri Yönetmeliği (1. BImSchV) tarafından giderek daha fazla kullanılmaya başlandığında, bir sobayı odunla istiflemek ve ardından alttan takmak yerine aşağıdaki ısıtma varyantı daha doğru olacaktır. Ancak, burada ikilem devam ediyor, ısınmadan sonra, müteakip doldurma "zorunlu olarak" üste geliyor ve sonra sorun tekrar ortaya çıkıyor. Bir odun gazlaştırma sobası/kazanı çalıştırın:
Kütükler ateşleme yardımcısı üzerine yığılmışsa, kütüklerden kaçan ahşap bileşenlerin bu baca gazları tutuşmadan önce bacayı yanmadan bıraktığı bir üst yanma meydana gelir ; yangın kalın kütüklerde tutuşturulursa , bunların gaz çıkaran uçucu bileşikleri , alt yanığa eşdeğer olan yangın bölgesinden iletilir . Yakıt daha verimli kullanılır. Nemli odun yakıldığında, bu uçucu maddeler, kaçan su buharı veya su sisi ile birlikte yoğunlaşır ve kurum parçacıkları ile birlikte duman olarak algılanır .
yanma
Odun yakma, ilk aşama olarak ahşabın gazlaştırılması ve ikinci aşama olarak gazların ve odun kömürünün oksidasyonu ile iki aşamalı bir işlemdir.
Odun yakılırken, kısmen aynı anda ve kısmen birbiri ardına aşağıdaki alt işlemler gerçekleşir:
Alevden, köz yatağından ve yanma odası duvarlarından gelen ısının yansıması ve sıcak egzoz gazı akışının bir sonucu olarak yakıtın ısınması
Uçucu ahşap bileşenlerinin buharlaşması ( terpenler vb.)
Buharlaştırma ve suyun uzaklaştırılması yoluyla kurutma (100 °C'den itibaren)
Ahşabın sıcaklığın etkisiyle bozunması (250 °C'den itibaren)
Gazlar ve katı karbon oluşturmak için ahşabın birincil hava ile gazlaştırılması (250 °C'den itibaren)
Karbonun gazlaştırılması (500 °C'den itibaren)
700 °C ila 1500 °C arasındaki sıcaklıklarda (maksimum yaklaşık 2000 °C) karbon oksitler (karbon monoksit ve karbon dioksit) ve su oluşturmak üzere yanıcı gazların oksidasyonu
Alevin çevredeki duvarlara ısı dağılımı ve yeni sağlanan yakıt
Tüm kurutma ve buharlaştırma işlemleri, alevin veya egzoz gazının sıcaklığında bir azalmaya, yani yakıtın kalorifik değerinde bir azalmaya yol açar.
Bir odun fırınında, bu maddeler ahşabın köz yatağında gazlaştırılması yoluyla (hava eksikliği, yani yanma havası oranı lambda < 1) durumunda salınır. Bu amaçla "birincil hava" sağlanır. Isıtıldığında, kuru odun kütlesinin ağırlıkça yüzde 80 ila 90'ı gaz olarak salınır. İlk ve en önemlileri karbon monoksit (CO), hidrojen (H 2 ) ve hidrokarbonlardır (C mHn ). Kalan katı içerik kül olarak kalır, kurum olarak çöker veya partiküller halinde çevreye salınır.
Gazlar daha sonra yanma havası ile karıştırılır ve yanma odasında uzun bir alevle yakılır. Gazları yakmak için genellikle "ikincil hava" sağlanır. Gazlar uzun alevde yandığı için oduna uzun alev yakıtı denir. Köz yatağındaki kömür ise yavaş ve az alev oluşumu ile (egzoz gazında daha fazla karbon monoksit oluşumu ile) yanar.
"Üstten yanmalı" fırınlar, kaçan gazları soğutabilir ve eksik yanabilir, "alttan yanmalı" fırınlarda gazlar, kor yatağından yönlendirilir, yani daha yoğun ısıtılır ve daha tam olarak oksitlenir.
emisyonlar
Yanma sırasında ana bileşenler olarak karbondioksit (CO 2 ) ve su buharı (H 2 O) açığa çıkar. Odun az miktarda nitrojen içerir (≈900 mg/kg). Yanma havasında bulunan azot gibi, bu da yanma sırasında kısmen su (buhar) ile reaksiyona girerek asitleri oluşturan ve çevreyi kirleten azot oksitlere dönüştürülür. Ahşabın içinde de bulunan kükürt (~120 mg/kg) esas olarak küle bağlıdır, böylece çok az kükürt dioksit salınır .
Ahşabın nem içeriği ne kadar yüksek olursa , bu suyun buharlaşması için o kadar fazla ısı gerekir, bu da alevlerin soğuması ve "eksik yanma" meydana gelmesi anlamına gelir - aynı zamanda aşırı hava durumunda (tesisattan çekilen ikincil hava) "açık şömine" durumunda oda) Bu, bir yandan eksik oksidasyon ve ayrıca organik bileşiklerin veya karbondioksitin kurum veya odun katranına indirgenmesi anlamına gelir . Hava eksikliği (zayıf baca çekişi veya hava beslemesinin kesilmesi nedeniyle) veya zayıf yanma (yanma odasında yetersiz türbülans) da eksik yanmaya neden olabilir. Bu süreçte, değişen derecelerde yeni bileşikler oluşur ve yayılır, örneğin:
yanmayan, ancak baca yoluyla kullanılmayan uçucu yakıt olarak çevreye yakılan yukarıda belirtilen bileşiklerin tümü
karbon monoksit (CO)
parlak siyah ©
Hidrokarbonlar (C x H y )
Hidrojen (azaltmadan kuruma kadar küçük miktarlar)
ince kül tozu
mineral maddeler
Yoğuşan maddeler soğuk yerlerde (kazanlardaki ısı eşanjörleri, uzun soba boruları, bacada ) yoğuşabilir ve birikebilir. Tortular yapışkandır (yoğunlaşmış sudan dolayı da) ve üzerlerine tozlar takılır, bu da topaklaşarak ve yakalanarak diğer tozları çeker.
Son araştırmalar, odun yakılmasından kaynaklanan ince tozun neden olduğu toplam kirliliğin, Almanya'da kayıtlı motorlu taşıtlardan kaynaklanan ince toz emisyonlarının toplamını aştığını göstermektedir. [4] Küçük odun yakma sistemlerinden kaynaklanan yıllık partikül madde emisyonları 18.600 ton PM 10'dur. [5] Bununla birlikte , odun ısıtma sistemlerinden kaynaklanan emisyonlar uygun kazanların seçiminden etkilenebilir . Pelet ısıtma ve talaş ısıtma kazanları iseNispeten düşük emisyonlara sahip olduğundan, bölünmüş kütüklerle çalıştırılan tek odacıklı sobalar özellikle kritiktir. Federal Çevre Ajansı Başkanı Dirk Messner, hava kalitesi açısından çok fazla zarara neden olduğu için evlerde odunla ısıtmaya veda önerdi. [6]
Yenilenebilir bir hammadde olarak yakacak odun , CO2'ye dönüştürülen karbonun , ağacın büyümesi sırasında fosil yakıtlara ( örneğin petrol , kömür , doğal gaz ) kıyasla çok daha hızlı emilmesi avantajına sahiptir.
Doğal ahşap, düşük ağır metal ve klor içeriğine sahiptir; Kirlenmiş atık odun yakıldığında, ağır metaller ( arsenik , kurşun , kadmiyum , krom , bakır , nikel , cıva , çinko ve diğerleri) ve dioksinler egzoz gazı ve kül yoluyla kesinlikle yayılabilir. [7] Aynısı, kullanılan yapıştırıcılar, kaplamalar veya boyaların bir sonucu olarak toksinlerin salınabileceği sunta veya kontrplak gibi ahşap bazlı malzemeler için de geçerlidir.
ahşap türleri
Isıtma amacıyla çeşitli ahşap türleri kullanılmaktadır . Ağırlıklı olarak kalori değeri, yanma süresi ve kullanım rahatlığına (alev deseni, koku) göre bir ayrım yapılır.
Sert ağaç ve sert ağaç, yumuşak ağaç veya iğne yapraklı ağaçtan hacim (m²) başına önemli ölçüde daha yüksek bir kalori değerine sahiptir. Bununla birlikte, ağırlık başına, yumuşak ahşabın kalorifik değeri, sert ahşabınkinden biraz daha yüksektir . Yumuşak ahşap, sert ağaçtan daha hızlı yanar ve daha yüksek sıcaklıklar geliştirir. Bu esas olarak daha yüksek reçine içeriğinden kaynaklanmaktadır .
Isıtma amacıyla, genellikle sürekli ısı üretimi arzu edilir. Her şeyden önce, yakma teknolojisi her durumda hangi ahşap türlerinin daha uygun olduğuna karar verir. Saf ısı üretimi için modern odun gazlaştırma kazanlarında , yüksek sıcaklıkta yanma nedeniyle her türlü yakacak odun kısıtlama olmaksızın optimum şekilde kullanılabilir.
Tüm sert ağaçlar, açık şömineler veya sobalar için enerji kaynağı olarak çok uygundur . Yumuşak ağaçtan daha yavaş ve daha uzun süre yanarlar, ancak biraz daha fazla kül üretirler ( bakım ). Bu nedenle daha büyük sistemlerde daha ucuz iğne yapraklı ağaç tercih edilir.
Mutfak sobaları için, daha hızlı yanan yumuşak odun arzu edilir, çünkü çabuk ısı sağlar (soğuk bir sobayı 'ısıtmak', ocak gözünün sıcaklığının daha doğrudan kontrolü). Ancak daha uzun bir aleve sahiptir ve bu nedenle daha fazla alev alanına ve daha yüksek oksijen kaynağına ihtiyaç duyar. Bu nedenle, mutfak sobaları genellikle ısıtma sobalarından tamamen farklı şekilde yapılır.
Yakacak odun olarak kullanıldığında, farklı ağaç türlerinin avantajları ve dezavantajları vardır:
Ladin , nispeten hızlı yanan ve yanan bir ağaçtır ve bu nedenle yanmaya çok uygundur. Ayrıca temel fırınlarda /gazlaştırma kazanlarında da sıklıkla kullanılır. Avrupa'da ladin ormanı yaygındır ve odunu ucuza satın alınabilir. Açık şömine için daha az uygundur, çünkü reçine kabarcıklarının patlaması közün dışarı fırlamasına neden olabilir.
Köknar , ladin ile benzer bir oranda yanar, ancak daha az belirgin reçine kabarcıkları nedeniyle önemli ölçüde daha az kıvılcıma neden olur. Köknar, açık ocaklar için Alpler'den gelen klasik yakacak odundur, ancak sıralanması zordur.
Çam ve karaçam - benzer yanma davranışına sahip - çok daha iyi kalitededir, ancak yalnızca ısıtma ortamı olarak bölgesel bir rol oynar.
Huş ağacı genellikle açık şömineler için kullanılır . Kayın veya dişbudak genellikle ilk olarak bahsedilse bile, huş ağacı 'klasik' yakacak odundur, çünkü uçan kıvılcımlara neden olan reçine kabarcıkları oluşturmaz ve güzel alev desenine (oldukça hafif, mavimsi) ek olarak (oldukça hafif, mavimsi) nedeniyle ( reçineli maddeler yerine) ağırlıklı olarak içerdiği uçucu yağlar da çok hoş kokar. Huş ağacı, kayın veya dişbudak ağacından biraz daha hızlı yanar, ancak yumuşak ağaçtan çok daha yavaş yanar.
Kayın , güzel bir alev desenine ve iyi bir kor gelişimine sahip olduğu için çok uygun bir yakacak odun olarak kabul edilir. Aynı zamanda, sadece çok az kıvılcım (sıçrama) gösterir ve çok yüksek bir kalorifik değere sahiptir. Kayın ağacının ısıl değeri/ısıl değeri, diğer ağaçlara kıyasla sıklıkla referans değer olarak kullanılır. Kayın ağacı, değerli kokusu ve tadı nedeniyle çoğunlukla sigara yemeklerinde kullanılır. Kayın ağacı çok popülerdir ve bu nedenle üst fiyat aralığındadır. Ancak, genellikle iyi kayın ağacı elde etmek zordur; sağlıklı gövdeler çoğunlukla mobilya veya kaplamalar için kullanılır. Yakacak odun olarak genellikle yalnızca taç odunu (nispeten daha fazla kabuklu, yani daha az kalorifik değere ve daha fazla küle sahip) veya küflü gövdeler (daha düşük kalorifik değere sahip) mevcuttur.
Beyaz kayın veya gürgen genellikle kayın olarak da adlandırılır, ancak kayın (Fagaceae) ile ilgisi yoktur, ancak huş ailesine (Betulaceae) aittir. Gürgen ayrıca kurutulduğunda çok ağırdır ve bu nedenle hacmine göre (meşe gibi) özellikle yüksek bir kalorifik değere sahiptir. Gürgen güzel bir alev desenine sahiptir, çok az kıvılcım çıkar ve çok uzun süre yanar. Kesilmesi ve ayrılması özellikle zordur.
Meşe , aslında ısı üretmeye yarayan tüm sobalarda (çimento sobası, odun sobası, atölye sobası) kullanılabilir. Açık şömineler için tercih edilmez, çünkü iyi köz oluşturur ancak çok güzel bir alev deseni oluşturmaz. Kalorifik değeri kayın ağacından biraz daha yüksektir ve yanma süresi çok uzundur. Meşe ağacı, uygun olmayan şekilde yakıldığında (yetersiz hava beslemesi), egzoz borularına ( kuruma ) saldıran nispeten büyük miktarda tanik asit içerir . Bu nedenle sobalar için çok uygundur, ancak açık şömineler için uygun değildir. Tahta (zaten bölünmüş) başlangıçta açık havada bir kapak olmadan depolanırsa, tanen içeriği azaltılabilir; tanenlerin büyük bir kısmı yağmurla yıkanır.
Kızıl meşe , sadece yaklaşık 250 yıl önce Avrupa'ya tanıtılan Amerika'ya özgü bir ağaç türüdür. Kırmızı meşe meşe ile sadece biraz karşılaştırılabilir. Yakacak odun olarak kayın ağacına benzer. Kırmızı meşe zor ve çok ağırdır. Bölünmesi kolaydır (düz gövdeli) ve en az iki yıl kurutulmalıdır.
Dişbudak , kayın ağacına benzer bir kalori değerine sahiptir ve huş ağacının yanında en güzel alev desenini geliştirir. Aynı şekilde, kıvılcım çıkarmaması nedeniyle açık şömineler için de uygundur. Dişbudak ağacı sert ve sağlamdır (bölünmesi kolay fakat kesilmesi zordur) ve bu nedenle kayın gibi pahalıdır.
Akçaağaç , robinia ve karaağaç yakacak odun olarak çok uygundur, ancak diğer türlü her tür soba için de uygundur. 4,1 kWh/kg'da kalorifik değer kayın veya meşenin biraz altındadır.
Linde birim hacim başına düşük kalorifik değere sahiptir, ancak kg başına yüksek kalorifik değere sahiptir.
Yaprak döken kavak ve söğüt ağaçları , benzer şekilde düşük enerji yoğunluğuna sahip oldukları ve nispeten hızlı yandıkları için yanma davranışı açısından yumuşak ağaçlara benzer (aslında daha da kötüdür). Enerji endüstrisinde ise kavak hibrit çeşitleri , son derece hızlı büyümeleri nedeniyle çok ekonomik bir ağaç türüdür. Tercihen kontrollü yakıt beslemeli büyük ölçekli yakma tesislerinde talaş olarak kullanılır , ancak sadece yaz aylarında kullanılır, çünkü yüksek ısı talebi olduğunda kavak ve söğüt ile bu sağlanamaz.
Ticaret, işleme ve depolama
ticari formlar
Prensip olarak odun, kesildikten kısa bir süre sonra taze odun olarak satın alınabilir veya kuru olarak satın alınabilir . Taze odun en az bir, tercihen iki kış saklanır. Ahşabın su içeriği ne kadar yüksek olursa, dumansız ve mümkün olduğunca az kurumla yanmak için o kadar uzun süre depolanması gerekir.
yanan çubuklar
Dalgalar : [8] Yanan çubuk demetleri
Ticari formlar örneğin:
Rundholz , Blochholz ( Avusturya ): Uzunlamasına kesilmiş ama bölünmemiş
Bölünmüş odun, metreye göre kütükler : kabaca bölünmüş , yaklaşık bir metre uzunluğunda kesilmiş
Kütükler , yakacak odun: bir metrenin yaklaşık üçte biri kadar kesilir
Kütükler : fırına hazır, yarım metre (50 cm), metrenin üçte biri (33 cm) ve çeyrek metre (25 cm) olacak şekilde kesilmiş; aynı zamanda sadece "yakacak odun" olarak da adlandırılır, ancak aynı zamanda kömür üretimi için odun da içerir
Yanan çalı odunu, çapı 7 cm olan masif ahşap kalınlığına ulaşmayan ahşaptır ( dallar ve dallar )
Şaftlar , dal ve kütük karışımından yapılmış, şaft adı verilen bir demet içinde birbirine bağlanmış dal demetleridir . [9]
yakacak odun boyutları
Geleneksel olarak, yakacak odun ticareti yapılır ve alan veya hacim açısından ücretlendirilir. Yakacak odun hacmi başına kalorifik değer, ağırlıktan ziyade farklı nem seviyelerinden çok daha az etkilenir. Ayrıca son kullanıcı hacmi ağırlıktan daha iyi belirleyebilir. Almanca konuşulan ülkelerde ortak boyutlar şunlardır: [10]
1 metreküp (fm) = 1 m³ boşluksuz odun kütlesi, kütüklerin yarılma öncesi kalınlık ve uzunluğundan hesaplanır.
1 metreküp (rm) veya stere (st) = 1 m³ yığılmış kütükler veya boşluklu kütükler
1 gevşek metreküp (srm) = 1 m³ yığılmış kütük (genellikle 25 veya 33 cm fırına hazır uzunluklarda)
Aşağıdaki tablo, kayın örneğini kullanarak kaba bir dönüşüm için kullanılabilir, diğer ahşap türleri ile hafif sapmalar vardır:
Bavyera Teknoloji ve Tanıtım Merkezi'ne (TFZ) göre kayın ağacı dönüşümü (Temmuz 2006) [11] [12] [13] ahşap türü katı metre metreküp (yuvarlak ahşap, 100 cm,
bölünmemiş, tabakalı)
metreküp (kütükler,
100 cm, katmanlı)
metreküp (kütükler,
33 cm, katmanlı)
dökme metreküp (kütükler,
33 cm, dökülmüş)
kayın 1.00 saat 1.70 mil 1.98rm 1.61rm 2.38 nm
kayın 0,59 1.00 dm 1.17rm 0.95rm 1.40 nm
kayın 0,50 saat 0.86rm 1.00 dm 0.81rm 1.20 nm
kayın 0.62 fm 1.05rm 1.23rm 1.00 dm 1.48 nm
kayın 0.42 0.71rm 0.83 rm 0.68rm 1.00 nm
Tarihsel yakacak odun boyutları
Farklı boyutlarda yakacak odun yaygındı: [14]
Yakacak odun kordonu 5 fit yüksekliğinde ve 5 fit genişliğinde hesaplanmıştır. Günlük uzunluğu olarak 3 fit olmalıdır. Nürnberger Werkmaß olarak adlandırıldı. Ahşabın kuruması dikkate alınarak bir kütük fazlalık olarak belirtilmiştir. Fazla olmayan kulaç 75 Nürnberg fit küpü , yani 2.1066 yıldızdı. 6 Kasım 1811 tarihli Würzburg Hükümet Gazetesi'nde Büyük Dük bu önlemi ortaya koydu.
Würzburg'da bir yakacak odun arabasının 4½ fit genişliğinde ve 5½ fit yüksekliğinde olduğu belirlendi. Daha sonra, yakacak odun arabası eski Nürnberg ölçüsüne göre 4 fit 19 inç genişliğinde ve yüksekliğindeydi. Günlük uzunluğu daha sonra 3 fit idi. Sepet şimdi 1,9685 stere idi. 1822'den itibaren yakacak odun Bavyera ½ kulaç tarafından satıldı. Bir ölçüm çerçevesi 18 Bavyera fit kare içeriyordu. Bavyera Krallığı'nın kendisinde kulaç 6 × 6 × 3½ fit olarak tanımlandı, bu da 3.1325 ster veya 126 fit küp idi. Yakacak odun da iplik ve reep ile yapılmıştırölçüldü. İplik şeffaf çerçeve içinde 6 × 6 × 2 fitte ölçüldükten sonra. Sonuç 72 fit küp veya 1,7442 Fransız steresi (stert) idi. Reep, daha büyük miktarlarda odun için ayrıldı. Uzunluk 2½ fit, yani 2.45 stert idi. Grindelein [15] aynı zamanda bir Bavyera yakacak ölçüsüydü. Yakacak odun ticaretinde, kordon veya ölçü, çeyrek, sekizlik ve köşelere (1/16) bölünmüştür. Isenburg yakacak odun boyutlarına 6 × 6 ayakkabı ve 3½ fit uzunluk verildi. Yakacak odun boyutlarının çoğu bölgesel özelliklere tabiydi.
Fransa'da Voie de Paris , Pariser Fuhre, corde de grand bois, corde de port (port kablosu) ve corde d'ordonnance ile kordonu andıran corde vardı. [16]
işleme
Yakacak odun en iyi şekilde kütükler halinde bölünmüş kütükler halinde işlenebilir ve ayrıca ormancılık tarafından bu biçimde sunulur . Tahta parçası son kullanıcı için çok büyükse, bir testere (esas olarak bir tahterevalli ) ile istenen uzunlukta kesilir.
Yakacak odunları elle bölmek için, yaklaşık 30 cm'lik ağaç dilimleri, örneğin bir elektrikli testere ile önce kesilir ve daha sonra ıslakken (taze kesilmiş) bölünür. Önce odun kurutulursa, ki bu daha büyük parçalar nedeniyle çok daha uzun sürer, çoğu tür için bölmek çok daha zordur. Bölme sırasında ahşabı yukarıdan aşağıya (taç → kök) ayırmak avantajlıdır çünkü daha az kuvvet gerekir. Kaba bir anımsatıcı şudur: "Odun, kuş pisliği gibi gözyaşı döker."
Bölme için motorlu bir kütük ayırıcı veya bir yarma çekici kullanılabilir .
iş güvenliği
Yakacak odun işlenirken iş güvenliği nedeniyle kişisel koruyucu ekipman ( PSA -Forst ) giyilmelidir . Buna örneğin iş eldivenleri , güvenlik ayakkabıları , işitme koruması ve koruyucu gözlükler dahildir . Motorlu testereleri kullanırken , uygun koruma kategorisindeki kesilmeye karşı koruyucu pantolonlar da giyilmelidir. Özellikle daire testereyle ve aynı zamanda kütük yarıcı veya yarma çekici/ yarma baltasıyla çalışırken artan kaza riski vardır . İşleme sırasında oluşan sert ağaç tozu(kayın, meşe) kanserojen etki yapabilir.
depolamak
Taze kesilmiş iğne yapraklı ağaçların nem içeriği yaklaşık yüzde 55 ila 70 (su içeriği yüzde 35 ila 41), sert ağaçta değer yüzde 70 ila 100 arasındadır (su içeriği yüzde 41 ila 50). Bu nedenle, odundaki nem, odun yakma için depolama veya teknik kurutma yoluyla yüzde 20'den daha az (su içeriği < yüzde 16) olağan kalıntı değerine düşürülmelidir. Ahşabın başlangıçtaki nem içeriği, kuru depolama süresi için belirleyicidir. Bu, hava ve ağaç türlerine ve önceki depolamaya (ormanda veya kütük bahçelerinde kütük depolama) bağlı olarak değişebilir. Doğru depolama kurutması ile genellikle bir yıllık bir süre yeterlidir. [17]Özellikle kuru ilkbahar ve yaz aylarında, yaklaşık 6 aylık depolamadan sonra fırında hazır kurutma koşullarına ulaşılır. [17] Ahşap nemi bir nem sensörü ile kontrol edilebilir.
Depolama türü - örneğin yığılmış, dökülmüş veya bir siloda - yakacak odunun işlenme şekline bağlıdır. Yakacak odun için en uygun koşullarla (ince bölünmüş ve çok uzun olmayan kütükler rüzgara açık kapalı kafes kutularında veya açık havada yakacak odun kapları), yedi ay bazen yeterlidir. Yakacak odun da açık havada bir odun yığınında çok iyi depolanır.veya aynı anda iyi havalandırmaya sahip bir çatı altında. Örneğin mahzenlerde ve garajlarda bulunmayan rüzgar akışı, kurutma için belirleyici bir ön koşuldur, bu nedenle geçmişte yaygın olan ahşap hangarların genellikle havalandırmaya izin veren belirli bir mesafeye sahip çıtalardan yapılmış duvarları vardır. Bir gölgelik altındaki (ideal olarak güneydeki) bir ev duvarında, evin duvarına en az 5 ila 10 cm mesafe bırakmalısınız.
Teknik kurutma, daha uzun depolamadan kaçınmayı mümkün kılar, ancak yavaş kuruyan ahşaba kıyasla yanma özelliklerinin daha kötü olması dezavantajına sahiptir. Hazneli veya tamburlu kurutma sistemleri, başlangıçtaki nem içeriğine bağlı olarak yaklaşık bir hafta içinde ahşabı ideal nem içeriğine getirebilir. Diğer tesislerden gelen atık ısı, sistemlerin enerji verimliliğini ve maliyet etkinliğini sağlamak için sıklıkla kullanılır.
Çeşitli
Modern enerji yönetimi, paletler üzerinde eve teslimat ve kurutulmuş kompaktların ( tahta peletler veya ahşap briketler ) kullanımı bağlamında birim kilogram giderek daha önemli hale geliyor . Ahşabın içerdiği su (artık nem, su içeriği) ağırlıkta oda boyutlarına göre çok daha büyük bir rol oynar. Ağırlığa göre bir satın alma, yalnızca kalitenin (bileşim, kalan nem, su içeriği) tartım ve laboratuvar testi olanakları verildiğinde düşünülmelidir.
Fiyat için hesaplama esası ormandan, orman yolundan/ orman yolundan veya depodan (erişilebilirliğe bağlı olarak kendiniz alın) veya serbest ikametgahtan teslim edilir, ancak giderek artan bir şekilde perakende mağazalarında, örneğin hırdavatçılarda.
Potsdam şehir yönetimi tarafından bir bina ilan edilen yakacak odun yığını vakası ulusal olarak bilinir hale geldi. [18]
odun pelet
Odun peletleri , tamamen veya esas olarak testere yan ürünlerinden veya kesilemeyen endüstriyel ahşaptan yapılmış , maksimum uzunluğu 25 milimetre [1] olan çubuk şeklinde peletlerdir . [2] Odun peletleri esas olarak yakıt olarak kullanılır, diğer yakıt peletleri saman peletleri veya saman benzeri biyokütleden elde edilen topaklar, turba peletleri, zeytin çukurlarından ve preslenmiş zeytin pirinasından elde edilen topaklar , [3] [4] hindistancevizi kabukları veya diğer biyojenik kalıntılardır . [5] [6] [7]
Yaklaşık 7 mm çapında ahşap peletler
peletleme makinesi
Peletleme makinesinin halka kalıbı
Peletleme, özel pelet ısıtma sistemlerinde yakıt olarak otomatik kullanım gibi diğer biyojenik katı yakıtlara göre çeşitli avantajlar sunar (daha fazla avantaj için bkz. Pelet#Amacı ).
25 milimetre çapındaki ahşap kompaktlar, bazı durumlarda başka gereksinimlerin geçerli olduğu ahşap briketler olarak adlandırılır. [8.]
Odun peletleri küçük fırınlarda, endüstriyel fırınlarda ve enerji santrallerinde yakılır. [9]
Tahta talaşları , yakma sistemleri için artık ahşabı hazırlamanın başka bir yoludur. 1960 civarında, yaşam alanlarını ısıtmak için elle doldurulmuş silindirik çelik sac kartuşlarla talaş sobaları hala vardı. Bir dolgu birkaç saat yandı.
Odun peletlerinin üretimi 1930'larda Kuzey Amerika'da başladı . [10] 1978'de, ABD'deki 1973 petrol fiyatı krizinin ardından , uçak teknisyeni Jerry Whitfield , zamanın tavşan yemlerine benzeyen preslenmiş talaş kalıntılarıyla ısıtılan bir pelet sobası [11] yaptı. Böylece egzoz gazlarında odun sobalarına göre daha az toz emisyonu elde etti. [12] 1984'te yıllık Wood Heating Alliance Show'da ( Reno , Nevada ) buluşunu sunduğunda , [13] dört günde 1.000'den fazla soba siparişi aldı. [12] [14]Avrupa'da, ahşap pelet kullanımı ilk olarak İsveç, Danimarka ve Avusturya'da bir yer edinmiştir. 1985'ten itibaren, İsveç'teki enerji santrallerini ateşlemek için kurutulmuş odun peletleri kullanıldı, çünkü ıslak odun yongalarının taşınması ve yakılması çok pahalı olurdu. [11] 1993'ten itibaren Avusturyalı kazan üreticileri ABD'ye pelet sobası ihraç etmeye ve aynı zamanda Avusturya'daki pazarı geliştirmeye başladı. [11] 1996 yılında, odun peletleri Almanya'da yakıt olarak onaylandı ve kısa sürede Alman pazarında yer edindi. [15]
üretme
Odun peletlerinin üretimi - en azından Almanya'da - çoğunlukla hammadde kaynağına yakın bir yerde gerçekleşir. Bunlar örn. B. Yan ürün olarak odun atıklarının ( talaş , talaş ve talaş ) üretildiği kereste fabrikaları ve planya fabrikaları . Odun peletlerinin yaklaşık %10'u da kesilemeyen endüstriyel ahşaptan üretilmektedir. [2]
Pelet tesisine ulaştığında, ham madde genellikle %35 ila 45 m su içeriğine sahiptir. Hammaddeler daha sonra örneğin bir çekiçli değirmen ile ezilir . Pelet fabrikasına veya odun işleme tesisine bağlı biyokütle ısıtma tesisleri veya biyokütle termik santralleri , hammaddelerin kurutulması için ısı sağlayabilir. Bir sonraki adımda, malzeme şartlandırılır. Amaç, hammaddede homojen bir su içeriği elde etmektir. Bu adımda presleme yardımcısı olarak nişasta da eklenebilir. Bunu, peletlerin bir peletleme tesisinde oluşturulduğu gerçek presleme süreci takip eder. Malzeme, yüksek basınç altında çelik bir kalıptan (halka veya düz kalıp ) itilir.) istenilen pelet çapında (kalıba bağlı olarak 6 veya 10 mm) delikler ile preslenir. [16] Pres kanalındaki basınç ve sürtünme nedeniyle ısınma meydana gelir. Bu , ahşapta bulunan lignini sıvılaştırır, böylece bir bağlayıcı madde görevi görür. [17] Kalıptan çıkarken, bir doktor bıçağı genellikle telleri istenen uzunlukta (örneğin maksimum uzunluk 40 mm) topaklar halinde keser. Bununla birlikte, peletlerin bir döner hareketle boyuna kesildiği daha yeni teknolojiler zaten var. [18] Peletler presleme işlemi sırasında 130 °C'ye kadar ısınabildiğinden hemen ardından soğutulur. [16]
Kereste fabrikası atıklarından pelet üretmek için gereken enerji miktarı genellikle enerji içeriğinin yaklaşık %2,7'sidir. Bu çaba, doğal gaz (%10) ve kalorifer yakıtı (%12) gibi diğer yakıtlara kıyasla çok düşüktür. [19] Öte yandan, peletleme için nemli endüstriyel veya artık orman odunu kullanılıyorsa, gereken enerji %3 ile %17 arasında olabilir.
Özellikler ve standardizasyon
ISO 17225 "Katı biyoyakıtlar - Yakıt özellikleri ve sınıfları" odun peletleri için geçerlidir. Standardın Bölüm 1 "Genel gereksinimler" ve Bölüm 2 "Odun peletlerinin sınıflandırılması" kullanılmaktadır. Bölüm 1, standardın diğer bölümlerinde atıfta bulunulan çeşitli katı biyoyakıtlar için hammaddelerin menşeini ve kaynağını tanımlar. Ayrıca, odun peletleri de dahil olmak üzere yakıtlar için temel kalite parametreleri için sınır değer sınıfları tanımlanmıştır. Bölüm 2, küçük yakma sistemleri ("ticari ve evsel kullanım") için odun peletleri ile endüstriyel kullanım için odun peletleri arasında ayrım yaparak, peletlerin sınıflandırılmasına ilişkin spesifikasyonları tanımlar. Bölüm 1 ile karşılaştırıldığında, burada kalite sınıfları oluşturulur,[20] [21]
endüstriyel kullanım için odun peletleri
ISO 17225'e göre endüstriyel kullanım için peletleri tanımlamak için iki seçenek vardır: ya ISO 17225-1'e göre bireysel parametreler için sınır değerleri derleyerek ya da endüstriyel kullanım için pelet için önceden tanımlanmış sınıfları ("I-sınıfları") kullanarak ISO 17225-2. Odun peletleri dört boyut sınıfında ve maksimum su içeriği %10 olan M10 u su içeriği sınıfında işlem görmektedir. Sınıflar ayrıca kül içeriği (A), mekanik mukavemet (DU), ince madde içeriği (F) ve kütle yoğunluğu (BD) ile kükürt (S), azot (N) ve klor içeriği (Cl) için de belirtilmiştir. Katkı maddelerinin içeriği ağırlıkça %3'ten az ile sınırlıdır ve türü ve miktarı beyan edilmelidir. Kül yumuşama noktası DT de belirtilmelidir. Yığın yoğunluğu en az 600 kg/m³ olmalıdır.[22]
Ticari ve evsel kullanım için ahşap peletler
ISO 17225-2'ye göre, endüstriyel olmayan kullanım için yalnızca M10 su içeriği sınıfında D06 ve D08 boyutlarına sahip peletler kullanılır. Yığın yoğunluğu en az 600 kg/m³ olmalı, toz oranı %1'i ve katkı maddesi içeriği %2'yi geçmemelidir. Üç özellik sınıfı tanımlanmıştır: A1, A2 ve B. En katı gereksinimler A1 kalite sınıfı için geçerlidir. [23]A1 ve A2 sınıfı peletler, taze hasat edilmiş ahşaptan veya kimyasal olarak işlenmemiş ahşap artıklarından yapılır, A1 olması durumunda kül ve azot içeriği düşük olan malzemeden, A2 olması durumunda biraz daha yüksek kül ve azot içeriğine sahip malzemeler (örn. bütün ağaçlardan, artık orman ahşabından veya ağaç kabuğundan elde edilen topaklarla). B Sınıfı peletler ayrıca endüstriyel atık odun ve kimyasal olarak işlenmemiş kullanılmış odundan oluşabilir ve daha yüksek kül ve nitrojen içeriğine sahip olabilir. Ek olarak, kalorifik değer ve mekanik mukavemet için bir minimum değer belirtilir. [24]ISO 17831-1'e göre mukavemet testi, darbe plakalı dönen bir kutuda on dakikalık bir işlem içerir. Bu işlemden önce ve sonra numune, yeni oluşan ince tanelerin miktarını kontrol etmek için 3.15 mm çapında deliklere sahip delikli bir plakadan elenir. [25]
karakteristik A1 Sınıfı A2 Sınıfı B sınıfı
kül içeriği A0.7 %0.7 veya daha az A1.2 maksimum %1,2 A2.0 maksimum %2,0
azot içeriği N0.3 maksimum %0.3 N0.5 %0.5 veya daha az N1.0 maksimum %1.0
kuvvet DU97.5 en az %97.5 DU97.5 en az %97.5 DU96.5 en az %96,5
kalorifik değer Q16.5 >16,5 MJ/kg Q16.5 >16,5 MJ/kg Q16.5 >16,5 MJ/kg
Kükürt, klor ve ağır metal içerikleri için sınır değerler belirlenmiştir. Kül yumuşama noktası (DT) için sınır değerler tanımlanır, ancak kül erime davranışını karakterize eden diğer parametreler için tanımlanmaz. Ancak, karşılık gelen sıcaklıkların (büzülme başlangıcındaki sıcaklık, yarım küre sıcaklık ve akış sıcaklığı) belirtilmesi önerilir. Tüketiciler için ISO 17225-2 ile uyumluluğu sağlamak için Almanya'da iki sertifika sistemi vardır: ENplus ve DINplus. [26] Her ikisinde de üretim tesisleri yıllık olarak denetlenmektedir. 2021'in sonundan bu yana ENplus sertifikalı üretim tesislerinde pelet kalitesi habersiz bir şekilde denetlenmektedir.
"ENplus" kalite mührü, Deutsche Pelletinstitut GmbH'nin tescilli ticari markasıdır. Almanya dışında kullanım hakları 2011 yılında Avrupa biyokütle derneği Bioenergy Europe'a devredildi . Bu, Avrupa Pelet Konseyi ve ulusal pelet dernekleri aracılığıyla pelet üreten, ticareti yapan veya taşıyan ve kalite sertifikası gerekliliklerini karşılayan şirketlere kullanım haklarını vermektedir . ENplus-A1, ENplus-A2 ve ENplus-B contaları için pelet gereksinimleri, ISO 17225-2 standardının ilgili niteliklerine dayanmaktadır. [27]Ek olarak, son müşteriye kadar tüm tedarik zinciri kaydedilir ve ilgili depolama ve nakliye koşulları belirlenir. Araçlar ve depolar için gerekliliklere ek olarak, kendi kendini izleme ve personel eğitimi için de gereklilikler vardır. Ayrıca, referans numuneler (15 kg'lık torbalardaki teslimatlar hariç) her zaman alınmalı ve tüm teslimatların üreticiye geri izlenebilirliği garanti edilmelidir. [28] Ayrıca, belgelendirilen firmalar, belgelendirme kuruluşu tarafından yıllık olarak kontrol edilmektedir. [27]Bu sertifikasyon sistemi ile sadece üreticiler değil, pelet bayileri ve servis sağlayıcılar da kontrol edilmektedir. Bu, peletlerin daha fazla elleçlenmesi ve taşınması sırasında bile kalitenin son müşteriye kadar garanti edilebilmesini ve depolama veya nakliyeden olumsuz etkilenmemesini sağlar. [29]
Almanya, AB'de en fazla ENplus sertifikalı üretici ve tüccara sahip ülkedir. Nisan 2021'de Almanya'daki 57 pelet fabrikası ve 141 pelet bayisi ENplus sertifikalıydı. [30]
DINplus kalite işaretine sahip ( DIN CERTCO Uygunluk Değerlendirme Derneği mbH markası), piyasadaki bir başka yerleşik sertifikadır. Ancak kalite gereklilikleri yalnızca fabrikadan çıkan peletlere yöneliktir, bu da peletlerini DINplus kalite işaretiyle sertifikalandırabilecekleri anlamına gelir. Ticaret yaparken daha fazla kontrol yoktur. ISO 17225-2 standardının gereksinimlerine ek olarak, ürün için ek gereksinimler de vardır. ENplus'ta olduğu gibi, torbalı malların ceza içeriği standartta olduğu gibi %0,5'i ve %1'i geçmemelidir. [31] Üreticilerin yıllık incelemeleri yapılır. [32]
Daha eski standartlar ve sertifikalar: ÖNORM/DIN/SN – DINplus/SWISSPELLET/PVA
2011 yılına kadar, DIN 51731 [33] ve SN 166000 [34] ve Avusturya'daki ÖNORM M7135 [35] standartlarının aynı içeriği , Almanya ve İsviçre'de işlenmemiş ahşaptan yapılan peletlerin özellikleri açısından belirleyiciydi. Buna karşılık, ÖNORM daha yüksek mekanik gereksinimler belirlerken, DIN ve SN de ağır metaller için sınır değerler belirledi.
Odun peletlerinin kalitesi uygun olmayan nakliye veya depolama nedeniyle düşebileceğinden, Mayıs 2019'a kadar peletlere yönelik iki ÖNORM standardı daha vardı. Avusturya ÖNORM M 7136'da, odun peletleri için nakliye ve depolama lojistiğinde kalite güvencesi gereklilikleri, son kullanıcıda pelet depolaması için standart M 7137 gerekliliklerinde tanımlanmıştır. Her iki standart da Mayıs 2019'da geri çekildi. [36] [37]
Artık feshedilmiş olan Pelletverband Avusturya (PVA), birkaç yıl boyunca kendi kalite mührünü sundu ve bu, sertifikalı pelet partilerine üzerlerinde bir kod basılı olan ahşap parçalarının eklenmesiyle kendini farklılaştırdı.
SWISSPELLET sertifika programı, 2002'den 2007'ye kadar İsviçre için mevcuttu. Bu etiket altında sadece İsviçre'de üretilen peletler mevcuttu. [38]
Avusturya Pelet Birliği'nin eski kalite mührü, DINplus sertifikası (halen piyasada, şimdi ISO 17225-2 olarak da anılmaktadır) ve eski SWISSPELLET etiketi, daha yüksek gereksinimler nedeniyle ürün özelliklerinin geniş kapsamlı bir standardizasyonu ile sonuçlanmıştır. belirtilen sertifika programları uygulanmıştır.
Odun peletleri için ulusal kalite standartları, 2011 yılında Avrupa standartları EN 14961 ile değiştirildi. [39] Bölüm 1, ham maddenin menşei ve kaynağı da dahil olmak üzere katı biyoyakıtlar için genel gereklilikleri tanımlar. 2. ila 6. kısımlarda, çeşitli biyojenik katı yakıtlar için kalite sınıfları belirtilmiş, 2. kısım odun peletleri ile ilgilidir. Avrupa standartlar serisi, 2014 yılında uluslararası standartlar serisi ISO 17225 ile değiştirildi, [40] ISO 17225-2, ahşap pelet gereksinimlerini tanımlar. ISO standartları 2021'de temelden revize edildi. [41]
Temel pelet özellikleri için sınır değerlere sahip kalite sınıflarını tanımlayan kalite standartlarına ek olarak, dikkatli kullanım ve kalite yönetimi için gereksinimleri belirleyen standartlar vardı ve hala var. Avrupa ürün standardı serisi EN 14961'e paralel olarak, EN 14961'de ele alınan katı yakıtların üretimi ve işlenmesi için kalite güvence önlemlerini tanımlayan EN 15234 standartları serisi 2011 yılında yayınlanmıştır. Bölüm 2, ahşap peletlerle ilgili kalite güvence önlemlerini kapsar. Standart hala yürürlüktedir, ancak çok az pratik önemi vardır. [42]
anlam
Odun peletlerinin önemi son yıllarda Almanya ve Avrupa'da istikrarlı bir şekilde artmıştır. 1999'da Almanya'da konut binalarına sadece 800 pelet ısıtma sistemi kuruldu. Sayı 2004'te 27.000'e, 2008'de yaklaşık 100.000'e ve 2013'te 180.000'e yükseldi. [43] 2016'da Almanya'da yaklaşık 422.000 pelet ısıtma sistemi kuruldu, [44] 2021'de 570.000 pelet ısıtma sistemi kuruldu. [45] Pelet kazanlarının yanı sıra pelet sobaları da buna dahildir. [46]
Avusturya'da 2000 yılında 7.000, 2012'de 100.000'den fazla ve 2020'de 150.000 pelet kazanı faaliyetteydi. [47] Küresel pelet üretimi de 2002'de 2,5 milyon tondan 2008'in başında 14 milyon tona ve 2012'de 23 milyon tona yükseldi. Bioenergy Europe'un “İstatistik Raporu 2020”ye göre 2019 yılında 39,5 milyon tondu. Bunun yaklaşık 17,8 milyon tonu Avrupa'da (EU28) üretildi. [48]
yakıt maliyetleri
Peletler esas olarak kereste fabrikası endüstrisinin yan ürünlerinden yapıldığından, üretim inşaat endüstrisi, genel ekonomik durum (ambalaj ahşabı) ve yuvarlak ahşabın miktarı (fırtına veya böcek felaketlerinden zarar görmüş ahşap ) ile bağlantılıdır. [49]
Son yıllarda pelet piyasasında arz ve talepte değişen zaman gecikmeleriyle güçlü bir büyüme olmuştur . 1990'ların sonunda piyasaya sürülmesinden sonra başlangıçta oldukça yüksek bir fiyattan sonra, 2002'den 2005'e kadar Almanya'da yaklaşık 3.50 cent/kWh civarında nispeten düşük fiyatların olduğu bir aşama geldi. Bunu 2006/07 kışında birkaç ay takip etti. arz darboğazları nedeniyle 5 sent/kWh kWh'den fazla yüksek pelet fiyatları. O zamandan beri üreticiler sürekli olarak kapasitelerini genişletiyorlar, böylece 2011'den 2020'ye kadar olan dönemde ticari değer 4,62 cent/kWh ile 5,46 cent/kWh arasındaydı. 2021 yılında 6 tonluk bir alım miktarı için fiyat 4,82 cent/kWh civarındaydı.
2022'nin başında Almanya, Avusturya ve İsviçre'de pelet fiyatları önemli ölçüde yükseldi ve genellikle olduğu gibi ilkbaharda mevsim nedeniyle düşmedi. [50] Sebepler, Rusya'nın Ukrayna'daki savaşının neden olduğu artan üretim ve nakliye maliyetlerinin yanı sıra genel olarak çok yüksek taleptir. [51]
Maliyet karşılaştırması
Bir pelet ısıtma sisteminin karlılığı değerlendirilirken, yakıt maliyetlerine ek olarak, belirli depolama ve yanma maliyetleri de dikkate alınmalıdır. Özellikle, daha düşük spesifik kalorifik değer, daha yüksek bir depolama hacmi gerektirir. Spesifik kalorifik değere dayalı bir pelet tedariği, bu nedenle, ısıtma yağının depolanmasından en az %10 veya depolama maliyeti olmaksızın ısıtma gazının sağlanmasından en az %20 daha ucuz olmalıdır. Avusturya'da, ekstra hafif ısıtma yağına kıyasla peletlerin maliyet avantajı 2017'den bu yana ortalama %52,4'tür. [52] Almanya'da peletlerin kalorifer yakıtına göre fiyat avantajı 2010-2021 yılları arasında ortalama %29,4 olmuştur. [51]
Kömür
Kömür, katmanlı tortul çökellerin arasında bulunan katı, koyu renkli, karbon ve yanıcı gazlar bakımından zengin kayaçtır. taşkömürü torkugillerden oluşur. Kömür çoğunlukla diğer elementlerin değişken miktarlarda bulunmasıyla oluşur. Asıl bileşeni karbondur; bunun yanında değişken miktarda hidrojen, kükürt, oksijen ve azot içerir.[1]. Isı için yakılan bir fosil yakıt olan kömür dünyanın birincil enerjisinin yaklaşık dörtte birini ve elektriğinin beşte ikisini sağlar.[2] Bazı demir ve çelik üretimi yapan işletmeler ve diğer endüstriyel faaliyetler kömürü yakar. Kömürün ekstraksiyonu ve kullanımı birçok erken ölüme ve çok fazla hastalığa neden olur.[3] Kömür'den her yıl binlerce kişi erken ölüyor.[4][5]
Dünyanın çoğu bölgesinde bulunan kömüre, yerin yüzeye yakın bölümlerinde ya da çeşitli derinliklerde rastlanır. Kömür çok miktarda organik kökenli maddenin kısmi ayrışması ve kimyasal dönüşüme uğraması sonucunda oluşan birçok madde içerir. Bu oluşum sürecine kömürleşme denir.
Tarihçe
İlk olarak milattan önceki yıllarda Çinliler tarafından kullanıldığı bilinmektedir. Kömür işletmeciliğine ait dokümanlar 12. yüzyıla aittir. Kömürün yoğun olarak kullanımı ise 18. yüzyılın ikinci yarısına rastlar. Özellikle gelişen sanayi ve endüstri, kömür kullanımını arttırmış, kömürü önemli bir mineral haline getirmiştir. Roma döneminde kentte demir işçiliği için kömürün kullanıldığına dair kanıtlar bulunmuştur.[6] Kömür demir-çelik sanayisinin hammaddesi olarak kullanılmış ve buharlı motorlarda, buharın oluşumu için yakıt olarak kullanılmıştır. Sanayi Devriminin gelişimi ile buhara olan ihtiyaç kömürün büyük ölçekli kullanımına yol açtı. Kömür bir enerji kaynağı olarak bulunmasaydı İngiltere, 1830'lu yıllarda su değirmenlerini çevirmek için tüm kaynaklarını tüketirdi.[7]. Bitümlü kömür ve Antrasit arasındaki bir sınıf, bir zamanlar buharlı lokomotifler için yakıt olarak yaygın kullanıldığı için "buhar kömürü" olarak biliniyordu. Kuru küçük buhar somunları olarak da adlandırılan küçük "buhar kömürü", evsel su ısıtması için yakıt olarak kullanılmıştır. Bugün çıkarılan kömürün büyük bölümü ise elektrik üretimi ve çeşitli alanlarda kullanılmaktadır. Kömürün en büyük tüketici ve ithalatçısı Çin'dir. Çin, Dünya kömürünün neredeyse yarısını çıkarıyor, Çin'in ardından Hindistan yaklaşık onda biri ile takip ediyor. Avustralya, Dünya kömür ihracatının yaklaşık üçte birini oluşturuyor ve onu da Endonezya ve Rusya takip ediyor.[8]
Etimoloji
"Kömür" kelimesi Öztürkçe olup muhtemelen Eski Türkçede "yanmak" anlamına gelen "köñ-" fiil köküne "+mUr" ekinin getirilmesi sonucunda oluşmuştur. Aynı fiil kökü, "köz" ve (yöresel bir kelime olan) "göyünmek" sözcüklerinin de kökenidir. Sevan Nişanyan, bu fiil köküyle Akadca "gumāru", Süryanice "gumartā" ("odun kömürü, köz") ve Arapça "camr/camra(t)" sözcükleri arasında bir benzerlik olduğunu işaret ederek Eski Ortadoğu medeniyetleri ile Eski Orta Asya Türkleri arasında MÖ 1. binyıl başlarına dayanan bir etkileşimin varlığı ihtimalini sorgulamaktadır.[9]
Jeoloji
Kömür makerallar, mineraller ve sudan oluşur. Fosiller ve kehribar kömürde bulunabilir.[10]
Kömürün oluşumu
Bu teori, yaklaşık 360 milyon yıl önce, bazı bitkilerin selülozlarını daha sert ve daha odunsu hale getiren karmaşık bir polimer olan lignin üretme yeteneğini geliştirdiğini belirtiyor.. Böylece ilk ağaçlar gelişti. Ancak bakteri ve mantar, lignini ayrıştırma yeteneğini hemen geliştirmedi, bu yüzden odun tamamen çürümedi, tortu altında gömüldü ve sonunda kömüre dönüştü.
Bataklıklarda uygun nem ve sıcaklığın oluşması, ortamın asit miktarının artması, gerekli organik maddelerin ortamda bulunmasıyla bozunmuş, çürüyen bitkilerin su altına inmesi ve bataklığın zamanla üstünün örtülmesi gibi olaylar sonucu oluşur. Yaklaşık 300 milyon yıl önce, mantarlar ve bakteriler bu yeteneği geliştirerek dünya tarihinin ana kömür oluşum dönemini sona erdirdi. Yüksek basınç ve yüksek sıcaklık altında ölü bitki örtüsü yavaşça kömüre dönüştü. Ölü bitki örtüsünün kömüre dönüşmesine kömürleşme denir. Daha sonra milyonlarca yıl boyunca derin gömünün ısısı ve basıncı su, metan ve karbondioksit kaybına ve karbon oranında bir artışa neden olur.[11] Böylece ilk linyit ("kahverengi kömür" olarak da bilinir), daha sonra alt bitümlü kömür ve son olarak Antrasit ("sert kömür" veya "kara kömür" olarak da bilinir) oluşabilir.[12][13]
Deltalar (en kalın kömür damarlarının oluştuğu ortamlardır)
Göller ve nehirler (göl kıyıları, kalın kömür damarlarının meydana geldiği uygun bataklık ortamlardır)
Lagünler (deniz etkisinin olduğu ince kömür damarcıklarını meydana getirirler)
Akarsu taşma ovaları (ince kömür damarcıklarını oluştururlar).
Jeolojik devirde iki büyük kömür oluşum çağı vardır. Bunlardan daha eski olanı Karbonifer (345-280 milyon yıl önce) ve Permiyen (280-225) dönemlerini kapsar. Kuzey Amerika'nın doğusu ile Avrupa'daki taşkömürü yataklarının çoğu Karbonifer döneminde; Sibirya, Asya’nın doğusu ve Avustralya'daki kömür yatakları Permiyen döneminde oluşmuştur. İkinci büyük kömürleşme çağı ise Kretase (tebeşir) döneminde başladı ve tersiyer dönemi sırasında sona erdi. Dünyadaki linyitlerin ve yağsız kömürlerin çoğu bu dönemde oluşmuştur. Kömürlerin türediği bitkilerden geriye çok az iz kalmıştır. Kömür katmanlarının altında ve üstünde yer alan kayaçlarda eğreltiotları, kibritotları, atkuyrukları ve birçok bitki fosiline rastlanabilir. Kömürler yoğunluk, gözeneklilik, sertlik ve parlaklık bakımından farklılık gösterebilir. Genellikle kömür türleri bazı inorganik maddeler, genellikle de killer, sülfürler ve klorürler içerir. Bunlar da az miktarda cıva, titan ve manganez gibi bazı elementler de içerir.
Kömür: Bitkiler öldükten sonra, bakteriler etkisiyle değişime uğrar. Eğer su altında kalarak değişime uğrarsa, C (karbon) miktarı artarak kömürleşme başlar. C miktarı %60 ise turba, C miktarı %70 ise linyit, C miktarı %80–90 ise taş kömürü, C miktarı %94 ise antrasit adını alır.
Sınıflandırma / Türler
Kömürler çeşitli şekillerde sınıflandırılabilir. Dört tip kömür vardır: antrasit, taş kömürü, linyit ve turbadır.
Antrasit en değerli kömür türüdür. Pahalı olduğu için kullanımı sınırlıdır. Güçlükle tutuşan, koku ve duman çıkarmadan yana bir çeşit kaş kömürüdür.[14] %95'i karbondan oluşur. En sert kömür türü olup yandığında diğerlerinden daha fazla ısı verir. Kömürün en üst sıradaki antrasit öncelikle konut ve ticari alan ısıtması için kullanılır. Parlak siyah bir kömürdür. Taş kömürünün %70’i, Linyitin %50'sinden daha az bir kısmı karbondan oluşur. Kömürler organik olgunluklarına göre linyit, alt bitümlü kömür, bitümlü kömür ve antrasit tiplerine ayrılırlar.
Linyit; Sağlığa en az zararlı kömür olan linyit veya kahverengi kömür açıkçası sadece elektrik enerjisi üretimi için yakıt olarak kullanıldı.[15] Jet bazen cilalı kompakt bir linyit formudur. Üst Paleolitik dönemden beri süs taşı olarak kullanılmaktadır.
Linyit ve kısmen alt bitümlü kömürler genellikle yumuşak, kolayca ufalanabilen ve mat görünüştedirler. Bu tip kömürlerin ana özelliği göreceli olarak çok yüksek nem içerirler ve karbon içerikleri düşüktür. Antrasit ve bitümlü kömürler ise genellikle daha sert, dayanıklı, siyah renkli ve camsı parlak görünüştedirler. Göreceli olarak nem içerikleri daha düşük olup, karbon oranları daha yüksektir. Buhar-elektrik enerji üretiminde ve kok kömürü üretiminde öncelikle yakıt olarak kullanılır. Özellikleri linyit ile bitümlü kömürün özellikleri arasında değişen alt bitümlü kömür, öncelikle buhar-elektrik, güç üretimi için yakıt olarak kullanılır.
Grafit; tutuşması zordur ve yakıt olarak yaygın olarak kullanılmaz. Siyah-gri renkte ve dokusu yağlıdır. En çok kalemlerde kullanılır veya yağlama için tozlanır.
Kanal kömürü [16] (bazen "mum kömürü" olarak da adlandırılır), temel olarak liptinitten[17] oluşan ve önemli hidrojen içeriğine sahip, ince taneli, yüksek rütbeli bir kömürdür.
Jeolojik olarak kömürlerin yaşları 400 milyon ile 15 milyon yıl arasında değişir. Genellikle yaşlı kömürler daha kalitelidir.
Kömürler mikroskobik homojen bileşenlerine göre çeşitli kayaç tiplerine de ayrılır. Bu sınıflandırma kömürün türediği malzemeyi ve kömürleşme süreçlerini ele aldığından, aslında genetik bir sınıflandırmadır. Bu sistemde kömür dört temel tipe ayrılır: vitren, klaren, düren ve füzen.
kömür sınıflandırması genellikle uçucuların içeriğine de dayanmaktadır.
Bir başka sınıflandırma sistemi de kömürün ticari değerine yer verir madde içeriğine ve içerdiği katışıklar dikkate alınır.
Kömür; çok eskilerden beri enerji üretiminde, sentetik boyaların çözücülerin, ilaçların hazırlanmasında ara madde olarak ve çeşitli hoş kokulu maddelerin elde edilmesinde kullanılmaktaydı. Ayrıca kömürün yakılmasıyla elde edilen gazlardan yakıt olarak yararlanılır.
Kömürün gazlaştırılması
Kömürün gazlaştırılması işlemi 18. yüzyılda ortaya çıkmış bir düşüncedir. Kömürler ve Kömürü gazlaştırıp özellikle doğal gaz ve petrolün yerini alması düşüncesi vardı ve bu çalışmalar 20. yüzyılın ikinci yarısında hız verilip özellikle 1972-75 yılları arasında yaşanan petrol krizinde hız verilmiş yeni projeler üretilmeye başlanmıştır. Değişik enerji kaynakları bulma çabaları çerçevesinde kömürün ham petrole benzeyen bir sıvı yakıta dönüştürülmesi çabalarına başlanmıştır. Bu amaçla uygulanmaya çalışılan bir yöntemde proliz ve hidrojenlemedir. Bu yöntem yüksek basınç altında bir katalizör yardımıyla hidrojen ile kömürün tepkimeye sokulmasıyla gerçekleşir. II. Dünya Savaşı sırasında Almanya'da kömürün hidrojenlenmesi yaygın olarak kullanılan bir teknikti, ama bu üretim yöntemi petrolden benzin elde etmekten çok daha pahalıya mal olduğundan giderek ticari önemini yitirdi.
Odun kömürü
Öte yandan ağacın havasız ortamda yavaş yavaş kısmen yakılmasıyla elde edilen ve siyah barut üretiminde ve metallerin sert yüzeylerinin kaplanmasında kullanılan "odun kömürü" veya "mangal kömürü" denir. Hammaddesi daha çok meşe odunundan sağlanır.
Kok kömürü
Taş kömürünün havasız ortamda, bütün uçucu bileşenlerinin giderildiği yüksek sıcaklıklara kadar ısıtılmasıyla elde edilen özellikle bazı önemli ya da önemsiz işlemlerinde kullanılan malzemeye ise kok kömürü denir.
Kok; gerçek anlamda bir kömür değildir. Tabiatta serbest halde bulunmaz, fabrikalarda taş kömürünün içindeki gazların çıkartılmasından sonra elde edilen kömürdür.
Havagazı
Havagazı ilk kez 18. yüzyılın sonlarında ayrımsal damıtma yoluyla İngiltere'de üretildi. Hava gazı elektriğin dünyada yaygınlaşmasından önce sokakların aydınlatımasında, merkezî ısıtmada ve konutların ısıtılmasında yaygın olarak kullanıldı. Yerini zamanla doğal gaz almış olmasına rağmen doğal gazın giderek pahalıaşması üzerine kömürden gaz elde etmek için değişik yöntemler aranmaya başlandı. Üzerinde çalışılan yöntemlerden biri de 1870'te geliştirilmiş olan kömürün toz halinde üretildikten sonra yüksek sıcaklıklarda hava ve buharla karıştırılmasıdır.
Dünyada kömür
Bilinen kömür yatakları incelendiğinde, Güney ve Kuzey yarımküreler arasında önemli bir farklılık olduğu görülmektedir. Güney yarım küre kömür bakımından oldukça yoksundur. Bunun nedeni Devoniyen dönem ve daha önceki dönemlerin alçak ovalarında kömür yataklarını oluşturacak ölçüde kalın bitki depolarının birikmesine elverişli bitkisel yaşamın olmayışıdır. Dünya sıralamasında, en büyük kömür tüketici ilk iki ülke Çin ve Hindistan'dır.[18] 2018 yılı, inşaata başlama, inşaat öncesi faaliyetler ve projelerin tamamlanması dahil olmak üzere, kömüre dayalı elektrik üretimine dair tüm belli başlı büyüme göstergelerinde büyük düşüş görülen ardı ardına üçüncü yıl olarak kayda geçti.[19] Kömür talebi 2015 ve 2016 yıllarda %4.2 düştü.[20]
Emisyon Yoğunluğu
Emisyon yoğunluğu, üretilen elektrik birimi başına bir jeneratörün ömrü boyunca yaydığı sera gazıdır.[21] Şu anda yaygın olarak kullanılan elektrik üretme yöntemlerinden biri olan kömür ve petrolün emisyon yoğunluğu yüksektir çünkü üretilen her kWh için yaklaşık 1000g CO2 yayarlar; Doğalgaz ise kWh başına yaklaşık 500g CO2 ile orta emisyon yoğunluğundadır. Diğer tüm üretim yöntemleri kWh başına 100g'nin altına denk düşerek düşük emisyon yoğunluğundadır. Kömürün emisyon yoğunluğu tipe ve jeneratör teknolojisine göre değişir ve bazı ülkelerde kWh başına 1200 g'ı aşar.[22]
Enerji Yoğunluğu
Kömürün enerji yoğunluğu, yani ısıtma değeri kilogram başına yaklaşık 24 megajoule'dır.[23] % 40 verimliliğe sahip bir kömür santrali için bir yıl boyunca 100 W'lık ampule güç vermek için tahmini 325 kg (717 lb) kömür gerekir.[24] Dünya enerjisinin% 27,6'sı 2017 yılında kömürle sağlandı ve Asya Kıtası bunun neredeyse dörtte üçünü kullandı.[25]
Kimya
Kompozisyon
Kömürün bileşimi, ya yakın bir analiz (nem, uçucu madde, sabit karbon ve kül) ya da nihai bir analiz (kül, karbon, hidrojen, azot, oksijen ve kükürt) olarak rapor edilir."Uçucu madde" kendi başına mevcut değildir (bazı adsorbe edilmiş metan hariç), ancak kömürün ısıtılmasıyla üretilen ve uzaklaştırılan uçucu bileşikleri belirtir. Tipik bir bitümlü kömür, ağırlık bazında kuru ve kül içermeyen% 84.4 karbon,% 5.4 hidrojen,% 6.7 oksijen,% 1.7 azot ve% 1.8 kükürt temelli bir nihai analize sahip olabilir.[26]
Kok kömürü ve demir kokusu için kok kullanımı
Kok kömürü, çelik ve diğer demir ürünlerinin üretiminde kullanılan koklaşabilir kömürden (düşük küllü,düşük kükürtlü bitümlü kömür, aynı zamanda metalurjik kömür olarak da bilinir) elde edilen katı bir karbonlu kalıntıdır. Kok kömürü, yüksek fırındaki aşırı yükün ağırlığına dayanacak kadar güçlü olmalıdır. Koklaşabilir taş kömürü, geleneksel yolu kullanarak çelik yapımında çok önemlidir. Kok kömürü kül, kükürt ve fosfor bakımından düşük olmalıdır, böylece bunlar metale göç etmez.[27] Bazı ortak yapım işlemleri, kömür katranı, amonyak, hafif yağlar ve kömür gazı da dahil olmak üzere yan ürünler üretir.
Döküm bileşenlerinde kullanım
Bu uygulamada deniz kömürü olarak bilinen ince öğütülmüş bitümlü kömür, döküm kumunun bir bileşenidir. Erimiş metal kalıp içinde iken, kömür yavaşça yanar, basınçta gazları azaltır ve böylece metalin, kumun gözeneklerine nüfuz etmesini önler. Isıtıldığında, kömür ayrışır ve gövdesi hafifçe kırılgan hale gelir ve erimiş metale dokunmak için açık delikleri kırma işlemini kolaylaştırır.[28]
Kok alternatifleri
Hurda, çelik bir elektrik ark ocağında geri dönüştürülebilir; eritme ile demir yapmanın bir alternatif yolu doğrudan azaltılmış demirdir, sünger veya pelet demir yapmak için herhangi bir karbonlu yakıt kullanılabilir. Karbondioksit emisyonlarını azaltmak için indirgeyici ajan olarak hidrojen kullanılabilir.[29] Karbon kaynağı olarak biyokütle veya atık kullanılabilir.[30]
Gaz haline getirme
Gazlaştırma sırasında kömür, ısıtılır ve basınçlandırılma sonrası oksijen ve buharla karıştırılır. Reaksiyon sırasında, oksijen ve su molekülleri, kömürü karbonmonokside (CO) ederken hidrojen gazı (H2) salar. Bu, yeraltı kömür madenlerinde yapılırdı ve tüketicilere aydınlatma, ısıtma, pişirme için borulu şehir gazı yapmak için kullanılırdı.
3C (as Coal) + O2 + H2O → H2 + 3CO
Syngas, veya (sentez gaz) olarak da bilinen gaz en büyük etken olan hidrojen ve karbonmonoksit dahil olmak üzere karbondioksit, metan gibi bileşenleri içeren bir yakıt gazı karışımıdır.[31] Syngas genellikle kömür gazlaştırma ürünüdür ve ana uygulama alanı elektrik üretimidir. Syngas ayrıca Fischer-Tropsch yöntemi ile benzin ve dizel gibi nakliye yakıtlarına dönüştürülebilir. Sentez gazı, doğrudan yakıta karışabilir veya metanol yardımıyla benzine dönüştürülebilir.[32][33] Fischer-Tropsch teknolojisi ile birleştirilmiş gazlaştırma, Güney Afrika'nın Sasol Kimya Şirketi tarafından kömür ve doğalgazdan motorlu taşıt yakıtları yapmak için kullanılmaktadır.
Sıvılaştırma
Kömür, hidrojenasyon veya karbonizasyon ile doğrudan benzine veya dizele eşdeğer olan sentetik yakıtlara dönüştürülebilir.[34][35] Kömür sıvılaşması, ham petrolden elde edilen sıvı yakıt üretiminden yayılan karbondioksit miktarından daha fazla karbondioksit yayar. Devlete ait Çin Enerji Yatırım'ı bir kömür sıvılaştırma tesisi işletmektedir ve iki tane daha inşa etmeyi planlıyor.[36]
Kimyasalların üretimi
Kömürden kimyasal madde üretimi
Kimyasallar 1950'lerden beri kömürden üretilmektedir. Kömür, çeşitli kimyasal gübrelerin ve diğer kimyasal ürünlerin üretiminde hammadde olarak kullanılabilir. Syngas üretmek için kömür gazlaştırması bu ürünlere giden ana yoldur. Doğrudan sentez gazından üretilen birincil kimyasallar arasında metanol, hidrojen ve karbonmonoksit bulunur. Birincil kimyasalların yüksek değerli türevi ürünlerin öncüsü olarak sentez gazının çok yönlülüğü, çeşitli değerli emtialar üretmek için kömür kullanma seçeneği sunar. Kimya endüstrisi, en uygun maliyetli olan hammaddeleri kullanma tercihindedir. Kömürden kimyasal üretimi, çok miktarda kömür madeni bulunan Güney Afrika ve Çin gibi ülkelerde çok daha fazla ilgi görüyor. Çin'de doğal gaz kaynaklarının eksikliği ile birlikte kömür madeninin bolluğu orada kimya endüstrisine kömür için güçlü bir teşvikidir. Sasol Güney Afrika'da kömürden, kimyasal tesisler inşa ederek işletti. Kimyasal işlemler için kömür önemli derecede su kaynağı gerektirir.[37]
Elektrik Üretmek İçin Kömür
Yanma öncesi arıtma
Rafine kömür, nemi ve belirli kirleticileri alt bitümlü ve linyit (kahverengi) kömürler gibi düşük işlevli kömürlerden uzaklaştıran kömür iyileştirme teknolojisinin ürünüdür. Yakma işleminden önce kömürün özelliklerini değiştiren kömür için yapılan bir ön işlemdir. Termal verimlilik iyileştirmesi, gelişmiş ön kurutma (linyit ve biyokütle gibi yüksek nem yakıtlarıyla ilgili) ile elde edilebilir.[38][39] Yanma öncesi kömür teknolojisinin amacı kömür yakıldığında verimliliği artırmak ve emisyonları azaltmaktır. Ön yanma teknolojisi, bazen kömürle çalışan kazanlardan kaynaklanan emisyonları test etmek amaçlı yanma sonrası teknolojilere ek olarak kullanılabilir.
Santral yanması
Buldozer Ljubljana Güç İstasyonunda kömür itiyor.
Termal kömür, elektrik üretmek için kömür santrallerinde katı yakıt olarak yakılan kömür çeşitidir. Kömür, yanma yoluyla çok yüksek sıcaklıklar üretmek için de kullanılır. Dünya genelinde kömür kullanımını azaltma çalışmalarında bazı bölgeler daha düşük karbon kaynağı olan doğalgaz ve elektriğe geçişine yol açmıştır. Kömür elektrik üretimi için kullanıldığında, toz haline getirilir ve daha sonra kazanlı bir fırında yakılır.[40] Fırın ısısı, kazan suyunu buhara dönüştürür, bu daha sonra jeneratörleri çeviren ve elektrik üreten türbinleri döndürmek için kullanılır.[41] IGCC enerji santralleri, toz haline getirilmiş kömür yakıtlı santrallere göre daha az yerel kirlilik yayar; ancak gazlaştırma ve yakmadan önce karbon tutma ve depolama teknolojisinin bugüne kadar kömürle kullanılması çok pahalı olduğu belirlenmiştir.[42] 2017 yılında dünyadaki elektriğin% 38'i, 30 yıl önceki aynı yüzde olan kömürden geldi.[43] 2013 yılında maksimum kömür kullanımına ulaşıldı.[44][45]
Kömür Endüstrisi
Kömür madenciliği
Her yıl yaklaşık 8000 Mt kömür üretilmektedir, bunların neredeyse % 90'ı taşkömürü ve % 10 linyittir.Yeraltı madenciliğinde yüzey madenciliğinden daha fazla kaza meydana gelir. Tüm ülkeler madencilik kazası hakkında bulunan istatistikleri yayınlamamaktadır, bu nedenle dünya çapındaki rakamlar belirsizdir, ancak ölümlerin çoğunun Çin'de kömür madenciliği kazalarında meydana geldiği düşünülmektedir. 2017'de Çin'de 375 kömür madenciliği hakkında ölüm oldu.[46] Maden kömürünün çoğu termal kömürdür (elektrik üretmek, buhar yapmak için kullanılan buhar kömürü olarak da bilinir), ancak metalurjik kömür (demir yapmak için kullanılan kok kömürü olarak kullanılan "koka kömürü" olarak da adlandırılır)küresel kömür kullanımının %10 ila %15'ini oluşturur.[47]
İşlem gören kömür
Çin, dünya kömürünün neredeyse yarısını madenler, ardından Hindistan'ın ise onda birini madenler.[48] Avustralya dünya kömür ihracatının yaklaşık üçte birini oluşturmaktadır ve bunu Endonezya ve Rusya takip etmektedir. Kömür' ün en büyük ithalatçıları ise Japonya ve Hindistan'dır. Metalurjik kömürün fiyatı termal kömürün fiyatından çok daha yüksektir,[49] çünkü metalurjik kömürde kükürt oranı daha düşük olmalıdır ve daha fazla temizlik gerektirir.[50] Kömür Vadeli Sözleşmeleri, kömür üreticilerine ve elektrik enerjisi endüstrisine riskten korunma ve risk yönetimi için önemli bir araç sağlar.
Pazar eğilimleri
Kömür üreten ülkelerden en fazla olanı Çin madenleridir, dünya kömürünün neredeyse yarısı çıkartırlar ve Hindistan % 10'dan daha az olarak Çin'den sonra geliyor. Çin açık ara en büyük tüketicidir. Fazla olması nedeniyle, piyasa eğilimleri Çin Enerji Politikasına bağlıdır.[51]
Türkiye’de kömür
Ana madde: Türkiye'de kömür
Türkiye linyit kömürü açısından zengin bir ülke olup, bunun haricinde taş kömürü de çıkartılmaktadır.
Sağlığa zararları
Kömürün yıllık sağlık maliyeti en az 800.000 erken ölüm hesaplanmıştır.[52] Madencilik silikozis sebep oluyor.[53] Cıva önemli bir risk taşımaktadır.[54]
Çevresel zararları
Kömürlü termik santraller çevre sağlığına zarar vermektedir.[55] Küresel ısınmanın başlıca aktörlerinden biri de kömürdür.[56]
Yeraltı yangınları
Dünyada yeraltında binlerce kömür madeni yanıyor.[57] Yeraltında yananların bulunması zor olabilir ve çoğunlukla birçoğu söndürülemez. Yangınlar üst zeminlerin de çökmesine neden olabilir, yanma sırasındaki gazlar insan yaşamı için tehlikelidir ve yüzeye çıkması dahilinde yüzey yangınlarını başlatabilir. Kömür yatakları kendiliğinden yanması veya bir maden yangını sonucu veya yüzeyde çıkan yangın ile temas ederek ateşe verilebilir. Yıldırım çarpması önemli bir tutuşma kaynağıdır. Kömür alanındaki bir çim yangını, onlarca kömür yatağını ateşe verebilir.[58] Çin'deki kömür yangınları yılda yaklaşık 120 milyon ton kömür yakıyor. Terkedilmiş antrasit şerit maden ocağında bulunan ilçe depolama alanındaki çöp yangını nedeniyle 1962'de ateşlenmiştir. Yangını söndürme girişimleri başarısız olmuş ve hala bu güne kadar yeraltında yanmaya devam ediyor.
Küresel Isınma
Kömür kullanımının büyük ve uzun vadeli etkisi, iklim değişikliğine ve küresel ısınmaya neden olan bir sera gazı olan karbondioksit salınımıdır.2016 yılında dünya kömür kullanımından kaynaklanan brüt karbondioksit emisyonları 14.5 gigaton'dur.[59] 2013 yılında BM iklim ajansı başkanı, felaket olan küresel ısınmadan kaçınmak için dünyanın kömür rezervlerinin çoğunun toprağa bırakılması gerektiğini önerdi.[60]
Kömür Kirliliğinin Azaltılması
Tarihsel olarak, asıl odak asit yağmuruna sebep açan ve en önemli gaz olan SO2 ve NOx idi. Görünür hava kirliliği, hastalık ve erken ölümlere neden olan parçacıklar saçar. Cıva emisyonları % 95'e kadar azaltılabilir. Bununla birlikte, karbondioksit emisyonlarının yakalanması genellikle ekonomik olarak uygun değildir.[61][62][63]
Standartlar
Yerel kirlilik standartları; Çin, Hindistan, Endüstriyel Emisyonlar Direktifi (AB) ve Temiz Hava Yasası'nı (ABD) içerir.
Uydu izleme
Uydu izleme artık ulusal verileri kontrol etmek için kullanılıyor, örnek olarak Sentinel-5 Habercisi, Çin'in SO2 kontrolünün kısmen başarılı olduğunu göstermiştir.
Kombine çevrim santralleri
Kömür gazlaştırma ile birkaç Entegre gazlaştırma kombine çevrim (IGCC) için kömür yakıtlı enerji santrali inşa edilmiştir.
Karbon yakalama ve depolama
Kömür dışındaki bazı kullanımlar için hala yoğun bir şekilde araştırılmaya, ekonomik olarak uygun görülmesine rağmen; karbon yakalama ve depolama, Petra Nova ve Sınır Barajında, kömürle çalışan enerji santrallerinde test edilmiş ve teknik olarak mümkün olduğu ancak kömürle kullanım için ekonomik olarak uygun olmadığı bulunmuştur.
Ekonomi
2018'de kömür adına 80 milyar dolarlık yatırım yapıldı, ancak neredeyse hepsi yeni maden açmak yerine üretim seviyelerini korumak için kullanıldı. Uzun vadede kömür ve petrol, dünyaya trilyonlarca dolara mal olabilir. Kömür tek başına Avustralya'ya milyarlarca dolara mal oluyor.[64] Kömürden (iklim değişikliği yoluyla) en fazla zarar gören ekonomiler, karbonun en yüksek sosyal maliyetine sahip ülkeler oldukları için Hindistan ve ABD olabilir.[65] Kömürü finanse etmek için banka kredileri Hindistan ekonomisi için bir risktir. En büyük üretici olduğu bilinen Çin'in kömür santrallerinin beşte ikisinin zarar verici olduğu tahmin ediliyor.[66][67]
Siyaset
Çin, Hindistan ve Japonya gibi yeni kömürle çalışan elektrik santralleri inşa eden veya finanse eden ülkeler, Paris Anlaşması'nın amaçladığı hedefleri engellediği gerekçesiyle uluslararası eleştirilerle karşı karşıya kalkmaktadırlar.[68] 2019'te, Pasifik Adası ülkeleri (özellikle Vanuatu ve Fiji) Avustralya'yı, emisyonlarını olduğundan daha hızlı bir oranda azaltmadığı için eleştirdi, kıyıya su baskını ve erozyonla ilgili endişelerini dile getirdiler.[69]
Bozulma
Hindistan'da ve Çin'de yolsuzluk iddiaları soruşturuluyor.[70]
Kömür' e Muhalefet
Kömür kirliliğine muhalefet, Modern Çevre Hareketinin 19. yüzyılda başlatılmasının ana nedenlerinden biriydi.
Kömürden Geçiş
Küresel iklim hedeflerine ulaşmak için 2040 yılına kadar kömür gücü yaklaşık 10.000 TWh'den 2.000 TWh'nin altına düşürülmelidir.
Zirve kömür
Birçok ülkede yeraltında kömür bulunmasına rağmen hepsi tüketilmeyecektir. Günümüzde "'pik kömür'", kömür tüketiminin maksimuma ulaştığı nokta anlamına gelmektedir. Kömür kullanımı 2013 yılında zirve yaptı.[71][72]
İş
Bazı kömür madeni işçileri, geçiş sürecinde işlerinin kaybedilebileceğinden endişe ediyorlar.[73]
Biyoremediasyon
Diplococcus bakterisinin kömürü bozduğu ve sıcaklığını artırdığı bulunmuştur.[74]
Kültürel Kullanımı
Bazı Batı kültürlerinde, kötü davranan çocukların Noel çoraplarında hediye yerine Noel Baba'dan sadece bir parça kömür alacağını söylenir.
Yılbaşı gününde kömür hediye etmek, İskoçya'da ve İngiltere'nin kuzeyinde şanslı sayılır. Gelecek yıl için sıcaklığı temsil eder.[75]
Kaynak ve Dipnotlar
Wikipedia
internet Sayflarindan alinti
Funda Arar Kimdir? Biyografisi
Funda Arar (d. 8 Nisan 1975, Ankara), Türk pop müzik şarkıcısı. Bugüne kadar bir Altın Kelebek Ödülü ve bir Türkiye Video Müzik Ödülü dâhil olmak üzere çok sayıda ödül kazanılmıştır.
Hayatı
İlköğrenimini Ankara Ahmet Vefik Paşa İlköğretim Okulunda, orta ve lise öğrenimini Muğla ve Adapazarı'nda tamamlayan Funda Arar, 1996 yılında İstanbul Teknik Üniversitesi Türk Musikisi Devlet Konservatuvarı'ndan mezun olmuştur. Eğitiminin ardından iki yıl boyunca müzik öğretmenliği ve sahne çalışması yaptı.[1]
Müzikal kariyeri
2000: İlk yılları
Yaklaşık bir buçuk yıl ilk albümü için çalışmalarını sürdüren Funda Arar'ın Sevgilerde albümü TMC etiketiyle 11 Şubat 2000'de yayınlandı. Albümde ağırlıklı olarak müzisyen Yücel Arzen ile çalışan sanatçı çıkış şarkısı olarak Necip Fazıl Kısakürek'in şiiri "Kaldırımlar" seçilmiş, aynı şarkıya Hakan Yonat yönetmenliğinde müzik klibi çekilmiştir. Aynı albümde bestelenen şiirlerden olan Behçet Necatigil'den "Sevgilerde", Gülsüm Cengiz'den "Yağmur" ve Şeyda Kılınç'tan ise "Ay Doğmadan Gel" şiirleri de yer almaktadır. Daha sonra sırasıyla "Aysel" ve sözü ile bestesi Yücel Arzen'e ait olan "Sonu Yok Bu Aşkın" adlı şarkılar kliplendirilmiştir. Yine aynı yıl Funda Arar dönemin popüler dizilerinden olan Ruhsar'da konuk oyuncu olarak rol almıştır. Dizide Sevgilerde albümünden "Ah Oğlan" adlı şarkı ön plana çıkarılmıştır.
İlk albümünün ardından Funda Arar, çalıştığı müzik şirketi TMC'nin diğer bir sanatçısı olan Kıraç ile 14 Şubat 2001 yılında Sevgiliye adında bir düet albümü çıkarmışlardır. Albüme adını veren şarkıda düet yapan iki sanatçı, bu şarkıyı da kliplendirmişlerdir. Albümde Funda Arar tarafından solo olarak yorumlanan söz ile müziği kendisine ait "Seni Düşünürüm" şarkısı da daha sonra kliplenmiştir. Sanatçı 2002 yılında ise Magazin Gazetecileri Derneğinden Kıraç ile birlikte yaptığı Sevgiliye albümü ile "En İyi Çıkış Yapan Sanatçı" ödülünü almıştır.
2002-07: Kariyerinin yükselişi
Funda Arar 2002 yılında ikinci solo albümü Alagül'ü çıkarmıştır. Albüme adını veren "Alagül" şarkısı çıkış şarkısı olarak düşünülmüş ve klibi yine Hakan Yonat tarafından çekilmiştir. Albümde bulunan, Erkin Koray yorumu ile bilinen "Arapsaçı" şarkısının Febyo Taşel tarafından yapılan yeni düzenlemesiyle Türk pop müziğinde bilinirliğini arttırmıştır. "Arapsaçı" da dâhil olmak üzere toplamda beş şarkının kliplendirildiği albüm aynı zamanda sanatçının kendi bestelerine yer verdiği albümü olmuş, 2003 yılının Ekim ayında çıkartmış olduğu üçüncü solo albümü Sevda Yanığı ile aynı ismi taşıyan "Sevda Yanığı" adlı şarkı ilgi çekmiş aynı albümde Fikret Kızılok yorumuyla bilinen, Ahmed Arif'e ait "Haberin Var mı" adlı parçayı tekrar yorumlayan Funda Arar, Sevda Yanığı albümü ile Altın Kelebek Ödülleri'nde "En İyi Çıkış Yapan Sanatçı" ödülünü kazanmış, 2005 yılında Kanaltürk'te yayınlanan Funda Arar'la Performans programını yapmıştır.
2006 yılında Son Dans adlı albümü yayınlanan sanatçısının bu albümü için çıkış şarkısı olarak "Karartma Günleri" çekilmiş, Funda Arar aynı albümde geçmişte Bergen'in seslendirdiği "Benim İçin Üzülme" adlı şarkıyı yeniden yorumlayarak albümde yer vermiştir. Toplamda altı şarkının kliplendirildiği albüm yıl içinde en çok satan ilk 10 albüm arasına girmiştir ve Mü-yap tarafından "Platin Ödülü" ile ödülendirilmiştir.[2] Yine aynı yıl aynı müzik şirketinde çalıştığı için beraber bir düet albüm çıkardığı, çeşitli konserler verdiği sanatçı Kıraç ile yeniden bir ortak proje gerçekleştirmiştir. Gölgeler adlı televizyon programında iki sanatçı müzik tarihinde kalıcı eserler bırakmış olan sanatçıların şarkılarını yeniden seslendirmişlerdir. TRT 1 kanalında başlamış program daha sonraları Show TV'de devam etmiş, 2007 yılında 12. Kasdav Liselerarası Müzik Yarışması'nda jüri koltuğunda yer almıştır.
2008-09: Yenilikler
Funda Arar, popüler müziğin yanı sıra eğitimini de gördüğü Türk Sanat Müziği eserlerinden oluşan bir albüm de yapmak istediğini belirtmiştir ve 2008 yılında Rüya'yı çıkarmıştır.[3] Sanatçı, 2008 yılında Aile İçi ve Kadına Şiddet 'e tepki göstermek ve önlenmesine dikkat çekmek amacıyla 13 kadın sanatçıdan oluşan Güldünya Şarkıları albümünde yer almıştır. Bu albümde Arar, Zuhal Olcay'ın seslendirdiği "Dünden Sonra Yarından Önce" adlı şarkıyı yorumlamış, Olcay ise Funda Arar'ın Sevda Yanığı albümünde bulunan "Neyse" adlı şarkıyı seslendirmiştir.[4] Aynı yıl Kral TV'de başlayan Söz Müzik Funda Arar programıyla televizyon seyircisi ile buluşmuş, ancak program 2009 yılında sona ermiştir.
2009 yılında Zamanın Eli adlı albümü yayınlanan Funda Arar, bu albümünden dört şarkısını kliplendirmiş ve her albümünde olduğu gibi bir cover şarkıya da yer vermiş, daha önce Zerrin Özer'in seslendirdiği "Ateş Düştüğü Yeri Yakar" adlı şarkıyı Febyo Taşel düzenlemesiyle yorumlamıştır. Sanatçının en çok satan albümlerinden biri olan Zamanın Eli ile Funda Arar birçok ödüle layık görülmüştür. Albümde bulunan "Yak Gel" adlı şarkı dijital ortamda en çok indirilen şarkı olmuştur. Albüm konserlerini ise Türkiye genelinde Söz-Müzik Funda Arar adını verdiği turneyle gerçekleştirmiştir.
2010-günümüz
Nâzım Hikmet'in şiiri olan ve daha sonra Cem Karaca tarafından bestelenen "Herkes Gibisin" adlı eseri yorumladığı Aşkın Masum Çocukları adlı albümü 2011 yılında yayınlanan Funda Arar, aynı albümde yer alan, söz ve müziği kendisine ait "Sevdiklerim" adlı şarkıya da yer vermiştir. Aşkın Masum Çocukları yılın en çok satan ilk beş albümü içine girmiştir.[5] Albüm konserlerinin yanı sıra konsept konserlerle de sevenleriyle buluşmuş, Kuruçeşme Arena ve Harbiye Açıkhava Tiyatrosu'nda verdiği proje konserlerinde Türk müziğinde klasikleşmiş şarkılarla repertuvar oluşturmuştur.[6] Aşkın Masum Çocukları albümünden sonra Sessiz Sinema 2012 yılında Emre Grafson Müzik etiketiyle yayınlamıştır. Bu albümde sanatçı, müzisyen eşi Febyo Taşel başta olmak üzere Yıldız Tilbe, Niran Ünsal ve Onur Baştürk gibi isimlerle çalışmıştır.
2013 yılında Enbe Orkestrası eşliğinde "Hafıza" isimli bir single yayınlayan sanatçı 2015 yılının Şubat ayında Hoşgeldin isimli albümünü DMC yapımcılığında çıkarmış ve çıkış şarkısı olarak "Hayatın Hesabı" seçilmiş, şarkı Nihat Odabaşı yönetmenliğinde kliplendirilmiştir. Geçmişte Müslüm Gürses tarafından seslendirilen "Kaç Kadeh Kırıldı", Ümit Sayın tarafından seslendirilen "Ben Tabii ki" ve Levent Yüksel tarafından seslendirilen "Onursuz Olmasın Aşk" adlı şarkılara aynı albümde yeniden yer vermiştir. Albümün müzik direktörlüğünü ve çoğu şarkının besteciliğini kendi gibi müzisyen olan eşi Febyo Taşel yapmıştır. Arabesk projesiyle 2018'in en çok satan albümlerinden birine imza atan Funda Arar, yeni teklisi "Çık Aradan"ı 2019 yılının Temmuz ayında müzikseverlere sunmuştur.[7]
Özel hayatı
2004 yılından bu yana Febyo Taşel ile evlidir. Evlilik günü için 28 Haziran ve 29 Haziran tarihleri arasında İstanbul'da yapılan 2004 İstanbul Zirvesi'ni[8] seçtiğini belirten Arar, "Farklı bir tarihte evlenmeyi düşünüyorduk ama fazla duyulmasın diye bugünü seçtik" demiştir.[9] Arar, bir röportajında eşi Taşel için, "O benim ne istediğimi çok iyi biliyor, ben de onun ne beklediğini biliyorum. Ama biz çalışırken aramızda sevgili ya da karı-koca ilişkisi olmuyor" demiştir.[10] 9 Temmuz 2013 tarihinde Aras adını verdiği bir oğlu olmuştur.[11]
Diskografisi
Stüdyo albümleri
2000: Sevgilerde
2002: Alagül
2003: Sevda Yanığı
2006: Son Dans
2008: Rüya
2009: Zamanın Eli
2011: Aşkın Masum Çocukları
2012: Sessiz Sinema
2015: Hoşgeldin
2017: Aşk Hikayesi
2018: Arabesk
Single'lar
2007: Rüya Gibi (Cem Yıldız ile)
2013: Hafıza
2015: Bağışla
2017: Aşk Olsun
2019: Çık Aradan
2020: O Şarkıyı Çal
2021: Gerisi Bende
2022: Al Sevgilim (Semicenk ile)
2022: Virane Gönlüm
EP'ler
2001: Sevgiliye (Kıraç ile)
2007: Beyaz Gelincik (Kıraç ile)
2020: Doldur Yüreğimi
Filmografisi
2009 Altın Kızlar Kendisi Konuk oyuncu
2000 Ruhsar Kendisi Konuk oyuncu
Televizyon programları
Funda Arar'la Performans (2005)
Gölgeler (2006)
Söz Müzik Funda Arar (2008-2009)
Ödülleri
2001 7. Kral Tv Video Müzik Ödülleri En İyi Çıkış Yapan Kadın Sanatçı Adaylık
2002 MGD Altın Objektif Ödülleri En İyi Çıkış Yapan Sanatçı Kazandı
2003 9. Kral Tv Video Müzik Ödülleri En İyi Pop Müzik Kadın Sanatçı Adaylık
2004 31. Altın Kelebek Ödülleri En İyi Çıkış Yapan Solist Kazandı
2007 YTÜ Yılın Yıldızları Ödülleri En Beğenilen Kadın Şarkıcı Kazandı
Radyo Televizyon Gazetecileri Derneği Ödülleri Yılın En İyi Müzik - Eğlence Programı (Gölgeler) Kazandı
Our Future Müzik Ödülleri En İyi Kadın Pop Müzik Sanatçısı Kazandı
5. MÜ-YAP Müzik Ödülleri Platin Albüm (Son Dans) Kazandı
13. Kral Tv Video Müzik Ödülleri En İyi Pop Müzik Kadın Sanatçı Adaylık
Marmara Üniversitesi Yılın En'leri Ödülleri En İyi Pop Kadın Sanatçısı Kazandı
2008 14. Kral Tv Video Müzik Ödülleri En İyi Pop Müzik Kadın Sanatçı Adaylık
Yılın Şarkısı (Bu Sabah Güneş Doğmuyor) Adaylık
2009 YTÜ Yılın Yıldızları Ödülleri En Beğenilen Kadın Şarkıcı Kazandı
İstanbul FM Müzik Ödülleri En İyi Kadın Albüm / Kadın (Zamanın Eli) Kazandı
2010 16. Siyaset Dergisi Ödülleri Yılın En İyi Yorumcusu Kazandı
16. Kral Tv Video Müzik Ödülleri En İyi Kadın Sanatçı Adaylık
En İyi Albüm (Zamanın Eli) Adaylık
Yasal Ortamda En Çok İndirilen Şarkı (Yak Gel) Kazandı
2011 Türkiye'nin En'leri Ödülleri En Beğenilen Kadın Ses Sanatçısı Kazandı
2012 18. Kral Tv Video Müzik Ödülleri En İyi Kadın Sanatçı Adaylık
En İyi Albüm (Aşkın Masum Çocukları) Adaylık
3. Quality Of Magazine Dergisi Ödülleri En Quality Kadın Sanatçı Kazandı
2013 1. Türkiye Müzik Ödülleri En İyi Kadın Sanatçı Adaylık
2014 13. Magazinci.com İnternet Medyası (En İyiler) Yılın En İyi Kadın Pop Yorumcusu[12] Kazandı
MGD 20. Altın Objektif Ödülleri En İyi Kadın Yorumcu[13] Kazandı
2015 Zihinsel Engelliler Rehabilitasyon ve Eğitim Vakfı Yılın En'leri Ödülleri Yılın En İyi Kadın Pop Kadın Sanatçısı Kazandı
DMC Ödülleri Dijital Satış Ödülü (Bağışla) Kazandı
2016 16. Magazinci.com İnternet Medyası (En İyiler) Yılın Kadın Pop Yorumcusu Kazandı
MGD 22. Altın Objektif Ödülleri En İyi Albüm (Hoşgeldin) Kazandı
Kaynak ve Dipnotlar
Wikipedia
Tarih Tekerrürden mi İbarettir
4 Mevsim her sene yeniden yeniden tekrar ediyor.
Her günün sonunda gece, gecenin sonunda da, sabah tekrar ediyor. Her saatin sonunda, dakika yine bir den başlıyor.
Her çocuk önce apılıyor, sonra ayağa kalkıyor, sonra yürüyor, sonra konuşuyor, sonra yiyor, sonra tuvalet adabını öğreniyor, sonra okumayı öğrenyor,.... her yeni doğan çocuk da yine aynı şeyleri tekrar ediyor...
--oOo--
Her gün bir yerden göçmek ne iyi,
Her gün bir yere konmak ne güzel,
Bulanmadan, donmadan akmak ne hoş.
Dünle beraber gitti cancağızım,
Ne kadar söz varsa düne ait…
Şimdi yeni şeyler söylemek lazım…
"Dün dünde kaldı cancağızım. Bugün yeni şeyler söylemek lazım!"
(Mevlâna Celâleddin Rumi)
--oOo--
Peygamber Efendimiz Buyurdular
''İki günü eşit olan zarardadır.''
(Beyheki)
Peygamber Efendimiz Buyurdular
İki günü eşit olan aldanmış; bugünü dününden kötü olan ise lanetlenmiştir.
(Beyheki)
Peygamber Efendimiz Buyurdular
Akıllı ve olgun Mü'min aynı delikten iki defa sokulmaz, ısırılmaz.
(Buhârî, Edeb, 83; Müslim, Zühd, 63)
a+b=abc
b+c=abc
c+a=abc
a=c
b=a
a-c=0
Ne saçmalık bu problem, sıfırı bulmaya çalışıyoruz, sonucu sıfır olacak bir işlemin sonucunu bulmaya çalışmak kadar saçmalık olamaz. Eğer sonuç Sıfır, ya da Yok, ya da hiçbrşey ise , sonuçta elde edeceğin hiçbirşey için kendini bu kadar yormanın anlamı ne? ne saçmalıyorsunuz siz yahuuuu, daha dün helak olup batan ümmetler mesela "mu, agarta, ve lemurlar, atlantis,..."
toprağı kazdıkça alttan batmış ümmetlerin kalıntılarını çıkarıyoruz da bunlar nasıl yere batmış demiyoruz
Ve döngü aynı yine ayni döngüye geldik güneş batıdan doğacak ve dünya ters düz olcak ve karalar sular ile dolacak
neresi yukarda kalır Allahu alem, tarih tekerrürden ibaret gibi gözüküyor, bunca yüzyıllar boyu bu böyle olmuş, sonunda helak olan ümmetler, bu helak olan ümmetler Kuran da defalarca anlatılıyorlar da ders alan yok, durum aynı sonuç, alametler bizim de sona geldiğimizi gösteriyor, ve eğer başaramazsak, dünyamız ve insanlık ve doğa ve kainat için, kalıcı salih ameller yapamazsak, peygamberin dediği gibi, 'müslüman aynı delikten iki defa.. ya da iki günü eş ve aynı olan.... yani tekarrür etmeyen bir sonuç var müslüman'a diyor ya da demek istiyor, öyle olunca, ümmeti necat, hep bir kurtulanlar olmasaydı, batan ümmetler ile, insanlık yok olurdu, hep bir kurtulanlar ümmeti, yani ümmeti necat olmuş. Bu devirde de, mehdi ve sevenleri, peygamberin sözü ile, inşallah o kurtulanlar ümmeti olur, ümmeti necat olur, bizlerde inşallah o ümmettenizdir, bizler helak olmayıp kaldığımız yerden devam edenler olabilirz umarım...
Peygamber Efendimiz Buyurdular
Güneş batıdan doğmadıkça, Kıyamet kopmaz. O zaman herkes iman ederse de fayda vermez.
(Buhari, Müslim)
Ebu Zer (r.a) tarafından rivayet edilen hadiste, Hz. Peygamber (asm) şöyle buyurmuştur:
“Güneş battığı bir sırada mescide girdim. Rasülullah (asm.) oturuyordu. Bana:
'Ey Ebu Zer, şu güneş nereye gidiyor, biliyor musun? dedi. Ben,
‘Allah ve Rasülü bilir.’ dedim. Şöyle buyurdu:
‘Secde yapmak için müsaade almaya gidiyor ve kendisine müsaade ediliyor. Sanki bir gün ona ‘Buradan Doğ!’ denilecek, o da battığı yerden doğacaktır.’ Rasülullah (asm.) daha sonra,
‘Güneş, kendisine tayin edilmiş bir yere doğru akıp gider.’
(Yasin, 36/38) ayetini okudu.”
(Tirmizi, Fiten, 22)
Peygamber Efendimiz Buyurdular
Huzeyfe b. Üseyd (r.a.)’den rivâyete göre, şöyle demiştir: Biz aramızda kıyameti müzakere ederken Rasûlullah (s.a.v.) üst kattan bize baktı ve şöyle buyurdu: On alamet görülmeden kıyamet kopmayacaktır;
1- Deccal ve fitneleri
2- Güneşin batıdan doğması,
3- Ye’cûc ve Me’cûc’ün çıkması,
4- Neml sûresinin 82. ayetinde belirtilen Dabbe’nin çıkması,
5- Biri doğuda biri batıda bir diğeri de Arap yarımadasında meydana gelecek yere batma hadisesi, çöküntüler,
6- Aden’den çıkacak bir ateş ki daima insanlarla beraber olacak, onlarla beraber gelip gidecek ve onlarla beraber istirahat edecektir. (İbn Mâce, Fiten: 29)
7 - Duhan veya Duman Çöl İklimi ve Gece ve gündüz arasındaki sıcaklık farkından doğan sis
8- Hz Mehdi
9- Hz isa
10- Kuraklık ve “Fırat nehrinin suyu çekilip, aktığı yatakta bulunan bir altın dağı meydana çıkmadıkça ve kurtulup kazanan ben olayım diye birbiriyle çarpışan her yüz kişiden doksan dokuzu ölmedikçe kıyamet kopmaz.” (Buhârî, Fiten 24; Müslim, Fiten 29. Ayrıca bk. İbni Mâce, Fiten 25)
Dünya herc-ü merc* içinde kaldığında, fitneler zuhur ettiğinde, yollar kesildiğinde, bazıları bazısına hücum ettiğinde, büyük küçüğe merhamet etmediği, büyüğe vakarlı davranmadığında Allah, bu sırada onlardan adavetin (düşmanlığın) kökünü kazı(Zeker) dalalet kalelerini fethedecek ve evvelce benim ayakta tuttuğum gibi, ahir zamanında dini ayakta tutacak, önceden zulümle dolu olan dünyayı adaletle dolduracak birini (Mehdi) gönderecektir.
Herc-ü merc nedir ya Rasulallah? dediler
Herc-ü merc : Biri doğuda biri batıda bir diğeri de Arap yarımadasında meydana gelecek yere batma hadisesi dir.
(Huzeyfe b. Üseyd (r.a.) ve Kitab-ül Burhan Fi Alameti-il Mehdiyy-il Ahir Zaman)
dikatinizi çekerim "Arap yarımadası" yani kurtulcak olan mezepotamya hikayesi fasa fiso, yere batcak yerlerden biriside israil mescidi aksa tarafları ve mekke medine bütün mezepotamya bunun yanına fırat dicle hadisinide katınca Türkiye de bunlara dahil oluyor vesselam
Kabe ve mekke viran olur
“Simsiyah ve sıska bacaklının, Kabe’nin taşlarını bir bir söktüğünü görür gibi oluyorum.”
(Sahih-i Buhari’de s. 261-262)
“Kâbe'yi bacakları sıska, cılız bir habeşli yıkacaktır.”
(Buhari; Tefsiru sureti’l-Maide, 97)
Hz İbrahim’in Allah’ın emri ile Kâbe’nin bulunduğu yere gittiği ve Kâbe’nin temellerini bularak o temeller üzerine bugünkü mevcut Kâbe’yi inşa ettiği kabul edilmiştir.
Tarih boyunca değişik zamanlarda çeşitli restorasyon ve inşa muamelesine tabi, tutulan Kâbe’nin en meşhur bir inşası da Hz. Muhammed (asm) 35 yaşında iken yapılmıştır.
“İbrahim, İsmail ile birlikte Beytullah'ın (Kâbe’nin) temellerini yükseltiyor.” (Bakara, 2/ 127)
yani bir zamanlar Kabe de yere batmış vaziyetteymiş, Hz ibrahim, yere batmış vaziyette ki, Kâbe’nin ilk, ya da, önceki temellerini bularak, o temeller üzerine, bugünkü mevcut Kâbe’yi inşa etmiş vesselam.
"Benden sonra halifeler bulunacaktır. Halifelikten sonra emirler, emirlerden sonra krallar, krallardan sonra da zâlim idareciler olacaktır.
Daha sonra Ehl-i Beyt'imden bir adam çıkacak, yeryüzü zulümle dolduğu gibi onu adaletle dolduracaktır."
(Câmiu's-Sağîr: 4768)
"Kıyametin kopmasına bir gün bile kalsa, Allah-u Teâlâ o günü uzatarak benim soyumdan bir kişi gönderecektir. Adı adımın, babasının adı babamın adının aynısı olacak, zulüm ve zorbalık altında inleyen yeryüzünü huzur ve adaletle dolduracaktır."
(Ebu Dâvud, Tirmizî)
"Mehdi Bizden, Ehl-i Beyt'imizdendir. Allah Onu Bir Gecede Islah Eder."
(İbn-i Mâce: 4085)
"İnsanların üzerine belâ üzerine belâ yağdığı ve onun çıkışından ümit kesildiği bir sırada Mehdi zuhur eder."
(İmam-ı Suyuti)
"Hepsi de Allah'ın peygamberi olduğunu iddiâ eden otuza yakın yalancı deccaller türemedikçe kıyamet kopmaz."
(Tirmizî)
"Siz beşeriyet için meydana çıkarılmış en hayırlı bir ümmetsiniz. İyiliği emreder, kötülüğü vazgeçirmeye çalışırsınız ve Allah'a inanırsınız."
(Âl-i imrân: 110)
"Ümmetim yetmiş üç fırkaya ayrılacak, bunların içinden bir fırkası ehl-i necat (Kurtulanalar) olacaktır."
buyurmuş. Ashab sormuşlar:
"Yâ Resûlâllah, o kurtulan fırka hangi fırka olacaktır?"
Şöyle cevap vermiş:
"Benim sünnetimden şaşmayanlar kurtulanlardan olacaktır! Yâni Ehl-i sünnet ve cemaat mensuplarıdır."
(Tirmizi, İman, 18; İbnu Mace, Fiten, 17)
işte Ahirmzamanda Hz Mehdiyi arayıp bulup O'na katılan O'na ve emrilerine itat edip Allahu Tealan'ın O'na Gösterdiği rota ve istikamatte hareket edereketen, bu devre sonu kapanışından, kurtulacak olanlara, kurtulanlar Ümmeti, veya Kurtulan millet, yada "Ümmeti Necat" denilir.
Resulullah -sallallahu aleyhi ve sellem- Efendimiz bir Hadis-i şerif'lerinde:
"Belâ ve fitneden başka dünyanın hiçbir şeyi kalmadı!" buyurmuşlardır.
(İbn-i Mâce: 4035)
"O'nun ilmi dışında bir yaprak dahi düşmez." buyuruyor.
(En'âm: 59)
İbn-i Mes'ud -radiyallahu anh- anlatıyor: "Biz, Resulullah Aleyhisselâm'ın yanında iken Benî Hâşim'den bir grup genç geldi. Resulullah -sallallahu aleyhi ve sellem- onları görünce, gözü doldu ve rengi değişti. Ben: Ey Allah'ın Resul'ü! Şimdiye kadar, mübarek yüzünüzde hoşumuza gitmeyen bir manzara hiç görmemiştik, (şimdi ne oldu da bizi üzen bir ifade ile karşılaşıyoruz?)" dedim. Şu cevabı verdiler:
"Biz öyle bir Ehl-i Beyt'iz ki, Allah bizim için dünyaya mukabil ahireti tercih etmiştir. Benim Ehl-i Beyt'im benden sonra belâ, kaçırılma ve sürgüne maruz kalacak. Nihayet, doğu tarafından beraberlerinde Siyah Bayraklar olan bir kavim gelecek. Bunlar hayır (saltanat) isteyecekler, fakat istekleri yerine getirilmeyecek. Bunun üzerine onlar savaşacak. Allah onlara yardım edecek. Bundan sonra istedikleri (hükümdarlık) kendilerine verilecek. Ne var ki, onlar bunu kabul etmeyip emirliği Ehl-i Beyt'imden bir adama tevdi edecekler. Bu (Emîr) de, insanlar yeryüzünü daha önce zulüm ile doldurdukları gibi, yeryüzünü adaletle dolduracaktır. Artık sizden kim o güne yetişirse kar üstünde emeklemek suretiyle de olsa onlara varsın (katılsın)"
(İbn-i Mâce: 4082)
"De ki: Ey mülkün sahibi Allah! Sen mülkü kime dilersen ona verirsin. Kimden dilersen ondan alırsın. Kime dilersen ona izzet verirsin, yükseltirsin. Kime dilersen ona zillet verirsin, alçaltırsın. Hayır senin elindedir, sen her şeye kadirsin." (Âl-i imrân: 26)
Bir gün 24 saat ve, saat 24 olunca yani iki tur atınca saat tekrardan sıfırdan başlıyor yani bir gün didinip devinmek bile saçmalık aslında, sonuç başa dönmek ise, ama o sona vardığın günden, birşeyler kazandınsa, sonu sıfır değilidr, saat sıfırdan başlasa da, sen başa dönsen de, sonuç sıfır değildir, eğer o gün elli lira, ya da elli sevap kazandınsa, sonuç sıfır değildir, sonuç plus elli dir, yani +50. Bu kazanç senin kazanım yaptığın bilgi ve tecrübe de de böyledir, eğer geçmişteki hatalarından ders alıp, o hataya br daha düşmeden yol alabilirsen yani peygaberin sözü ile aynı delikden ikinci defa sokulmadıysan sen kazanmışsındır.
Bu bir Karoglan Başağaçlı Raşit Tunca Makalesidir
Raşit Tunca
Schrems, 25.10.2022
Telefonunuzdaki Fotoğrafları ve videoları içe (Bilgisayara) aktarmak için yapılacak işlemler
İlk önce, telefonunuzu dosya aktarabilen bir USB kablosuyla bilgisayarınıza bağlayın.
Telefonunuzu ve kilidini açın. Cihaz kilitliyse bilgisayarınız cihazı bulamaz.
Bilgisayarınızda, Fotoğraflar uygulamasını açmak için Başlat düğmesini’ ve ardından Fotoğraflar ’ı seçin.
İçeri aktar > Bağlı bir cihazdan öğesini seçin ve ardından yönergeleri izleyin. İçeri aktarmak istediğiniz ögeleri ve bunları kaydedeceğiniz konumu seçebilirsiniz. Algılama ve aktarma işleminin tamamlanması için birkaç dakika bekleyin.
İçeri aktarmak istediğiniz fotoğrafların bulutta değil cihazda bulunduğundan emin olun.
Android cihazları
Telefonunuzdaki kamera uygulamasıOneDrive veya Google fotoğraflar gibi bir bulut depolama alanıyla zaten eşitlenmiş olabilir. Öyleyse, fotoğraflarınız ve videolarınız otomatik olarak buluta yüklenir. Bu fotoğraflara veya videolara bilgisayarınızdan erişmek istediğinizde bulutta depolanan fotoğrafları ve videoları bulut depolama alanından indirmek için bir web tarayıcısı kullanabilirsiniz.
Son fotoğraflar için Microsoft Store’dan Telefonunuz uygulamasını kullanın. Bu uygulamayla, kameranızdaki ve ekran görüntüsü klasörünüzdeki en son fotoğrafları görüntülemek ve kopyalamak için ayrıca bir USB kablosu gerekmez. Bu özellik yalnızca son fotoğrafları içerir, videoları içeri aktarmaz. Telefonunuz uygulaması, Android OS 7.0 veya daha yenisine sahip bir Android telefon gerektirir.
Doğrudan cihazınızdan dosya indirmek amacıyla USB kablosu kullanıyorsanız medya veya fotoğraf aktarmak için USB ayarını değiştirmeniz gerekebilir. Google'ın sağladığı güncel bilgiler için Bilgisayarınızla Android cihaz arasında dosya aktarma sayfası’na bakın.
iPhone'lar
iOS cihazda Bu Bilgisayara Güvenmenizi isteyen bir komut görebilirsiniz. Devam etmek için Güven’i ya da İzin Ver’i seçin. Apple'ın sağladığı güncel bilgiler için Apple'ın web sitesindeki iPhone, iPad veya iPod touch'ınızdan fotoğraf ve video aktarma sayfasındaki "Bilgisayarınıza aktarma" konusuna bakın.
iOS cihazınızda iCloud etkinse fotoğraflarınızı veya videolarınızı indiremezsiniz. Görüntüleriniz iCloud'da bulunur ancak cihazınızda yer almaz. Bu fotoğrafları veya videoları açmak ya da bilgisayarınıza aktarmak istiyorsanız bu işlemi iCloud masaüstü uygulamasını kullanarak yapabilirsiniz. Daha fazla bilgi için Apple’ın web sitesindeki iCloud fotoğraflarıyla ilgili yardım alma sayfasına bakın.
Bütün Müezzinlere Selam Olsun!
Peygamberimiz (asm) sıkıntılı anında şöyle seslenirdi: Rahatlat bizi Bilal!
Peygamber Efendimize (sav) bir zorluk, bir sıkıntı yanaşınca Hz. Bilal'e seslenirdi. 'Erihna Ya Bilal!' Rahatlat bizi Bilal. Yani ezanla topla bizi. Namaza çağır. Bizi rahatlat ya Bilal" derdi.
İlahiyatçı Nihat Hatipoğlu, Kur'an'ı dinlemek, okumak ve yaşamak gerektiğini belirterek, "Kur'an, anlaşılmak için indi. Kur'an Rabbimizi tanıtıyor. Peygamberimizi de. Kur'an'la ilişkinizi, ahdinizi, misakınızı yenileyin" dedi.
Sabah'taki yazısından "çaresiz kaldığınızda, daraldığınızda, sarsıldığınızda O'na yönelin. İmanınızı O'nunla güçlendirin. Zamanınızı O'na ayırın. Kur'an'la namazı birleştirin. Kur'an'da namazı arayın, namazda Kur'an'ı" diyen Hatipoğlu, daha sonra Peygamber Efendimizin sıkıntı karşısında ne yaptığını söyledi:
"Peygamber (s.a.v.)'e bir zorluk bir sıkıntı yanaşınca Hz. Bilal'e seslenirdi. 'Erihna Ya Bilal!' Rahatlat bizi Bilal. Yani ezanla topla bizi. Namaza çağır. Bizi rahatlat ya Bilal.
Hz. Bilal'in sesiyle camiye doluşurlardı. Gündüzün en dolu-düzgün saatinde namazla ruhu arındırırdı.
Aslında gecenin en derin saatinde (el-Müzemmil 1-4) Allah O'nu namaza uyandırırdı. "Ey elbisesine bürünen! Gecenin birazı hariç olmak üzere tümü için kalk gecenin yarısı miktarınca yahut ondan birazını eksilt. Yahutta üzerine ekle. Kuran'ı da açık açık, tane tane oku" buyururdu.
Tercihini sen yap ey Habibim. Bazı geceler şu kadar, bazı geceler belki daha çok. Belki daha az. İhtiyacına göre.
Kur'an'la habibini, Kur'an'la Hz. Resul'ü birleştir. Böyle an.
Sahabe toplanmış. Efendimizin tanıttığı gibi Peygamberleri anıyorlar. Dediler ki Hz. Adem Allah'ın halifesidir. Hz. Musa Allah'ın konuştuğudur (Kelimidir). Hz. İbrahim Allah'ın dostudur (Halil). Hz. İsa Allah'ın kelimesidir. Bunları duvarın ötesinden duydu. Dışarı çıktı. Şöyle buyurdu: Ben de Allah'ın sevgilisiyim (Habibiyim) bu sözüyle Ali İmran 31 ve 32. ayetlerini hatırlatıyordu.
Allah kitabında şöyle buyurmuştu: Onlara de ki (Ey Muhammed) siz Allah'ı seviyorsanız bana uyun. Bana uyun ki, Allah da sizi sevsin. (Ali İmran, 31) Sadece itaate ve sevgiye davetle burada yetinmiyor.
Allah'ın kitabı şöyle devam ediyor: 'De ki (Ey Muhammed onlara) Allah'a ve Resulüne itaat edin. Eğer yüz çevirirlerse şüphesiz Allah kafirleri sevmez.' (Ali İmran 32)
Ayet, Hz. Peygamber'e itaat etmeyeni Kafir ilan ediyor. Hüküm ağır, ama beklenen.
Allah'ın kelamına ve sevgilisinin davetine kayıtsız kalanlar şöyle dediler: Kalplerimiz senin de dediğine perdelidir. (Bakara, 88) Kalplerimiz kılıflanmıştır. (Nisa, 155)
Kuran cevap verdi bu inkarcılara; Kalplerinde hastalık vardır. (Bakara,10)
Kuran'ı ve Peygamberi dinlemeyenlere cevap: Siz hastasınız.
İşte bu hastalığı kaldırmak için Kuran'la Hz. Resul'ü beraber oku. Okuduğun her ayette Hz. Resulullah'ı bulamıyorsan, okuduğun kitap değil, uyduğun nefsindir. Unutma ki, okuduğun her ayetler O'nun hayatına göre şekillenmiş veya o, ayetlere göre Cibril'le yönlendirilmiş. Aynı kapıya çıkıyor yol.
İlk kutlu nesil sahabe Bilal'in her sözünü duyduklarında camiye bu imanlarını tecdid için koşarlardı. Biz ezana veya Kuran'a çağırıldığımızda acaba bu teslimiyet ve sadakatle davete icabet ediyor muyuz?
Künyesi Ebu Abdullah (Ebu Abdulkerim veya Ebu Amr)
Babası Rebah. O da Cumah kabilesinin bir kölesiydi.
Annesi Hamâme hatun. O da bir köleydi. İlk günlerde Müslüman oldu ve işkencelere maruz kaldı. Bu hanımı da Hz. Ebu Bekir satın alarak azad etti. Bilal, annesine nisbet edilerek İbn Hamâme diye de anılır. Bi’setten otuz yıl kadar önce Habeş asıllı bir köle olarak Arabistan’ın batı tarafındaki Serât’ta veya Mekke’de Cumah kabilesi içinde dünyaya geldi.
Bilal, Benî Cumah’tan Ümeyye b. Halef’in kölesi idi.
Her ne zaman kendisini taltif eden bir söz duysa başını önüne eğer ve şöyle derdi: “Ben düne kadar Habeşli bir köleydim”.
İslamiyeti Kabulü
Bilal otuz yaşlarında İslâmiyet’i kabul etti. İslam’ı ilk kabul edenler arasında onun da adı sayılmaktadır. İslam’dan önceki hayatı hakkında bir bilgi bulunmamaktadır. Mekke’de müslüman olduğunu açıkça söyleyen ilk yedi kişiden biri de Bilal’dir. Peki kimdir bu yedi kişi? Birincisi Resûlullah’dır (s.a.), ikincisi Hz. Ebu Bekir’dir ve üçüncüsü Bilal b. Rebah’tır.
Devamlı söylediğimiz bir şey var, Müslüman olmak kolaydır. O devirde asıl iş Müslüman olduktan sonrasıdır. Çünkü o dönemde “ben de Müslümanlardanım” demek, tüm Mekke’yi, tüm Kureyşi karşına almak demektir. Bilal’in efendisi Ümeyye b. Halef İslam’ın en azılı düşmanlarından biridir. Kölesi Bilal’in İslam’ı kabul ettiğini öğrenince dayanılmaz işkencelere başladı. Bilal’i öğle vakitlerinde kızgın güneş altında sırt üstü yatırır, büyük bir kaya parçasını göğsü üzerine koydurur, onu İslâmiyet’ten vazgeçerek Lât ve Uzzâ’ya tapmaya zorlardı. Fakat her defasında Bilal, “Rabbim Allah’tır; O birdir” diyerek bu dayanılmaz işkenceye imanıyla göğüs gererdi. Kendisine işkenceyi artırdıkları zaman Bilâl “Ahad, Ahad [Allah] birdir, birdir.” diyordu. Ona “Bizim söylediğimizi söyle!” dediklerinde o, “Ona dilim dönmüyor.” diyordu.
Hz. Peygamber onun bu şekilde işkence görmesine son derecede üzülürdü. Hz. Ebû Bekir beş ya da yedi ukiyye karşılığında Bilâl’i Ümeyye b. Halef’in elinden kurtardı ve azat etti. Parayı aldıktan sonra Ümeyye Hz. Ebu Bekir’e “yemin ederim ki, bir ukiyye verseydin yine onu sana satacaktım” dedi. Bunun üzerine Hz. Ebu Bekir adeta Bilâl’in değerini ifade etmek için şöyle söyledi: “Allah’a yemin ederim ki, yüz ukiyye isteseydin onu tastamam öder yine Bilal’i alırdım”.
Hz. Ömer, Bilal’in değerine ve Hz. Ebu Bekir’in onu azat ettiğine işaret ederek şöyle derdi.
أَخْبَرَنَا جَابِرُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ رضى الله عنهما قَالَ: كَانَ عُمَرُ يَقُولُ: أَبُو بَكْرٍ سَيِّدُنَا ، وَأَعْتَقَ سَيِّدَنَا . يَعْنِى بِلاَلاً
“Ebû Bekir efendimizdir; efendimizi (Bilâl’i) azat etmiştir”. (Buhârî, Fezâilü’s-sahâbe, 23)
Medine’ye Hicreti
Hz. Peygamber, Bilâl’i Medine’ye hicretten sonra da Ebû Ruveyha Abdullah b. Abdurrahman el-Has‘amî ile kardeş yaptı. Medine’nin havasına alışamayan bazı sahâbîler gibi Hz. Ebû Bekir ile Bilâl’in de hastalandılar. Mekke’ye duydukları derin hasretle şiirler söyledikleri hadis kitaplarında zikredilir. Resûlullah efendimiz bu durumu görünce Allah’a şöyle dua etmiştir: “Allahım! Ashabıma Mekke’yi sevdirdiğin gibi, hatta daha fazla Medine’yi de sevdir”.
İslam’ın İlk Müezzini
Hicret tamamlanmış, mescid inşa edilmişti. Artık Müslümanlar beş vakit namaz için mescitte toplanıyor ve Resûlullah’ın (s.a.) arkasında saf olup namazlarını kılıyorlardı. Ancak namaz vaktinin girdiğini belirlemek için bir işaret gerekiyordu. Bunun için sahabîler mescitte oturmuş kendi aralarında konuşuyorlardı. Biri, namaz vaktini belirlemek için çan çalalım, dedi. Kabul edilmedi. Diğeri, boru öttürelim, dedi. Bu da kabul görmedi. Nihayet Abdullah b. Zeyd Resûlullah’ın (s.a.) huzuruna gelerek gördüğü rüyasını anlattı. Hz Ömer de aynı rüyayı gördüğünü haber verince bugün okunan ve kıyamete kadar minarelerden okunacak olan ezanın şekli belirlenmiş oldu.
Bilâl-i Habeşî hicretin 1. yılında meşru kılınan bu ezanı, Hz. Peygamber’in öğrettiği şekliyle ilk defa okumakla meşhur oldu. Bundan sonra hayatı boyunca hazarda ve seferde Hz. Peygamber’in müezzinliğini Bilâl yaptı. Sabah ezanını çok erken okuyan Bilâl’in bu ezana, es-Salâtü hayrün mine’n-nevm (Namaz uykudan hayırlıdır) sözünü eklemesi Hz. Peygamber’i memnun etti ve bunu her sabah ezanında tekrarlamasına izin verdi.
Katıldığı Savaşlar
Bilâl Bedir savaşına katıldı. Uhud savaşında, Hendekte, Hudeybiye’de bulundu. Mekke’nin fethine katıldı. Resûlullah ile birlikte veda haccında bulundu.
İslam’ın Düşmanına Haddini Bildiriyor
İslam tarihinin ilk savaşı Bedir gazvesiydi. Olaylar biranda gelişmişti. Kureyşin Şam taraflarından gelen kervanını Müslümanların vuracağı haberi Mekke’ye ulaşınca derhal savaş hazırlıkları başlamıştı. Ümeyye b. Halef savaşa katılmak istemiyordu. Ancak Ukbe b. Ebi Muayt onu kışkırttı ve orduyla birlikte Bedir’e gelmeye zorladı.
Hak ile Batıl taraftarları arasında savaş başladı. Bilal’e türlü işkenceler yapan Ümeyye, Abdurrahman b. Avf’a teslim olmuştu. Esir alınan Ümeyye b. Halef’i görünce Bilal, “İşte küfrün başı! Eğer o kurtulursa ben buna dayanamam” diyerek onu öldürdü. Evet, Ümeyye’nin ölümü, dayanılmayacak türlü işkenceleri uyguladığı ve bir zamanlar kölesi olan Bilal b. Rebâh’ın elinden olmuştu. Mazlumun hakkını Allah işte böyle alıyordu…
Kâbe’nin Damında
Mekke’nin fethedildiği gün Resûlullah’ın emriyle Kâbe’nin damına çıkarak ezan okudu. Aynı gün Hz. Peygamber ile Kâbe’nin içine girdi. Hz. Peygamber’in Kâbe’nin içinde soldaki iki direk arasında iki rekât namaz kıldığını rivayet eden odur. (Buhârî, Salât, 30)
Bilâl-i Habeşî hayatı boyunca Hz. Peygamber’in yanından hiç ayrılmadı, Vedâ haccında Resûlullah bineğinin üzerinde meşhur hutbesini irâd ederken devesinin yularını Bilal tutuyordu.
Hz. Bilal’in Görevleri
Resûlullah’ın abdest suyunu temin etmek,
Sütre olarak kullandığı asayı taşımak,
Savaşta özellikle geceleri korunmasını, gündüzleri ise gölgelenmesini sağlamak,
Yemeğini hazırlamak,
Beytülmâl işlerine bakmak,
Hz. Peygamber’in emriyle bazı ödemeler yapmak,
Elçileri ağırlamak,
Seriyye kumandanlarına sancak vermek,
Resûl-i Ekrem’in emirlerini halka duyurmak,
Kadın esirleri muhafaza etmek.
Halifeler Dönemi
Hz. Peygamber vefat etmişti ancak henüz toprağa verilmemişti. Namaz vakti girdiğinde Bilâl ezan okumaya başladı. “Eşhedü enne Muhammeden Resûlullah” dediği zaman, mescid-i nebevî hıçkırıklarla sarsıldı. Bu, Bilâl’in Medine’de son ezan okuyuşu oldu.
Bilal, Halife Hz. Ebu Bekir’in huzuruna çıkmış, Hz. Peygamber’in kendisine, “Ey Bilâl! Allah yolunda cihaddan daha faziletli bir amel yoktur” dediğini hatırlatıp cihad için Suriye’ye gitmek istediğini söylemişti. Hz. Ebu Bekir üzerindeki hakkını hatırlatıp kendisini bırakıp gitmemesini rica etti. Bunun üzerine halife Ebu Bekir’e şunları söyledi: “Eğer beni kendi işlerin için satın aldıysan, tamam, beni burada alıkoyabilirsin. Yok eğer beni Allah rızası için satın aldıysan, o zaman bırak onun yolunda bulunayım”. Hz. Ebu Bekir bu söz üzerine: “Elbette Allah rızası için satın aldım, serbestsin istediğin gibi hareket et” dedi. (Buhârî, Fedâilu’s-Sahâbe, 23)
Bilâl, Medine’den ayrılarak Suriye’de birçok şehir ve bölgenin fethine iştirak etti.
Hz. Ömer Şam’daki Müslümanların listesini (divanını) hazırlarken Bilâl’in isteği üzerine onu ve diğer Habeşliler’i, Ebû Ruveyha’nın kabilesi olan Has‘amlılar’la birlikte aynı divan defterine yazdırdı.
Bazı müslümanlar Bilâl’in ezan okuması için halifeye müracaat ettiler; halifenin isteği üzerine Bilâl Suriye’de veya Kudüs’ün fethi günü Mescid-i Aksa’da bir defa daha ezan okudu ve dinleyenleri ağlattı.
Cennet Müjdesi
Bir defasında Hz. Peygamber ona, “Bu gece cennette, önümde senin terliklerinin tıkırtısını duydum” diyerek kendisinin cennetlik olduğunu müjdelemiş ve hangi ameli sebebiyle bu dereceyi elde etmiş olabileceğini sormuştu. O da her abdest aldıktan sonra “Allah Teâlâ’nın nasip ettiği kadar” nafile namaz kılma âdetinden söz etmişti.
Evliliği
Bilal’in bilinen tek hanımı Hind el-Hülâniyye’dir. kendisinden sonra geriye evladı kalmamıştır.
Vefatı
Bilal 60 yaşlarında hastalandı. Artık ölüm döşeğindeydi. Etrafındakiler ağlıyorlar, hanımı da “eyvah başıma gelenler!” deyip gözyaşı döküyordu. Bilal gözlerini açtı ve hanımına şunları söyledi: “Eyvah başıma gelenler! deme, Ne mutlu! de. Zira yarın sevdiğime kavuşacağım, Muhammed (s.a.) ve arkadaşlarıyla bulaşacağız”.
Bilâl-i Habeşî altmış küsur yaşında Şam’da hicri 17 yılında vefat etti ve Bâbüssagır’deki kabristana defnedildi. Bilâl-i Habeşî’nin nesli devam etmedi. Kaynaklarda hanımı ve çocukları hakkında bilgi bulunmamaktadır. Sadece Halid adlı bir erkek ve Gufre (Gufeyre) adlı bir kız kardeşi olduğu zikredilmektedir.
Herkesin Tanıdığı Bir Köle
Bilal, Habeşli zenci bir köle olmasına rağmen asrı saadet erlerinden Hz. Ebu Bekir, Hz. Ömer kadar tanınmış bir sahabîdir. Bu da onun İmanı, dindeki samimiyeti ve Resûlullah’a yaptığı hizmeti sebebiyledir.
Kamboçya’da ve Endonezya’nın bazı bölgelerinde müezzinlere “Bilâl” veya “Bilâl-i gayr-i Habeşî” denilir. Amerika’daki bazı zenci müslümanlar da, kendilerine «Bilâlîler» mânasında «The Bilalians» derler; ayrıca bu isimle bir de gazete çıkarmaktadırlar.
Ebu Ali ez-Za‘ferânî’nin, Bilâl’in merfû olarak rivayet ettiği bazı hadisleri derlediği Müsnedü Bilâl adlı risâlesi Mecmûatü’l-buhûsi’l-İslâmiyye’de (XIV, s. 227-243) yayımlanmıştır.
Bilal b. Rebâh Hz. Peygamber’den 44 hadis rivayet etmiştir.
Rahatlat Bizi Ey Bilal!
حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، حَدَّثَنَا مِسْعَرٌ، عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ، عَنْ سَالِمِ بْنِ أَبِي الْجَعْدِ، عَنْ رَجُلٍ مِنْ أَسْلَمَ، أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: يَا بِلَالُ! أَرِحْنَا بِالصَّلَاةِ.
Sâlim b. Ebi’l-C‘ad’ın Eslem kabilesinden bir kişiden rivayet ettiğine göre Allah Resûlü (s.a.) şöyle buyurdu: “Kalk ey Bilal! Bizi namazla rahatlat”. [Sahih] (Müsned, V, 364. Ayrıca bk. Ebu Davud, Edeb, 4986; Beyhakî, I, 390) (Tercüme, II, 604)
Cennette Ayak Sesleri
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بِشْرٍ، حَدَّثَنَا أَبُو حَيَّانَ، عَنْ أَبِي زُرْعَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ: قَالَ نَبِيُّ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لِبِلَالٍ عِنْدَ صَلَاةِ الْفَجْرِ: يَا بِلَالُ! خَبِّرْنِي بِأَرْجَى عَمَلٍ عَمِلْتَهُ مَنْفَعَةً فِي الْإِسْلَامِ؟ فَإِنِّي قَدْ سَمِعْتُ اللَّيْلَةَ خَشْفَ نَعْلَيْكَ بَيْنَ يَدَيَّ فِي الْجَنَّةِ. قَالَ: مَا عَمِلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ فِي الْإِسْلَامِ عَمَلًا أَرْجَى عِنْدِي مَنْفَعَةً مِنْ أَنِّي لَمْ أَتَطَهَّرْ طُهُورًا تَامًّا قَطُّ فِي سَاعَةٍ مِنْ لَيْلٍ أَوْ نَهَارٍ إِلَّا صَلَّيْتُ بِذَلِكَ الطُّهُورِ لِرَبِّي مَا كُتِبَ لِي أَنْ أُصَلِّيَ.
Ebu Hureyre (r.a.) der ki: Hz. Peygamber (s.a.)sabah namazı vakti Bilal’e (r.a.) şöyle buyurdu: “Ey Bilâl! Müslümanken, sana en çok faydası dokunacak hangi ameli yaptığını bana söyle! Zira dün gece cennette iken önümde senin ayak seslerini işittim”. Bilal şöyle dedi: “Ey Allah’ın Resûlü! Müslümanken yaptığım ve en çok faydasını umduğum bir amelim yok. Fakat gece veya gündüz ne zaman güzelce abdest aldıysam o abdestle mutlaka Rabbimin takdir ettiği kadar namaz kılmışımdır.” [Sahih] (Müsned, II, 333. Ayrıca bk. Buhârî, Teheccüd, 17; Müslim, Fedâilu’s-sahâbe, 108) (Tercüme, V, 272)
Cennette Müezzin Bilal
حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ مُحَمَّدٍ، قَالَ عَبْد اللَّهِ بْن أَحْمَد: وَسَمِعْتُهُ أَنَا مِنْهُ، حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنْ قَابُوسَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ: لَيْلَةَ أُسْرِيَ بِنَبِيِّ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ دَخَلَ الْجَنَّةَ، فَسَمِعَ مِنْ جَانِبِهَا وَجْسًا، قَالَ: يَا جِبْرِيلُ! مَا هَذَا؟ قَالَ: هَذَا بِلَالٌ الْمُؤَذِّنُ، فَقَالَ نَبِيُّ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حِينَ جَاءَ إِلَى النَّاسِ: قَدْ أَفْلَحَ بِلَالٌ، رَأَيْتُ لَهُ كَذَا وَكَذَا…
İbn Abbas der ki: İsrâ gecesi Resûlullah (s.a.) miraca çıkarıldığında cennete girdi. Cennetin köşesinde bir ses işitti. “Ey Cibril! Bu ses ne?” diye sordu. Cibril: “Bu müezzin Bilal’in sesidir” dedi. Hz. Peygamber (s.a.) insanların arasına döndüğünde şöyle buyurdu: “Bilal kurtuldu! Zira onunla ilgili şunu şunu gördüm”. [Hasen] (Müsned, I, 257) (Tercüme, XVIII, 630)
Sabah Namazı Gecikince
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ، حَدَّثَنِى أَبِى، حَدَّثَنَا أَبُو الْمُغِيرَةِ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْعَلاَءِ، حَدَّثَنِى أَبُو زِيَادٍ عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ زِيَادٍ الْكِنْدِىُّ، عَنْ بِلاَلٍ، أَنَّهُ حَدَّثَهُ أَنَّهُ أَتَى النَّبِىَّ صلى الله عليه وسلم يُؤْذِنُهُ بِصَلاَةِ الْغَدَاةِ، فَشَغَلَتْ عَائِشَةُ بِلاَلاً بِأَمْرٍ سَأَلَتْهُ عَنْهُ حَتَّى أَفْضَحَهُ الصُّبْحُ وَأَصْبَحَ جِدًّا، – قَالَ: – فَقَامَ بِلاَلٌ فَآذَنَهُ بِالصَّلاَةِ، وَتَابَعَ بَيْنَ أَذَانِهِ فَلَمْ يَخْرُجْ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم، فَلَمَّا خَرَجَ فَصَلَّى بِالنَّاسِ أَخْبَرَهُ أَنَّ عَائِشَةَ شَغَلَتْهُ بِأَمْرٍ سَأَلَتْهُ عَنْهُ حَتَّى أَصْبَحَ جِدًّا، ثُمَّ إِنَّهُ أَبْطَأَ عَلَيْهِ بِالْخُرُوجِ فَقَالَ: « إِنِّى رَكَعْتُ رَكْعَتَىِ الْفَجْرِ ». قَالَ: يَا رَسُولَ اللَّهِ! إِنَّكَ قَدْ أَصْبَحْتَ جِدًّا. قَالَ: « لَوْ أَصْبَحْتُ أَكْثَرَ مِمَّا أَصْبَحْتُ فَرَكَعْتُهُمَا وَأَحْسَنْتُهُمَا وَأَجْمَلْتُهُمَا ».
Ebu Ziyâd Ubeydullah b. Ziyâd el-Kindî bildiriyor: Bilal sabah namazı vaktinin girdiğini haber vermek için Resûlullah’ın (s.a.) yanına geldi. Ancak Âişe (r.anha) ona bazı şeyler sordu ve ortalık iyice aydınlanıncaya kadar Bilal’i orada tuttu. Ardından Bilal, sabah namazı vaktinin girdiğini Resûlullah’a (s.a.) haber verdi. Ancak tekrarlamasına rağmen Allah Resûlü (s.a.) dışarıya çıkmadı. Bir müddet sonra çıkıp namazı kıldırdıktan sonra Bilal ona, ortalık aydınlanıncaya kadar Âişe’nin bir şeyler sorması sebebiyle oyalandığını söyledi. Resûlullah’ın da (s.a.) biraz geç çıktığını ifade etti. Hz. Peygamber (s.a.): “Sabah namazının iki rekat sünnetini kılıyordum” karşılığını verdi. Bilal: “Ey Allah’ın Resûlü! Ama ortalık iyice aydınlandı” deyince, Resûlullah (s.a.): “Şayet ortalık bundan daha fazla aydınlanmış olsa bile yine bu iki rekatı en güzel şekilde kılardım” buyurdu. [Sahih] Müsned, VI, 14. Ayrıca bk. Ebu Davud, Salât, 1257) (Tercüme, III, 125)
Essalatu Hayrun Mine’n-nevm
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ، حَدَّثَنِى أَبِى، حَدَّثَنَا حَسَنُ بْنُ الرَّبِيعِ وَأَبُو أَحْمَدَ قَالاَ: حَدَّثَنَا أَبُو إِسْرَائِيلَ – قَالَ أَبُو أَحْمَدَ فِى حَدِيثِهِ: – حَدَّثَنَا الْحَكَمُ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِى لَيْلَى، عَنْ بِلاَلٍ قَالَ: أَمَرَنِى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ لاَ أُثَوِّبَ فِى شَىْءٍ مِنَ الصَّلاَةِ إِلاَّ فِى صَلاَةِ الْفَجْرِ. وَقَالَ أَبُو أَحْمَدَ فِى حَدِيثِه: ِ قَالَ لِى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم :« إِذَا أَذَّنْتَ فَلاَ تُثَوِّبْ ».
Bilal der ki: Resûlullah (s.a.) sabah namazı dışındaki ezanlardan hiç birinde tesvib (es-Salâtu hayrun mine’n-nevm demek) yapmamamı emretti.
Ebu Ahmed bunu rivayet ederken Resûlullah’ın (s.a.) Bilal’e şöyle buyurduğunu zikreder: “Ezan okuduğun zaman tesvib yapma”. [Hasen] (Müsned, VI, 14. Ayrıca bk. Tirmizî, 198; İbn Mâce, 715) (Tercüme, III, 270)
Sabah Namazına Niçin Geciktin
حَدَّثَنَا عَبْدُ الصَّمَدِ، حَدَّثَنَا عَمَّارٌ يَعْنِي أَبَا هَاشِمٍ صَاحِبَ الْبَغُوتِ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، أَنَّ بِلَالًا بَطَّأَ عَنْ صَلَاةِ الصُّبْحِ، فَقَالَ لَهُ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: مَا حَبَسَكَ؟ فَقَالَ: مَرَرْتُ بِفَاطِمَةَ وَهِيَ تَطْحَنُ، وَالصَّبِيُّ يَبْكِي، فَقُلْتُ لَهَا: إِنْ شِئْتِ كَفَيْتُكِ الرَّحَا وَكَفَيْتِنِي الصَّبِيَّ، وَإِنْ شِئْتِ كَفَيْتُكِ الصَّبِيَّ وَكَفَيْتِنِي الرَّحَا، فَقَالَتْ: أَنَا أَرْفَقُ بِابْنِي مِنْكَ، فَذَاكَ حَبَسَنِي، قَالَ: فَرَحِمْتَهَا رَحِمَكَ اللَّهُ.
Enes b. Mâlik bildiriyor: Bir gün Bilal (r.a.) sabah namazına geç gelince Hz. Peygamber (s.a.): “Neden geciktin?” diye sordu. Bilal (r.a.) şöyle dedi: “Fatıma’ya uğradım, tahıl öğütüyordu, çocuğu da bir kenarda ağlıyordu. Ona: “istersen ben öğüteyim sen çocuğu sustur, istersen ben çocuğa bakayım sen tahılı öğüt” dedim. O da: “ben çocuğuma senden daha yumuşak davranırım” dedi. İşte bundan dolayı geciktim.” Bunun üzerine Resûlullah (s.a.) şöyle buyurdu: “Fatıma’ya şefkat gösterdin, Allah da sana merhamet etsin”. [Zayıf] (Müsned, I, 150) (Tercüme, XVIII, 631)
Hz. Peygamber’in Kâbe’de Namaz Kılması
24609- حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ، حَدَّثَنِى أَبِى، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، عَنِ السَّائِبِ بْنِ عُمَرَ، حَدَّثَنِى ابْنُ أَبِى مُلَيْكَةَ، أَنَّ مُعَاوِيَةَ حَجَّ، فَأَرْسَلَ إِلَى شَيْبَةَ بْنِ عُثْمَانَ أَنِ افْتَحْ بَابَ الْكَعْبَةِ. فَقَالَ: عَلَىَّ بِعَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، قَالَ: فَجَاءَ ابْنُ عُمَرَ، فَقَالَ لَهُ مُعَاوِيَةُ: هَلْ بَلَغَكَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم صَلَّى فِى الْكَعْبَةِ؟ فَقَالَ: نَعَمْ! دَخَلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الْكَعْبَةَ فَتَأَخَّرَ خُرُوجُهُ، فَوَجَدْتُ شَيْئاً فَذَهَبْتُ، ثُمَّ جِئْتُ سَرِيعاً فَوَجَدْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم خَارِجاً، فَسَأَلْتُ بِلاَلَ بْنَ رَبَاحٍ: هَلْ صَلَّى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِى الْكَعْبَةِ؟ قَالَ: نَعَمْ! رَكَعَ رَكْعَتَيْنِ بَيْنَ السَّارِيَتَيْنِ.
İbn Ebi Müleyke bildiriyor: Muâviye hac için geldiğinde, Kâbe’nin kapısını açması için Şeybe b. Osman’a haber gönderdi. Sonra: “Bana Abdullah b. Ömer’i çağırın” dedi. İbn Ömer geldiğinde, Muaviye: “Resûlullah’ın (s.a.) Kâbe içinde namaz kıldığı haberi sana ulaştı mı?” diye sordu. İbn Ömer (r.a.) şöyle dedi: “Evet kıldı. Resûlullah (s.a.) Kâbe’ye girince çıkmakta gecikti. Ben de bir iş için oradan ayrıldım. İşimi bitirip aceleyle geri geldiğimde Resûlullah’ın (s.a.) içerden çıktığını gördüm. Bilal b. Rebah’a: ‘Resulullah (s.a.) Kâbe’nin içinde namaz kıldı mı?’ diye sorduğumda: ‘Evet, iki sütun arasında iki rekat namaz kıldı’ dedi.” [Sahih] (Müsned, VI, 12. Ayrıca bk. Buhârî, Salat, 97; Hac, 329; Ebu Davud, Hac, 2023; Tirmizî, Hac, 874) (Tercüme, III, 589)
24618- حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ، حَدَّثَنِى أَبِى، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ، حَدَّثَنَا مَالِكٌ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم دَخَلَ الْكَعْبَةَ، وَعُثْمَانُ بْنُ طَلْحَةَ وَأُسَامَةُ بْنُ زَيْدٍ وَبِلاَلٌ قَدْ غَلَقَهَا، فَلَمَّا خَرَجَ سَأَلْتُ بِلاَلاً: مَاذَا صَنَعَ النَّبِىُّ صلى الله عليه وسلم؟ قَالَ: تَرَكَ عَمُودَيْنِ عَنْ يَمِينِهِ وَعَمُوداً عَنْ يَسَارِهِ وَثَلاَثَةَ أَعْمِدَةٍ خَلْفَهُ ثُمَّ صَلَّى، وَبَيْنَهُ وَبَيْنَ الْقِبْلَةِ ثَلاَثُ أَذْرُعٍ.
İbn Ömer (r.a.) bildiriyor: Resûlullah (s.a.), Osman b. Talha, Usame b. Zeyd ve Bilal ile birlikte Kâbe’nin içine girdi. Girdikten sonra Bilal içeriden kapıyı kapattı. Çıktıklarında Bilal’e sordum: “Resûlullah (s.a.) içeride ne yaptı?” Bilal: “Sağında iki, solunda bir, arkasında üç sütun kalacak ve duvarla arasında üç arşınlık bir mesafe olacak şekilde durup namaz kıldı” dedi. [Sahih] (Müsned, VI, 13) (Tercüme, III, 590)
Hz. Peygamber Nasıl Meshetti
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ، حَدَّثَنِى أَبِى، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَكْرٍ، وَعَبْدُ الرَّزَّاقِ قَالاَ: أَخْبَرَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، أَخْبَرَنِى أَبُو بَكْرِ بْنُ حَفْصِ بْنِ عُمَرَ، أَخْبَرَنِى أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِى عَبْدِ اللَّهِ، أَنَّهُ سَمِعَ عَبْدَ الرَّحْمَنِ بْنَ عَوْفٍ، يَسْأَلُ بِلاَلاً كَيْفَ: مَسَحَ النَّبِىُّ صلى الله عليه وسلم عَلَى الْخُفَّيْنِ؟ قَالَ: تَبَرَّزَ ثُمَّ دَعَا بِمِطْهَرَةٍ – أَىْ إِدَاوَةٍ –، فَغَسَلَ وَجْهَهُ وَيَدَيْهِ ثُمَّ مَسَحَ عَلَى خُفَّيْهِ وَعَلَى خِمَارِ الْعِمَامَةِ.
قَالَ عَبْدُ الرَّزَّاقِ ثُمَّ دَعَا بِمِطْهَرَةٍ بِالإِدَاوَةِ.
Ebu Abdurrahman’ın bildirdiğine göre Abdurrahman b. Avf (r.a.), Bilal’e (r.a.), Resûlullah’ın (s.a.) mestlerinin üzerine nasıl meshettiği sordu. Bilal (r.a.) şöyle dedi: “Hz. Peygamber (s.a.) abdest bozduktan sonra bir ibrik istedi, yüzünü ve ellerini yıkadıktan sonra mestlerine ve sarığına meshetti”. [Sahih] (Müsned, VI, 12) (Tercüme, II, 191)
Bilal (r.a.) Şam’da
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ، حَدَّثَنِى أَبِى، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، عَنِ الْجُرَيْرِىِّ، عَنْ أَبِى الْوَرْدِ بْنِ ثُمَامَةَ، عَنْ عَمْرِو بْنِ مِرْدَاسٍ قَالَ: أَتَيْتُ الشَّامَ أَتْيَةً، فَإِذَا رَجُلٌ غَلِيظُ الشَّفَتَيْنِ – أَوْ قَالَ: ضَخْمُ الشَّفَتَيْنِ – وَالأَنْفِ، إِذَا بَيْنَ يَدَيْهِ سِلاَحٌ، فَسَأَلُوهُ وَهُوَ يَقُولُ: يَا أَيُّهَا النَّاسُ! خُذُوا مِنْ هَذَا السِّلاَحِ، وَاسْتَصْلِحُوهُ، وَجَاهِدُوا فِى سَبِيلِ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ، قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم. قُلْتُ: مَنْ هَذَا؟ قَالُوا: بِلاَلٌ.
Amr b. Mirdâs der ki: Bir defasında Şam’a gittiğimde iri dudaklı ve büyük burunlu birini gördüm. Elinde silah vardı. İnsanlar ona bir şeyler sorarken o şöyle diyordu: “Ey insanlar! Bu silahı alın, iyi kullanın ve Allah yolunda cihad edin. Zira Resûlullah (s.a.) şöyle buyurdu…” Bu adamın kim olduğunu sordum: “Bilal” dediler. [Hasen] (Müsned, VI, 13) (Tercüme, IX, 203)
Kuran'ı dinlemek, okumak ve yaşamak lazım. Kuran, anlaşılmak için indi. Kuran Rabbimizi tanıtıyor.
Peygamberimizi de. Kuran'la ilişkinizi, ahdinizi, misakınızı yenileyin.
Çaresiz kaldığınızda, daraldığınızda, sarsıldığınızda O'na yönelin. İmanınızı onunla güçlendirin. Zamanınızı ona ayırın.
Kuran'la namazı birleştirin. Kuran'da namazı arayın, namazda Kuran'ı. Hz.
Peygamber (s.a.v.)'e bir zorluk bir sıkıntı yanaşınca Hz. Bilal'e seslenirdi. 'Erihna Ya Bilal!' Rahatlat bizi Bilal. Yani ezanla topla bizi.
Namaza çağır. Bizi rahatlat ya Bilal.
Hz. Bilal'in sesiyle camiye doluşurlardı.
Gündüzün en dolu-düzgün saatinde namazla ruhu arındırırdı.
Aslında gecenin en derin saatinde (el-Müzemmil 1-4) Allah O'nu namaza uyandırırdı. "Ey elbisesine bürünen! Gecenin birazı hariç olmak üzere tümü için kalk gecenin yarısı miktarınca yahut ondan birazını eksilt. Yahutta üzerine ekle. Kuran'ı da açık açık, tane tane oku" buyururdu.
Tercihini sen yap ey Habibim. Bazı geceler şu kadar, bazı geceler belki daha çok. Belki daha az.
İhtiyacına göre.
Kuran'la habibini, Kuran'la Hz. Resul'ü birleştir.
Böyle an. Sahabe toplanmış. Efendimizin tanıttığı gibi Peygamberleri anıyorlar. Dediler ki Hz. Adem Allah'ın halifesidir. Hz. Musa Allah'ın konuştuğudur.
(Kelimidir) Hz. İbrahim Allah'ın dostudur. (Halil) Hz.
İsa Allah'ın kelimesidir. Bunları duvarın ötesinden duydu. Dışarı çıktı. Şöyle buyurdu: Ben de Allah'ın sevgilisiyim (Habibiyim) bu sözüyle Ali İmran 31 ve 32. ayetlerini hatırlatıyordu. Allah kitabında şöyle buyurmuştu: Onlara de ki (Ey Muhammed) siz Allah'ı seviyorsanız bana uyun. Bana uyun ki, Allah da sizi sevsin. (Ali İmran, 31) Sadece itaate ve sevgiye davetle burada yetinmiyor.
Allah'ın kitabı şöyle devam ediyor: 'De ki (Ey Muhammed onlara) Allah'a ve Resulüne itaat edin.
Eğer yüz çevirirlerse şüphesiz Allah kafirleri sevmez.' (Ali İmran 32) Ayet: Hz. Peygamber'e itaat etmeyeni Kafir ilan ediyor. Hüküm ağır, ama beklenen.
Allah'ın kelamına ve sevgilisinin davetine kayıtsız kalanlar şöyle dediler: Kalplerimiz senin de dediğine perdelidir. (Bakara, 88) Kalplerimiz kılıflanmıştır. (Nisa, 155) Kuran cevap verdi bu inkarcılara;
Kalplerinde hastalık vardır. (Bakara,10) Kuran'ı ve Peygamberi dinlemeyenlere cevap:
Siz hastasınız.
İşte bu hastalığı kaldırmak için Kuran'la Hz. Resul'ü beraber oku. Okuduğun her ayette Hz. Resulullah'ı bulamıyorsan, okuduğun kitap değil, uyduğun nefsindir. Unutma ki, okuduğun her ayetler O'nun hayatına göre şekillenmiş veya o, ayetlere göre Cibril'le yönlendirilmiş.
Aynı kapıya çıkıyor yol.
İlk kutlu nesil sahabe Bilal'in her sözünü duyduklarında camiye bu imanlarını tecdid için koşarlardı. Biz ezana veya Kuran'a çağırıldığımızda acaba bu teslimiyet ve sadakatle davete icabet ediyor muyuz?
Dedem küçükken "irâhat durun" derdi.
Belki de İrâhat ٌإرَاحَة ile rahatlatın bizi; fazla ses yapmayın, koşmayın demek istiyormuş. Eskiler başkaymış
Peygamber Efendimiz (s.a.v) de ezan vakti gelince, "Erihna ya Bilâl!" أرِحْناَ يَا بِلاَل "Bizi ferahlat ey Bilâl" buyururmuş.
“Ey Bilâl! Bizi Namazla Rahatlat "
Okunan ezanlar ruhları okşar
Münacata davet eyleyince yâr
Sineler miracın aşkıyla coşar
Huzurda, huzurla durmaya niyet
Secdeye huşuyla varmaya niyet
Besmele çekilir hasbi niyetle
Hazırlık yapılır teslimiyetle
Sıyrılıp gafletten, samimiyetle;
Edeple varılır suyun başına
Güneş doğar müminlerin kışına
Dualarla niyaz eylerken diller
Tevazuyla suyla buluşur eller
Yıkanır azalar, dökülür kirler
Bulunmaz cihanda pahada eşi
Sineden yükselir iman güneşi
Ey ruh tekkesinin hamuru namaz
Gözün nuru gönlün sûrûru namaz
Aşığın dinmeyen yağmuru namaz
İçimde tarifi imkansız acı
Korkarım olursun, benden davacı
Umudum duacı olman da bana!
Kaç kere huşuyla durdum ki sana;
Bütün varlığımla dalıp ummana
Seni ihyâ etmek, gafile zor iş
Bağrında inleyip durur iç çekiş
Bize ikramıdır Yüce Allah’ın
Başının tacıdır veliyullahın
Buyurduğu gibi Resulullah’ın (s.a.v.)
"Yâ Bilâl (r.a.) namazla rahatlat bizi"
Sevinci kaplasın tâ içimizi
Erihna Yâ Bilâl
Yorulduğumuzu hissettiğimizde, yaptıklarımızın kâfi olduğunu düşündüğümüzde, bu vesile ile sorumluluklarımızı ertelediğimizde, mazeretler arkasına saklanarak görevlerimizi ötelediğimizde, ‘Erihnâ Yâ Bilâl!”…. Bizi Rabbimizle buluştur, O’nun huzurunaçağır, ey Bilâl…
Dünya meşgalelerinin bizleri çevreleyip sarmaladığı, seküler anlayış ve düşüncelerin sürüklediği insan seline bizim de kapıldığımız, seküler gözlükleri takıp her şeyi bu gözlükle görmeye başladığımız zaman, ‘Erihnâ Yâ Bilâl!”…. Bizi Rabbimizle buluştur ey Bilâl…
Despot, zalim, müstekbir ve tağuti rejimlerin ve sistemlerin baskı uygulayıp, ezmeye çalıştığında, müminleri inançlarından, teslimiyetlerinden, benimsedikleri hayat tarzlarından, kitabi ve mektebi öğretilerinden vazgeçirmeye çalıştığında, imtihan süreçlerinde ‘Erihnâ Yâ Bilâl!”…. Bizi Rabbimizle buluştur ey Bilâl…
Hayatta dost, veli, kardeş, arkadaş, can-ciğer olarak bilinen insanların zamanla dünyevileşip, bunların yerine; karabet ve aşiret yer aldığında ‘Erihnâ Yâ Bilâl!”…. Bizi Rabbimizle buluştur ey Bilâl…
Kuru ekmek ve bir yudum suyu paylaştıktan sonra, Allah’ın fazlından ve kereminden, rızkından ve katından verdiği dünya metaını, doları, eoruyu, dinarı, riyalı, lirayı paylaşamadığımızda; dün ümmetin malı, bu gün benim malım dediğimizde, ‘Erihnâ Yâ Bilâl!”…. Bizi Rabbimizle buluştur ey Bilâl…
İmtihan gereği, müminlerden dört duvar arasına girenlerin; ülkelerini, ailelerini, işlerini bırakmak zorunda kalıp hicret edenleri unutulmaya yüz tutuğumuzda, ‘Erihnâ Yâ Bilâl!”…. Bizi Rabbimizle buluştur ey Bilâl…
Dirliğimiz ve birliğimizin, samimiyet ve bağlılığımızın, kardeşlik ve dostluğumuzun, velayet ve bütünlüğümüzün yok olmaya başlamasıyla sünnetullahın işleyeceği helak ve (kevni büyük kıyamet gelmeden, daha dünya hayatında iken yaşayacağımız) kıyametten önce ‘Erihnâ Yâ Bilâl!”…. Bizi Rabbimizle buluştur ey Bilâl…
Bizleri ayağa kaldır ey Bilâl…
Kur’an ayetlerini hep başkasına okuyup kendimizi unuttuğumuzda, hep başkalarıyla uğraşıp kendi nefsimizi unuttuğumuzda, başkalarını eleştirip kendimizi ‘Beraat belgesini’ almış gibi hissettiğimizde; ‘Erihnâ Yâ Bilâl!”…. Bizi Rabbimizle buluştur ey Bilâl…
Davet yolunda dökülenleri üzülerek (bazen de bıyık altında gülerek/sırıtarak) okurken, çok geçmeden tökezlenirken farkında olmadan hayata devam ettiğimizde, bu hal apaçık ortadayken hidayet üzere kendimizi hissettiğimizde, ‘Erihnâ Yâ Bilâl!”…. Bizi Rabbimizle buluştur ey Bilâl…
Öğrendiklerimizin entelektüel boyuta düşüp, ihlaslı pratiklerden yoksun kaldığında, amellerimizi övünç kaynağı saydığımızda, yeni amellerimiz olmadığından geçmiş kahramanlıkları (!) saya saya bitiremediğimizde (!),‘Erihnâ Yâ Bilâl!”…. Bizi Rabbimizle buluştur ey Bilâl…
Bilgimiz ve bildiklerimizle; makam, mevki, sosyal statü, para, pul ve dünyevi olanaklarımızdan dolayı istiğna hastalığı bizde belirdiğinde, ‘Erihnâ Yâ Bilâl!”…. Bizi Rabbimizle buluştur ey Bilâl…
Müminleri kardeşlik kategorisinden çıkardığımızda, onları ötekileştirdiğimizde, ‘Erihnâ Yâ Bilâl!”…. Bizi Rabbimizle buluştur ey Bilâl…
Çalışmaların egoyu tatmine dönüştüğü zaman, ‘Erihnâ Yâ Bilâl!”…. Bizi Rabbimizle buluştur ey Bilâl…
Ey Bilal! Buluştur bizi Rabbimizle… Ey Bilâl, seslen de Rabbimizin huzurunda el-pençe duralım; kulluğumuzu şuur edelim… Zaaflarımızı, marazlarımızı, fakirliğimizi, miskinliğimizi, muhtaç oluşumuzu fark edelim. Bizi çağır ilahi huzura. Duralım ki, üzerimize O’nun sekineti, yardımı, ihsanı, rahmet ve bereketi insin.
‘Erihnâ Yâ Bilâl!”…. Bizi Rabbimizle buluştur ey Bilâl…O’nun huzurunda huzur bulmaya çağır, kendimizle yüzleşmeye çağır…
Bizi buluştur ki, iç dinamiklerimiz güçlensin, zihnimiz ve kalbimiz halisleşsin, ufkumuz genişlesin, dünyevileşmiş temayüllerimiz uhrevileşsin… Kendi gerçeğimizi, gerçeklerimizi görüp ‘yola devam' arzumuz arttın…
‘Erihnâ Yâ Bilâl!”…. Bizi Rabbimizle buluştur ey Bilâl… Sesini çok özledik ey Bilâl! Senin gür, parazitsiz, samimi ve hesapsız nidanı çok özledik.. Seslen de icabet edelim. Tüm benliğimizi, hesaplarımızı, meşguliyetlerimizi ve su-i zanlarımızı bırakıp, haykırdığın o tevhidi ilke, haykırışlara icabet edelim…
[1] ‘Erihnâ Yâ Bilâl!” sözünün kelime kelime tercümesi ‘Ey Bilal, bizi rahatlat”tır. Fakat bu çevirisi makalenin içeriğine göre ‘Bizi Rabbimizle buluştur ey Bilâl” demeyi daha uygun bulduk. Bu, Hz. Peygamber’in (s.a.s), Bilâl’e namaz için kamet getirmesi için söylediği bir sözdür. Müslümanlar arasında sıkıntı, kargaşa, korku, bitkinlik, moral bozukluğu, bezmişlik, yorgunluk vs. hasıl olduğunda, Hz. Peygamber (s.a.s), Bilal’e (r.a) ‘Erihnâ Yâ Bilâl!”… "Bizi Rabbimizle buluştur ey Bilâl” derdi. O da namaz için kamet getirir, Peygamber’in (s.a.s) imametinde Müslümanlar namaz kılarlardı.
Bütün Müezzinlere Selam Olsun!
Kaynaklar
Konunun TAMAMI Internet Sayflarindan ALINTIDIR
[attachment=133233]
Menopoz ve Andropoz Nedir?
Menopoz Nedir?
Menopoz, kadınların adet döngülerinin bitişine işaret eden biyolojik ve doğal bir süreçtir. Bu süreç genel olarak, kadınların 12 normal adet döneminde hiç adet görmemesi ile teşhis edilmektedir. Üreme ve adet görme döneminden menopoza geçilen dönem ise “menopoz esnasında” anlamına gelen perimenopoz olarak isimlendirilir. Menopoz yaşı normal şartlarda 40 ila 50'li yaş gruplarında olurken, bazı durumlarda perimenopoza bağlı olarak adet düzensizliği 30’lu yaşlardan başlayarak da ortaya çıkabilmektedir. Ancak bu durum, erken menopozun her zaman gerçekleşebileceği anlamına gelmemektedir.
Perimenopoz süresi boyunca kişinin vücudundaki östrojen düzeyi, yani kadınlık hormonu düzeyi düzensiz bir biçimde yükselip azalmaya başlar. Buna bağlı bir biçimde menopoz dönemi boyunca kişide ortaya çıkabilecek sıcak basması, vajinal kuruluk ve enerji düşüklüğü gibi fiziksel belirtilerin yanı sıra, duygusal durumu etkileyen belirtiler sebebiyle de uyku düzeni bozulabilir. Bu belirtilerin hafifletilmesi ve giderilmesi amacıyla hormon tedavisinden hayat tarzı değişimine kadar birçok tedavi yöntemi bulunmaktadır.
Menopoz Dönemleri Nelerdir?
Dünya Sağlık Örgütü'nün yapmış olduğu sınıflandırmaya göre menopoz üç döneme ayrılır:
Premenopoz: İlk semptomların görüldüğü dönemden menopoza kadar olan zamanı kapsar. Yumurtalıklarda folikül aktivitesi yavaşlayıp adetler düzensizleşir. Bu süreç 1-2 aydan 1-2 yıla kadar sürebilmektedir.
Menopoz: En son âdet kanamasının görüldüğü dönemdir.
Postmenopoz: Menopozdan yaşlılık dönemine kadar olan 6 ila 8 senelik süreyi kapsar. Bir kadının postmenopoz olabilmesi için 12 ay boyunca adet görmüyor olması gerekmektedir.
Menopoz Çeşitleri Nelerdir?
Menopoz oluşum biçimine göre de sınıflandırılmaktadır:
Doğal Menopoz
Menopozun bilindiği üzere gerçekleşmesidir.
Erken Menopoz
Erken menopoz, menopozun 45 yaşından önce meydana gelmesi durumudur. Erken menopoz nedenleri genel olarak şu şekilde sıralanabilir;
Nedeni belirsiz durumlar,
Otoimmün hastalıklar,
Radyoterapi,
Kemoterapi,
Enfeksiyonlar,
Çevresel nedenler,
Kürtaj ve düşükler,
Sık gebelik,
Aşırı şişmanlık,
Hipotiroidizm.
Erken Menopoz Belirtileri Nelerdir?
Erken yaşta menopoz görülmesi sıkça karşılaşılan bir durumdur. Erken menopoz belirtileri ise;
Ateş,
Uyku problemleri,
Depresyon,
Sıcak basması,
Gergin olma ve çok kolay sinirlenme,
Cinsel fonksiyon bozukluğu,
Saç dökülmesi,
Duygu ve durum bozuklukları,
Aşırı kilo alımı,
Kemik erimesi,
Bilişsel fonksiyonlarda düşüş olarak sıralanabilir.
Cerrahi Menopoz
Bazı cerrahi müdahaleler zamanından önce menopoza girmeye sebebiyet verebilmektedir. Adet gören bir kadının yumurtalıkları ameliyat ya da cerrahi bir işlem sonucunda alınırsa, adet kesilir ve menopoz oluşur. Ayrıca radyasyon tedavileri ve kemoterapi gibi kanser tedavileri de menopoza sebep olabilmektedir. Ancak kanser kemoterapileri sırasında görülen yumurtalıkta işlev kaybı geri dönüşümlüdür.
Menopoz Nedenleri Nelerdir?
Sıkça sorulan ‘’Menopoz neden olur?’’ sorusuna cevap olarak, sürecin gelişimine neden olan birkaç sebep verilebilir. Bunlardan en sık görüleni, yaşa bağlı olarak üreme hormonlarındaki doğal azalmadır. Bu nedenle, özellikle de kadınlar arasında menopoz yaşı çok merak edilmektedir. Kişiler 30'lu yaşların bitişine doğru yaklaştığında yumurtalıklar menstrüasyonu (âdeti) düzenleyen östrojen ve progesteron hormanlarını daha az miktarda üretmeye başlar. Bu da doğurganlığın azalmasına sebep olmaktadır.
40’lı yaşlardan başlayarak, ortalama 51 yaşına kadar adet dönemlerinde sürenin azalma uzama ya da dönemin daha hafif, daha ağır veya hiç yaşanmama gibi değişiklikler gözlemlenebilmektedir. Bu dönem, yumurtalıkların yumurta üretimini tamamen durdurup adet dönemine girmemeye kadar uzanan doğal bir süreçtir.
Kişinin rahminin alındığı fakat yumurtalıklarının alınmadığı bir histerektomi işlemi çoğunlukla hemen menopoza sebep olmaz. Kişi artık adet görmüyor olsa bile, yumurtalıkları hala yumurta ile östrojen ve progesteron hormonu üretir. Fakat hem rahmin hem de yumurtalıkların çıkarıldığı total histerektomi gibi cerrahi uygulamalar hemen menopoza sebep olabilir. Böylelikle kişinin adet dönemleri anında durur. Normal koşullarda birkaç yıl içerisinde ortaya çıkabilecek hormonal değişimler aniden gerçekleştiği için şiddetli sıcak basmaları, ağrılar ve diğer menopoz semptomlarının ortaya çıkması muhtemeldir.
Diğer yandan radyasyon tedavisi ve kemoterapi gibi kanser tedavileri, hem doğrudan menopoza sebebiyet verebilir hem de tedavi esnasında ya da hemen tedavi sonrasında sıcak basması gibi menopoz belirtilerinin ortaya çıkmasına davetiye hazırlayabilir. Kemoterapiden sonra gerçekleşen menstrüasyonun ve doğurganlığın durması durumu ise çoğu vakada kalıcı değildir. Ancak yine de doğum kontrol önlemlerinin alınması, önlem alma açısından gerekli olabilmektedir.
Erken menopoz veya erken yumurtalık yetmezliği ise kadınların yaklaşık olarak %1’inde 40 yaşından önce ortaya çıkmaktadır. Genetik etkenlerden ya da otoimmün hastalıklardan kaynaklanan nedenlerden dolayı kişinin yumurtalıkları yeterli seviyede üreme hormonu üretemediğinde erken menopoz durumu ortaya çıkabilmektedir. Fakat birçok vakada buna neden olacak olabilecek hiçbir durum bulunmamaktadır. Bu durumun meydana geldiği vakalarda beyin, kalp ve kemiklerin sağlığı ve yapısını korumak amacıyla doktorlar tarafından en azından doğal menopoz yaşına kadar süren bir hormon tedavisi önerilmektedir.
Menopoz Belirtileri Nelerdir?
Menopoz belirtileri ve bulguları her kadında, menstrüasyon düzenindeki değişimler de dâhil olmak üzere, farklılık göstermektedir. Düzenli üreme ve adet döneminden menopoz dönemine kadar olan perimenopoz sürecinin oluşumunu sağlayan aylar ya da yıllarda kişi, başta düzensiz adet dönemleri olmak üzere;
Cilt kuruluğu,
Gece terlemeleri,
Kilo artışı,
Yavaşlayan metabolizma,
Memede dolgunluk kaybı,
Ruh halinde ani değişimler,
Saç tellerinin incelmesi,
Sıcak basmalar,
Üşüme,
Uyku problemleri,
Vajinal kuruluk gibi çeşitli belirti ve bulgulardan muzdarip olabilir.
Perimenopoz esnasında adet döneminde atlama olması, sık görülen ve beklenen bir durumdur. Çoğunlukla adet dönemleri bir ay atlar ve sonraki dönemde tekrardan başlar veya birkaç ayı atlayıp birkaç ay boyunca tekrardan aylık döngüler başlatır. Ayrıca adet dönemi daha kısa döngüler biçiminde gerçekleşme eğilimindedir. Bu sebeple daha sık tekrarlayabilmektedir.
Fakat düzensiz dönemlere rağmen gebelik gelişimi mümkündür. Bu nedenle de bir adet dönemini atlayan, fakat menopoz geçişine başlayıp başlamadığından emin olamayan kadınların hamilelik testi yaptırması önerilmektedir. Menopoz sürecinin sonrasında vajinada hala kanama varsa, bu durumda mutlaka bir doktora başvurulmalıdır. Zira erken kontrol ve buna bağlı olarak gerçekleşen erken teşhis, tedavi sürecine çok büyük katkı sağlar.
Menopoz ile Ortaya Çıkabilecek Komplikasyonlar Nelerdir?
Menopoz döneminden sonra kişilerin bazı tıbbi durumlarla karşılaşma riskinde artış gözlemlenmektedir. Bu tıbbi durumlar arasında öncelikle kardiyovasküler hastalıklar, yani kalp ve dolaşım sistemi sorunları görülmektedir. Kalp hastalıkları, kadınlarda da erkeklerde olduğu gibi en önde gelen ölüm sebepleri arasında bulunmaktadır. Bundan dolayı düzenli egzersiz yapma, sağlıklı beslenme ve sağlıklı kiloyu korumak kişinin sağlığı için önemlidir.
Ayrıca kişiler bu durumdan doğabilecek yüksek kolesterolü ya da tansiyonu kontrol altında tutulması için yapılması gereken şeyleri öğrenmek üzere bir doktora başvurmalıdır. Böylece ortaya çıkabilecek komplikasyonlar en aza indirgenmiş olur.
Osteoporoz, kişide kemiklerin kırılgan ve zayıf olmasına sebebiyet veren kırık riskinin artmasına sebep olmaktadır. Kişiler menopoz döneminden sonraki ilk birkaç sene içerisinde, kemik yoğunluğunu hızlı bir biçimde kaybederek yüksek osteoporoz riski ile karşı karşıya kalır. Bu süreç içerisinde kadınlar özellikle bilek, kalça ve omurga üzerinde meydana gelebilecek kırıklara karşı hassas hale gelirler.
Ayrıca perimenopoz süreci esnasında ve menopozdan sonra metabolizma yavaşladığı için kişilerde kilo alma durumları görülebilir. Kişi mevcut ağırlığını korumak için daha az yemek yeme ve daha fazla egzersiz yapma ihtiyacı duyabilmektedir.
Diğer yandan vajina ve üretra dokularındaki elastikliğin yitirilmesi neticesinde ise bahsi geçen kişinin;
İdrar yolu enfeksiyonları,
Sık, ani ve güçlü idrara çıkma dürtüsü,
İstem dışı idrar kaçırma,
Öksürme, gülme ya da ağırlık kaldırma sebebiyle idrar kaçırma gibi sorunlar yaşaması olasıdır.
Bireyin Kegel egzersizleri ile pelvik kaslarını güçlendirmesi ve topikal vajinal östrojen tedavisi alması, bu şikâyetleri hafifletmeye yardımcı olabilir. Buna ek olarak doktor kontrolünde gerçekleşecek ve sürdürülecek bir hormon tedavisi, aynı zamanda idrar tutamama ve menopozal idrar yolu ile sonuçlanabilen vajinal değişimler için etkili bir tedavi yöntemi olabilmektedir.
Menopoz Cinsel Hayatı Etkiler mi?
Menopozda cinsellik, merak edilen diğer bir konudur. Vajinada azalan nem ve elastikiyet kaybından kaynaklanan vajinal kuruluk, cinsel ilişki esnasında ağrılara, yaralanmalara ve hafif kanamalara sebebiyet verebilmektedir. Ayrıca, duyu azalması bireyin cinsel isteğini azaltabilir. Bu durumlarda kullanılacak su bazlı vajinal nemlendirici ya da kayganlaştırıcılar kişiye cinsel ilişki esnasında yardımcı olabilir. Eğer vajinal kayganlaştırıcıların kullanımı yeterli sonuçları sağlamazsa, yine doktor önerisinin ardından vajinal krem, tablet ya da halka şeklinde bulunan bölgesel vajinal östrojen tedavisi pozitif sonuçlar verebilmektedir.
Menopoz Tanı Yöntemleri Nelerdir?
Menopozu teşhis etmek için normal koşullar içerisinde testlere gerek yoktur. Menopoz belirti ve bulgularının ortaya çıkması çoğunlukla menopoz geçişine, yani perimenopoza başlangıç tanısının konulması için yeterli olmaktadır. Düzensiz adet dönemleri ya da sıcak basması gibi belirtilere ilişkin endişeleri olan kişiler doktorlarına başvurmalıdır. Bazı durumlarda ise daha ileri tanı konulması gerekli olabilir. Bu tür durumlarda ilgili hekim, çeşitli hormonların düzeylerini kontrol etmek için kan testi önerebilmektedir.
Bu testlerin içerisinde FSH yani folikül uyarıcı hormon ve östrojen yani estradiol testleri yer almaktadır. Menopoz ortaya çıktıkça kişinin FSH düzeylerinde artış gözlemlenirken, östradiol düzeylerinde azalma gözlemlenir. Tiroit uyarıcı hormon testi ise hipotiroidizmin yani yetersiz tiroidin menopozdakiler ile benzer belirtilere sebep olup olmadığının saptanması için kullanılabilir.
Menopoz Tedavi Yöntemleri Nelerdir?
Menopoz herhangi bir tıbbi tedavi gerektirmez. Tıbbi tedaviden ziyade menopoz tedavisi, kişiye rahatsızlık verebilecek olan belirti ve bulguları hafifletmeye ve yaşlanma ile meydana gelebilecek kronik durumların önüne geçmeye ya da yönetmeye odaklanır.
Menopoz semptomlarını yönetmek için kullanılacak tedaviler içerisinde öncelikle hormon tedavisi bulunmaktadır. Östrojen tedavisi, menopozda ile kişide ortaya çıkan sıcak basmalarını gidermek için en etkili tedavi yöntemidir. Ayrıca östrojen kemik kaybını önlemeye yardımcı olmaktadır. Doktor kişinin bireysel ve ailevi tıbbi geçmişine bağlı bir şekilde belirtilerin giderilmesi için gerekli en kısa süre boyunca en düşük dozda olan östrojen tedavisini önerebilir.
Rahmi alınmayan kişilerin östrojene ek olarak denge sağlamak amacıyla progestine ihtiyacı olmaktadır. Uzun süreli hormon tedavisi gören kişilerde bazı kardiyovasküler ve meme kanseri riskleri artmaktadır. Fakat menopoz dönemi süresince hormon kullanımı bazı vakalarda tedaviye önemli katkılar sağlamıştır. Risklerin en aza indirilmesi için bu tür bir tedaviye başlamadan önce mutlaka doktor tarafından görüş ve tavsiye alınması gerekmektedir.
Vajinal kuruluğu gidermek için ise vajinal östrojenden yararlanmak mümkündür. Bu tedavi tekniğinde östrojen vajinal krem, tablet ya da halka kullanılarak doğrudan vajinaya iletilebilir. Bu tedavi, vajinal dokular tarafından emilen az miktarda östrojeni vücuda sağlar ve vajinal kuruluk problemi gibi cinsel ilişkiyi olumsuz etkileyebilecek sorunları veya bazı idrar sorunu belirtilerini hafifletmeye yardımcı olabilir.
SSRI olarak isimlendirilen seçici serotonin geri alım inhibitörü ilaç sınıfında bulunan bazı antidepresanlar az miktarda kullanıldıkları takdirde, menopozun sebep olduğu sıcak basmalarını azaltmaya yardımcı olabilmektedir. Diğer sağlık durumları sebepleriyle östrojen alamayan ya da herhangi bir duygudurum bozukluğu için antidepresan kullanmak zorunda olan kişilerde sıcak basmalarının doğru bir şekilde yönetilmesi için hekim önerisi ile düşük dozlu bir antidepresan alımı yararlı olabilmektedir.
Normal koşullarda nöbet geçirme vakalarında kullanılan ilaçların aynı zamanda sıcak basmalarını azaltmaya yardımcı olduğu da gözlemlenmiştir. Bununla birlikte, östrojen tedavisini alamayan kadınlarda veya gece sıcak basması sorunu yaşayan bireylerde yarar sağlayabilmektedir. Tipik olarak yüksek tansiyonu tedavi etmek amacıyla kullanılan ilaçlar sıcak basmalarına karşı bireye biraz rahatlama sağlayabilmektedir.
Doktorlar osteoporozun önüne geçmek ya da tedavi etmek amacıyla kişinin bireysel sağlık durumunun gerektirdiği ihtiyaçlara bağlı kalarak çeşitli ilaçları tavsiye edebilmektedir. Kemik kaybı ve kırık riskini en aza indirgemeye yardımcı olan birkaç ilaca ek olarak kemikleri güçlendirmeye yardımcı olan D vitamini takviyelerinin kullanımı, ancak doktor önerisinden sonra mümkün olabilmektedir.
Menopozun Belirtileri nelerdir?
Sıcak basmaları, gece terlemeleri, ciltte kızarma, uykusuzluk, çarpıntı, konsantrasyon kaybı yaygın olarak görülen menopozun ilk belirtileridir. Menopozdaki tüm bu belirtilerin nedeni temel kadınlık hormonu olan östrojenin artık yumurtalıklar tarafından yapılmıyor olmasıdır. Azalan östrojen hormonu kadınlarda daha nadir olarak unutkanlık, baş ağrısı, sinirlilik, depresyon, cinsel isteksizlik, uyarılmada yetersizlik, vajinada kuruluk, ağrılı cinsel ilişki, sık idrara çıkma, kilo almaya yatkınlık, eklem ağrıları gibi belirtilere yol açabilmektedir. Östrojen azlığının uzun dönemdeki etkileri boy kaybı, ciltte incelme, meme dokusu kaybı, kolesterol düzeyinde değişiklikler, kalp hastalığı riski, kemik erimesi (osteoporoz),kemik kırığı artışı gibi yaşam kalitesini olumsuz etkileyen sonuçlardır.
Menopozun cinsel organlar üzerindeki etkileri en belirgin hissedilen değişikliklerdir. Menopozun ilerleyen dönemlerinde vajinada atrofi adı verilen incelme elastikiyet kaybı meydana gelmektedir. Giderek artan bu durumun nedeni östrojen hormonunun çok düşük olmasıdır. Bu dönemde vajina mukozası kollajen ve yağ dokusunu yitirir ve sıvı tutma yeteneğini kaybeder. Bunun sonucu olarak vajina duvarındaki esnemeyi sağlayan rugalar düzleşir. İncelen mukoza küçük bir travma ile zedelenebilir hale gelmektedir. Bu durum ağrılı cinsel ilişkiye yol açabilmektedir. İleri yaşlılık dönemlerinde vajinadaki atrofi nedeniyle giderek daha az cinsel ilişkiye girme sonucu vajinada darlık gelişmektedir.
Östrojen azalması vajinada koruyucu vasıfta olan laktobasillerin azalmasına sebep olmakta ve bu durum asidik (normalde pH:5 ) olması gereken vajina ortamının alkalen hale gelmesine yol açmaktadır. Alkalen vajina ortamında fırsatçı mikroplar vajinada kolayca yerleşerek vajinit oluşmaktadır. Bu enfeksiyonlar idrar yollarına da kolayca yayılabilmektedir.
Vajina atrofisi sonucu cinsel ilişki sırasında ağrı, yanma ve kanama, vajinit, kaşıntı, vajinada darlık oluşabilmektedir. İdrar kanalı (üretra) ve mesane mukozasında da incelme oluşmakta ve bu yüzden idrar yanması, ani idrar hissi (urge inkontinans) ile birlikte idrar kaçırması ve sık idrar yapma hissi gibi yakınmalar oluşabilmektedir.
Yine ilerleyen menopoz dönemlerinde cinsel organları yerinde tutan bağlarda da incelme oluşmakta ve yapısal yatkınlık durumlarında rahimde ve vajinada sarkmalar hızlanabilmektedir.
Vaginada atrofi belirtileri olan kadınlarda vajina içine (lokal) düşük dozlu östrojen hormonu içeren ilaçlar bu sorunu büyük ölçüde ortadan kaldırabilmektedir. Bu ilaçların kullanım süresi 1 yılı geçince genel kontrollerin yapılması gerekmektedir.
Menopozda Cinsellik
Cinselliğin menopoz dahil her yaşta sağlık belirtisi olduğu kabul edilmektedir. Cinsellik yaşam boyu devam etmekte, ancak zamanla fizyolojik farklılıklar oluşmaktadır. Yaşlandıkça diğer tüm bedensel işlevlerde olduğu gibi cinsel işlevlerde doğal değişiklikler meydana gelmektedir. Menopozdan sonra kadınlarda cinsel açıdan uyarılma ve ıslanmada gecikme veya azalma, orgazma ulaşma süresinde uzama veya şiddetinde azalma olabilmektedir. Yaşın ilerlemesiyle birlikte, erkeklerin cinsel açıdan uyarılmaları için gereken süre uzamaktadır.
Kadınlar yaşlanırken özellikle menopoz döneminde cinselliğinin bittiğini düşünebilmektedirler. Aksine, menopoz hamile kalma tehdidi ortadan kalktığı için kadın açısından cinsel özgürlüğün başladığı bir dönemdir.
Cinsel yaşam odaklı bir yaşlanma süreci hem erkekler hem kadınlar için yaşlanmayı sağlıklı hale getirmektedir. Yaşlanma ile oluşan doğal farklılıklar nedeniyle cinsel birleşme dışında cinsel haz ve doyum sağlayan birçok cinsel eylem çiftler tarafından uygulanmalıdır. Dokunarak cinsel açıdan uyarılma ve dokunmanın yarattığı cinsel hazza odaklanma sağlıklı ve mutlu bir cinsel yaşam için çiftlerin uygulayabileceği etkili yöntemlerdir.
Bu nedenle hem kadınlar hem erkekler bedenlerindeki yaşa bağlı fizyolojik değişikliklerini bilerek, doyumlu bir cinselliği yaşam boyu sürdürmenin yollarını aramalıdırlar. Doyumlu bir cinsel yaşamın bedensel ve ruhsal sağlığa da olumlu katkı sağlayacağı bilinmelidir. Her yaşta ve her zaman karşı cinse sevgi, cinsel arzu duyulmaktadır. Yaşam devam ettiği sürece cinselliğin hiçbir zaman bir sonu yoktur.
Menopozda Kemik Erimesi (Osteoporoz) riski artar
Menopozla birlikte kemik kütlesinde hızlı bir erime oluşmaktadır. İlerleyen menopoz dönemlerinde zayıflamış kemiklerde kırık riski artmaktadır. En sık kırıklar bel omurlarında (çökme kırığı şeklinde) ve kalçada (femur kemiği boynunda) görülmektedir. Östrojenin azalması kemik erimesi sürecini hızlandırmaktadır. Erken menopoza giren (40 yaşından önce menopoz durumu),steroid hormonu kullanan, ailede ve geçmişinde kemik kırığı öyküsü olan, vücut ağırlığı 57’nin altında olan, sigara kullanan ve yetersiz D vitamini- kalsiyum alan kadınlar kemik erimesi için daha fazla risk altındadırlar. İnsanlar hayatlarında en yüksek kemik kütlesine 20’li yaşlarda ulaşmaktadır. 50’li yaşlardan itibaren herkeste kemik kaybı hızla artmaktadır. Kadında ve erkekte görülen bu durumun nedeni cinsiyet hormonlarındaki azalmadır. Kadınlar erkeklere göre kemik erimesi sorunuyla daha fazla karşılaşmaktadırlar. Başlangıçta düşük kemik kütlesine sahip kadınlar menopozdaki hızlı kemik kaybından daha fazla etkilenirler. O yüzden menopoza geçiş döneminde her kadına ‘kemik mineral dansitometrisi’ yapılarak kişideki kemik erimesi risk boyutu değerlendirilmelidir.
Kadınlarda kemik erimesi hiçbir şikayete yol açmayacağı gibi ağrı, boyda kısalma veya kemik kırıklarıyla kendini belli edebilir. Teşhis ‘kemik mineral yoğunluğunun ölçümü’ ile kesin olarak konabilmektedir. Tedavide günde 1-1.5 gr kalsiyum ve 800Ü D vitamini ağız yoluyla alınması gerekmektedir. Kişinin yaşam tarzına ilişkin alabileceği tedbirler; yeterince güneşlenmek, yeterince balık, süt ve süt ürünlerini tüketmek, sigara kullanmamak, düzenli yürüyüş ve yüzme egzersizleri yapmak sayılabilir. Ciddi düzeyde olan kemik erimesi durumları (T skoru >-2.5) veya kırık yaşamış olanlarda kemik kütlesini artırıcı ilaçlar doktorun belirleyeceği planda uygulanabilir.
Menopozda Damar Hastalıkları ve Kan Pıhtılaşması daha sık görülür
Menopozun getirdiği beden değişiklikleri içinde yaşamsal kötü sonuçları olan en yaygın hastalık, kalp damar hastalıklarıdır. Gerek kolesterol düzeylerindeki artış, gerek damar elastikiyetindeki bozulma, gerekse pıhtılaşmaya eğilim nedeniyle kalp ve beyin damarlarında oluşan daralma ve tıkanmalar menopozun hızlandırdığı önde gelen ölüm nedenleridir. Östrojen hormonu 50 yaşından önce kadını kalp hastalıklarından korumaktadır. 60 yaşından sonra kadınlar ile erkeklerin kalp damar hastalığına yakalanma riskleri eşitlenmektedir.
Ailede erken kalp krizi veya inme hikayesi olan, sigara içen, insülin direnci olan, kolestrol yüksekliği olan kişilerde damar tıkanıklığı ve kan pıhtılaşması sorunları daha fazla görülmektedir. 60 yaş üstündeki kadınlarda hormon kullanmanın bu riskleri artırdığı son yıllarda yapılan çalışmalarla ortaya konulmuştur. O yüzden menopozu takip eden yıllarda damar hastalıklarının öngörüsü ve önleyici tedbirlerin alınması için düzenli sağlık kontrollerinin yapılması gerekmektedir.
Menopozda Meme kanseri görülme sıklığı artar
Menopozu takip eden yıllarda kadınların en korkulan hastalığı meme kanseridir. Günümüzde meme kanserinin erken teşhisi ve tedavisinde büyük yol alınmasına rağmen halen kadınlarda en sık görülen kanser türüdür. 65 yaşından sonra görülme sıklığı artmaktadır. 50’li yaşlarda on yıldan uzun süre hormon kullanımı, şişmanlık, radyasyona maruz kalmak, meme kanseri riskini artırmaktadır. En fazla risk artışı ailede (kız kardeş, anne, teyze) iki veya daha fazla kişide meme kanseri olmasıdır. Yine ailesel meme ve yumurtalık kanserine yol açan BRCA gen mutasyonu varlığı da risk oluşturmaktadır. Ancak meme kanseri olan kadınların %85’inde bir risk faktörü bulunamamış olmasına dikkat edilmelidir. Bu yüzden her kadın meme kanseri riski taşıdığını bilmelidir. Kadının kendisinin ve hekimin yapacağı periyodik meme muayeneleri ve mamografi ve meme ultrasonu gerekirse meme MR tetkiki yoluyla erken meme kanseri teşhisi yapılabilmektedir.
Menopozda yapılması gereken sağlık kontrolleri nelerdir?
Menopozda düzenli yapılması gereken sağlık kontrolleri ve testler vardır. Bunlar:
Menopoza geçiş dönemi olan 45-55 yaşları arasında düzenli jinekolojik muayeneler yapılmalıdır. Bu muayenelerde smear alınması (servikal sitoloji) ve vajinal yolla ultrason yapılması gerekmektedir. Ultrasonda menopoz sonrası dönemdeki kadınlarda rahim iç zarı (endometrium) kalınlığının 5 mm’nin altında, yumurtalıkların boyutunun normalden küçük (1-2 cm boyutlarında) olmasına bakılmalıdır. Bu incelemenin menopozun ilk beş yılında 6 ayda bir, sonra yılda bir yapılması önerilmektedir.
Kan sayımı, açlık kan şekeri, açlık insülin düzeyi, şeker yükleme testi, kolesterol ve trigliserit düzeyleri, böbrek ve karaciğer fonksiyon testleri, tiroid hormon testleri ve idrar tetkiki kadının taşıdığı risk faktörlerine göre belirli arlıklarla yapılmalıdır.
Kan basıncı ölçümü ve kalp hastalığı riskleri için düzenli kardiyolojik sağlık kontrolleri yapılmalıdır.
Kemik erimesinin varlığını araştırmak için menopozun başlangıcında bir kez ve daha sonraki yıllarda riskli kişilerde yılda bir, risk yoksa 3 yılda bir kemik mineral dansitometrisi yapılmalıdır.
Düzenli meme muayenesi kadının kendisi tarafından ve hekim tarafından 6 ayda bir yapılmalıdır. İlave risk faktörü (ailede meme kanseri öyküsü) yok ise yılda bir mamografi ve meme ultrasonu menopoz sonrası dönemlerde yapılması gerekmektedir.
Menopozun Tedavisi
Günümüzden on yıl öncesine kadar menopoz tedavisinde azalan hormonların yerine konmasının yararlı sonuçlarına inanılmakta ve sıkça kullanılmakta idi. Ancak 2002 yılında sonuçlanan WHI çalışması menopoz sonrası verilen östrojen hormonunun kalp damar hastalıklarını önlemediği veya geciktirmediği, dahası, koruma yapmamasının ötesinde kalp damar hastalık riskinde hafif bir artışa yola açtığı gösterilmiştir. Hormon tedavisi ile inme ve venöz tromboembolizm (atardamar ve toplar damarlarda pıhtı oluşumu ve pıhtı atması) gibi ölümcül seyredebilen sorunlarda risk artışı saptanmıştır. Östrojen ve progesteron hormonlarının beş yıldan uzun kullanımı ile meme kanserinde mevcut risklerde artış olabileceği bu çalışmada ortaya konulmuştur. Bu bilgilerin ardından menopozda hormon kullanımı sadece belli durumlarla ve belli sürelerle kısıtlanmıştır.
Menopozun neden olduğu şiddetli sıcak basması, vajina atrofisi dışında günümüzde hormon tedavisinin kullanım alanı yoktur. Bu sorunlar için alternatif tedavilerin olduğu da bilinmelidir. Sıcak basmasının varlığında östrojen hormonu içeren ilaçlar yararları ve riskleri karşılaştırılarak, mümkün olan en kısa süre boyunca ve en düşük dozda cilt yoluyla veya ağızdan verilebilmektedir. Vajina atrofisi için düşük dozlu östrojen hormonu içeren ilaçlar vajina içine uygulanarak sınırlı sürelerde kullanılabilmektedir. Hormon tedavisinin menopoza girilen ilk yıllarda (sadece ilk beş yılda) ve en fazla beş yıl süreyle olmak üzere kullanımı şu anki bilgiler ışığında güvenli gibi görülmektedir.
Kadınların Düzenli Yaptırması Gereken Jinekolojik Muayene ve Testler nelerdir?
Teknoloji her alanda olduğu gibi tıp alanında da günlük hayatımıza giderek daha fazla giriyor. Ultrason teknolojisi de hızla gelişiyor, daha kaliteli yeni cihazlar üretiliyor. Ultrasonun sağlık alanında kullanımı giderek yaygınlaşıyor. Günümüzde ultrasonun kullanılmadığı jinekolojik muayeneden ve gebelik takibinden bahsetmek mümkün değil. Ultrason tecrübeli ve bilgili bir kullanıcının elinde en iyi teşhis imkanını sunabiliyor.
Ultrason kullanmadan yapılan jinekolojik muayene son derece yetersiz ve eksik kalmaktadır. Ülkemizde kamu hastanelerinin çoğunda, özel sağlık kurumlarının tümünde kadın doğum kliniklerinde rutin olarak ultrason kullanılmaktadır. Ancak cihaz kalitesi ve kullanıcı deneyimlerinin standardı yoktur. Bu yüzden yeni teknolojiyi ve güncel bilgiyi yakından takip eden sağlık kurumlarında hizmetin kalitesi daha yüksektir.
Jinekolojik muayene hangi sıklıkta yapılmalı?
Kadınların herhangi bir şikayetleri olmasa da yılda bir kez düzenli olarak ultrason eşliğinde jinekolojik muayene olmaları gereklidir. Deneyimli ultrason kullanıcısı tarafından, yüksek çözünürlükte ultrason eşliğinde yapılan muayenede rahmin ve yumurtalıkların iç yapısı ve fonksiyonları değerlendirilmelidir. Adet düzensizliği olan ve ailede jinekolojik kanser öyküsü olan kadınların, doktorlarının önerdiği sıklıklarda muayene olmaları gerekir.
Smear testi ve HPV testi ne zaman yapılmalı?
Smear testi, rahim ağzına fırça ile yapılan sürüntüde yüzey hücrelerinin mikroskop altında incelenmesi testidir. Bu testin yapılmasındaki esas amaç rahim ağzı kanserinin erken saptanmasıdır. Smear testinin 21 yaşından önce yapılması gereksizdir. Smear testi 21-29 yaşlarında 3 yılda bir yapılmalıdır. 30 yaşından sonra her kadının en az bir defa Smear testi ile birlikte HPV testini yaptırması gerekmektedir. Smear testi normal ve HPV testi negatif olan kadınlar daha sonraki rahim ağzı kontrollerini 5 yılda bir yaptırmaları yeterlidir. HPV testinin smear gibi 21 yaş öncesinde yapılması gereksizdir. 21-29 yaşları arasında, sadece smear testi normal olmayan kadınlarda yüksek riskli (tip 16,18) HPV varlığını araştırmak için HPV testi yapılması gerekebilir.
30 yaşından sonra rahim ağzında yüksek riskli (Tip16, 18) HPV testi pozitif olan kadınlar ise takiplerini her yıl yaptırmaya devam etmelidir. Bu kadınlar, bu alanda deneyimli bir hekimin kontrolü altında smear testi, kolposkopi ve HPV testi takiplerini ve tedavilerini yaptırmaları gerekir.
HPV aşısı ne zaman ve nasıl yapılır?
HPV aşılarının ideal olarak hem kadında hem erkekte cinsel aktivitenin henüz başlamadığı 11-12 yaşlarında yapılması gerekmektedir. HPV aşılarının kadında 26'dan sonra erkekte 21'den sonra uygulanması yeterli yarar sağlamamaktadır. 45 yaşından sonra aşıların uygulanması gereksiz kabul edilmektedir.
Günümüzde iki çeşit yüksek riskli HPV aşısı vardır. İkili aşı (Tip 16, 18’e etkili) Cervarix ve siğillere de etkili dörtlü aşı (Tip16, 18 ve Tip 6,11) Gardasil adı ile piyasada bulunmaktadır. Her iki aşı da rahim ağzı kanseri için önleyici etkiye sahiptir. Yakın zamanda piyasaya verilmesi beklenen dokuzlu aşı (kanserojen HPV Tip 16, 18, 45, 31, 33, 52, 58 ve Tip 6,11’e etkili) rahim ağzı kanserine karşı korunmada daha büyük katkı sağlayacaktır. Tüm HPV aşıları koldan kas içine 3 ayrı doz olarak yapılmaktadır. Gardasil aşı, ilk dozdan sonra 2. ve 6.ayda tekrar dozları, Cervarix aşı da ise ilk dozdan sonra 2. ve 6. ayda tekrar dozlarının yapılması gerekir.
Meme kanseri erken teşhisi için mamografi ne zaman yapılmalı?
Her kadın meme kanseri riski taşımaktadır. Ailesinde (kız kardeşi, anne ve teyzesinde) meme kanseri olan kişilerde meme kanseri için risk artmıştır. Ailede iki veya daha fazla kişide meme kanseri varsa risk 10 kat artmaktadır. Menopozda on yıldan uzun süre hormon kullanımı, şişmanlık, radyasyona maruz kalmak da meme kanseri riskini artırmaktadır. Meme kanseri en sık 60-69 yaşlarında görülür. Meme kanseri erken teşhis edildiğinde tedavi başarısı daha yüksektir.
Ailesinde meme kanseri olan kadınların meme incelemesine (muayene, mamografi ve meme ultrasonu),kanserin görüldüğü yaştan 10 yıl daha önce başlanmalıdır. Riskli olmayan grupta 40-49 yaş aralığında tarama için mamografi yapılmasına gerek olmadığı kabul edilmektedir. 50-59 yaş aralığında 2 yılda bir mamografi yapılması, 60-69 yaşlarında yılda bir tarama amaçlı mamografi ve meme ultrasonu yapılması önerilmektedir. 60 yaş öncesinde her yıl mamografi yapılmasından vazgeçilmesinin nedeni, gereksiz biyopsi, müdahale ve gereksiz stres yaratma gibi riskleridir. Kadının kendisinin ve hekimin yapacağı periyodik meme muayeneleri ilerlemiş meme kanserini ortaya koymakta yararlı olabilir.
Kemik erimesi taraması ne zaman yapılmalı?
Kemik erimesinin varlığını araştırmak için menopozun başlangıcında bir kez ve menopozdan sonraki yıllarda 3 yılda bir ‘kemik mineral dansitometrisi’ (KMD) yapılması gerekir. Erken menopoz, kortizon hormonu kullanımı, ailede ve geçmişinde kemik kırığı öyküsü, minyon vücut yapısı (< 57kg), sigara kullanımı, yetersiz D vitamini- kalsiyum alımı olan kadınlar kemik erimesi için daha fazla risk altındadırlar. Bu kişilerin kemik erimesi (osteoporoz) ve kırık riskini ortaya koymak için KMD testini kendilerini takip eden doktorlarının belirleyeceği sıklıkta yaptırmaları gerekir.
Sağlıklı bir menopoz sonrası hayat için neler yapılabilir?
Bedensel etkinliği arttırmak için her gün veya en azından haftada birkaç gün en az 30 dakika orta düzeyde egzersiz yapılmalı.
Kafein, şeker, tuz ve alkol tüketiminin azaltılmalı veya engellenmeli.
Sigara içilmemeli.
Yağdan fakir, yeterli ve dengeli beslenmeye özen gösterilmeli, yeterli miktarda kalsiyum ve D vitamini içeren gıdalar tüketilmeli.
Düzenli ve yeterli uyku uyunmalı, uykusuz kalınmamalı.
Andropoz Nasıl Geçer?
Andropoz, eğer yaşlanmaya bağlı bir durumdan kaynaklanıyorsa kendiliğinden geçmez ve zaman içerisinde belirti ve semptomları daha ağır hale gelebilir. Testosteron seviyelerinde düşme eğer farklı tıbbi nedenlerden kaynaklanıyorsa, altta yatan sorunların giderilmesi durumun ortadan kalkmasına yol açabilir.
Andropoz Nasıl Tedavi Edilir?
Birçok birey andropoz belirti ve semptomlarını durum kendisine ciddi zorluklara neden olmadıkça veya hayatını aksatmadığı sürece, muhtemelen tedavi olmaksızın yönetebilir. Andropoz semptomları için en yaygın tedavi türü düzenli egzersiz yapma, sağlıklı beslenme, stresi azaltma ve yeterli uyku düzenine sahip olma gibi daha sağlıklı yaşam tarzı seçimleri yapmaktır.
Bu yaşam tarzı alışkanlıkları tüm bireylerin hayat kalitesinde yükselme ve fayda sağlayabilir. Andropoz semptomları yaşayan erkekler bu alışkanlıkları benimsedikten sonra genel sağlıklarında dramatik bir değişiklik gözlemleyebilir.
Depresyon ve anksiyete gibi psikolojik durumlarda hekim kontrolünde yapılacak ilaç tedavisi, bilişsel davranış terapisi ve yaşam tarzı değişiklikleri etkili olabilir.
Eğer tanı sürecinde yapılan kan testlerinin sonuçları, bireyde testosteron eksikliğini olduğunu gösteriyorsa, birey hormon sorunları konusunda uzman bir endokrinologa yönlendirilebilir.
Uzman bu teşhisi doğrularsa, hormon eksikliğini düzeltmek ve bireyin belirtilerini hafifletmek için bireye testosteron yerine koyma tedavisi önerebilir. Testosteron yerine koyma tedavisi tabletler, bantlar, jeller, implantlar veya enjeksiyonlar şeklinde gerçekleştirilebilir.
Andropoz İçin Yaşam Tarzı Değişiklikleri Ve Evde Bakım
İlerleyen yaşla birlikte hemen herkesin testosteron seviyelerinde düşüş olması normaldir. Çoğu erkek için semptomlar tedavi olmaksızın yönetilebilir. Eğer belirtiler kişinin hayat kalitesini düşürüyorsa, hekime danışılmalıdır.
Doktor durumun belirti ve semptomlarını yönetmeye veya tedavi etmenize yardımcı olacak öneriler sunabilir. Ancak sağlıklı yaşam önerileri andropoz için en önemli çözüm yollarından birisidir.
Andropoz Belirtileri
Diğer pek çok hastalıkta olduğu gibi, andropoz belirtileri de kişiden kişiye farklılık gösterir. Ortaya çıkan belirtiler; fiziksel, cinsel ya da psikolojik olabilir. Yaş ilerledikçe belirtilerin şiddeti artabilir.
Testosteron; cinsel dürtü ve fonksiyonların düzgün şekilde çalışması için oldukça önemlidir. Vücuttaki hormon seviyesi düştükçe, kişide ereksiyon problemleri görülebilir. Aynı zamanda, sperm sayısında da azalma gözlenir.
Andropoz belirtileri ile beraber kişide birtakım duygusal problemler de yaşanabilir. Genel depresyon hali sıklıkla görülen bir durumdur. Hayattan keyif alamama, sürekli mutsuzluk ve sinirli ruh hali görülebilir. Testosteron seviyesinin düşmesine bağlı olarak zayıflayan ve azalan kas dokuları nedeniyle kişi kendini bitkin ve yorgun hisseder. Aynı zamanda, uyku düzeninde de birtakım problemler görülebilir.
Testosteron seviyesinin azalmasına bağlı olarak ortaya çıkan belirtilerden biri de özellikle karın ve bel bölgesinden kilo alınmasıdır. Vücudun yağ tutmaya daha eğilimli hale gelmesi nedeniyle göğüs ve karın bölgesinde yağlanma görülebilir.
Diğer sık görülen belirtiler ise şu şe şekildedir:
•Cinsel isteksizlik ve iktidarsızlık
•Erken boşalma
•Testislerde küçülme
•Kısırlık
•Unutkanlık
•Kilo alma
•Özgüven kaybı
•Vücut tüylerinde azalma
•Kemik erimesi
•Anemi
•Anksiyete
•Motivasyon kaybı
Yukarıda sayılan belirtiler çoğu durumda erken yaşlarda çok yavaş ve fark edilmeyecek kadar hafif olsa da bazı özel durumlarda andropozun görülmesi beklenen yaş aralığından daha öncesinde de şiddetli belirtilerle karşılaşabilir. Bu erken belirtilere neden olan en yaygın faktör ise testis kanseri veya başka bir nedenden dolayı ameliyatla testislerin alınmasıdır. Bu duruma ek olarak, prostat kanseri hastaları testosteron seviyesini sınırlayıcı ve düşürücü bazı ilaçlar kullanırlar. Bu nedenle, bu ilaçları kullanan kişilerde, ileri yaşlarda beklenen andropoz belirtileri daha erken ortaya çıkabilir.
Andropoz; her erkekte görülebilecek doğal bir süreçtir. Ancak, belirtilerin kişinin sosyal ve iş yaşamını sekteye uğratması çeşitli psikolojik sorunlara neden olabilir. Türü ve şiddeti kişiden kişiye değişen belirtiler, bazı durumlarda hayat kalitesini ciddi anlamda azalttığı için bu konuda psikolojik destek alınabilir.
Andropoz Tedavisi
Yaşam tarzında yapılacak bazı değişiklikler ve bazı hususlara dikkat edilmesi andropoz belirtilerinin daha geç yaşlarda ortaya çıkmasını sağlayabilir. Sağlıklı yaşam alışkanlıkları edinmek, hormon seviyesini daha uzun süreler boyunca istenilen seviyelerde tutacaktır. Özellikle sigara ve alkol tüketiminden kaçınmak, düzenli egzersiz yapmak ve sağlıklı beslenme düzenine sahip olmak belirtilerin daha geç ortaya çıkması ve daha hafif geçmesini sağlar.
Hem andropoz sonucunda ortaya çıkan hem de kişinin sosyal yaşamında karşılaşabileceği sorunlarla şiddetlenen psikolojik problemlerin önüne geçmek için antidepresan kullanılabilir. Aynı zamanda, psikoterapi de andropoz belirtilerinin şiddetli görüldüğü kişiler için yararlı olabilir.
Kadınlara uygulanan hormon replasman tedavisine benzer şekilde, erkeklerde de testosteron replasman tedavisine başvurulabilir. Her hormon tedavisinde olduğu gibi, testosteron replasman tedavisinin de ciddi yan etkileri bulunur. Uzman doktorlardan bu konu hakkında detaylı bilgi almak ve bu tedavinin kişinin tıbbı geçmişine ne kadar uygun olduğunu tespit etmek büyük önem taşır. Bu tedavi yöntemi, daha çok belirti gösteren kişilerde uygulanan bir yöntemdir.
Testosteron vücuda birçok farklı yoldan verilebilir. En sık kullanılan yöntemler arasında testosteron bantlarıyla deriden testosteron verilmesi ve direkt cilde uygulanan testosteron kremleri bulunur.
Bu yönteme ek olarak kapsül halinde alınabilecek ilaçlar da mevcuttur. Ancak, karaciğer yetersizliği olan ve böbrek ya da kalp rahatsızlığı geçmişi olan kişiler için yan etkilerinden dolayı kapsül tedavisi önerilmez.
Testosteron iğnesi de andropoz tedavisinde başvurulan diğer bir yöntemdir. Testosteron iğnesi direkt olarak kas içine uygulanır. Ani hormon değişimi nedeniyle, bu tedavi uygulandıktan sonra ani duygu durum değişiklikleri görülebilir.
Testosteron replasman tedavisi; prostat ve meme kanseri hastaları, şiddetli uyku apnesi yaşayan kişiler ve çeşitli kalp rahatsızlığı olan hastalara önerilmez. Kişiye uygun tedavi yöntemi, tıbbi geçmiş göz önünde bulundurularak uzman doktor tarafından seçilir.
Belirtilerin şiddeti ve kişide ne gibi etkilere sebep olduğu uygulanacak tedavi planını da etkileyecektir. Yan etkileri ve riskleri nedeniyle, hormon tedavisine başlanmadan önce kişinin bu durumu iyice düşünmesi ve ortaya çıkabilecek komplikasyonlar hakkında detaylı bilgi edinmesi gerekir.
Andropoz Nedenleri Nelerdir?
Her erkekte testosteron üretimi farklı düzeydedir. Orta yaşa gelen tüm erkeklerin testosteron seviyesinde bir miktar azalma olsa da kişi üzerinde yarattığı etkileri aynı düzeyde olmayabilir. Farklı bir deyişle 40 yaşından sonra erkeklerde testosteron seviyesi gerilese de bu gerileme, her erkekte aynı seviyede olmaz. Bu yönüyle andropoz, kadınlarda görülen menopoz döneminden oldukça farklıdır. Kan dolaşımındaki testosteron hormonunun azalması en önemli andropoz nedeni olarak bilinir. Ancak erkeklerde yaşın ilerlemesiyle birlikte oluşan tek farklılık, testosteron seviyesinin azalması değildir. Özellikle seks hormonu bağlayan globülin (SHBG) de andropoz oluşumunda önemli bir rol oynar. SHBG, kanda bulunan ve vücut için gerekli olan testosteronun bir kısmını bağlayan hormondur. Yaşın ilerlemesiyle birlikte kanda SHBG hormon düzeyi de artar. Bu durum, biyolojik olarak kullanılabilir durumda olan testosteron seviyesinin azalmasına yol açar. Tüm bunlara bağlı olarak testosteron seviyesi geriler ve testosteron ihtiyacı olan doku ve organlar testosteron hormonunu yeterince alamaz. Kişide testosteron eksikliğine bağlı olarak görülen şikayetler oluşmaya başlar ve böylece kişi, andropoz dönemine girmiş olur
Psikolojik Belirtileri
Kendinizi iyi hissetmiyorsanız,
Hayattan zevk almamaya başladıysanız,
En iyi zamanlarınızın geride kaldığını hissediyorsanız,
Kendinizi tükenmiş, dibe vurmuş hissediyorsanız,
Karamsarlık, kaygı ve huzursuzluk hislerinizle başa çıkamıyorsanız,
En ufak şeylere alınmaya ve sinirlenmeye başladıysanız,
Bedensel Belirtileri
Aşırı terleme, sıcak basması problemleri yaşıyorsanız,
Cildinizde kuruluk ve tüylerinizde azalma varsa,
Sürekli bir halsizlik ve yorgunluk hissiyle kendinizi daha güçsüz hissediyorsanız,
Dikkatinizi toplamakta zorlanıyorsanız,
Sırt ağrılarınız, yaygın kas ve eklem ağrılarınız varsa,
Memelerinizin büyüdüğünü fark ediyorsanız,
Kemik erimesi ve kemik kırıkları görülmeye başladıysa,
Deri altı ve karın içi yağ dokunuzdaki artışla birlikte göbek bölgenizde yağlanma varsa,
Kansızlık şikayetleriniz başladıysa,
Uyku problemleri yaşıyorsanız,
Zihinsel faaliyetlerde zayıflama,
Cinsel Belirtileri
Cinsel isteğinizde azalma varsa,
Sertleşme problemi yaşıyorsanız,
Meni miktarında azalma ve kıvamında değişiklik görüyorsanız,
Sabah ve gece sertliğinde azalma varsa mutlaka bir üroloji uzmanına başvurmanız gerekir.
Andropoz Tedavisi Var mıdır?
Andropoz, çok basit bir kan tahlili ile kişinin hormonlarına bakılarak tespit edilir. Kişinin erkeklik hormonu düşüklüğü ve oranı test edilir. Üroloji uzmanı, kişinin şikayetlerini dinler ve sonrasında fiziksel muayene yapar, hastanın testislerinde ufalma, kıvamda yumuşama, küçülme gibi belirtiler andropoz belirtisidir. Eğer üroloji uzmanı uygun görürse hastaya dışarıdan erkeklik hormonu tableti, iğne ya da yavaş emilimli bantlar ile bu sorun çözülebilir. Bu tedaviyi alan çoğu erkekte bedensel belirtilerin düzeldiğini, kendine olan güvenini kazandığını, fiziksel gücünün arttığı ve cinsel arzudaki azalmanın durduğu gözlenmiştir.
Andropoza Girmemek için Alınması Gereken Tedbirler Nedir?
Andropoz doğanın erkekler için getirdiği bir süreçtir. Bu süreç önlenemez ancak ertelenebilir. Bu süreci ertelemek için yaşam kalitenizi artırmanız gerekir.
Beslenme alışkanlıklarınıza dikkat etmelisiniz. Yağlı, kızarmış yiyeceklerden özellikle fast-food ürünlerinden uzak durmalısınız. Yaban mersini, kırmızı biber, istiridye, domates, yeşil çay, brokoli tüketmeniz faydalı olacaktır.
Alkolü günde en fazla iki kadehle sınırlayın ve tercihinizi kırmızı şaraptan yana kullanın. İşlenmiş şekerlerden, pastanelik ürünlerden, yağlı ve kızartılmış yiyeceklerden ve özellikle de fast-food'dan kaçının.
Beslenmenize özellikle B6, B12 ve folik asit gibi B grubu vitaminleri ve çinko, magnezyum, selenyum gibi mineralleri ekleyin.
Fazla kilolarınızdan kurtulmalı ve formda kalmaya çalışmalısınız. Düzenli yürüyüşler yaparak sağlığınızı korumalısınız.
Kendinize zaman ayırmalısınız. Eşinizle, çocuklarınızla kaliteli zamanlar geçirmeli, seyahat, sinema gibi etkinliklere katılmalısınız.
Olası kalp, şeker , kolesterol hastalıklara yakalanmadan önce tedbir almalısınız. Bunun yolu da yine sağlıklı beslenmeden geçiyor.
Uyku düzeninize özen göstermeli yeterince uyumalısınız.
Bu etmenler andropoz dönemine girmenizi geciktirir. Ancak yaşınız 50 olduğunda mutlaka bir doktora gidip testosteron seviyenizi kontrol ettirin. Eğer testosteron seviyeniz de bir azalma söz konusu ise gereken tedaviler hemen başlayın.
Resim Kaynak :
Pixabay
Menopoz ve Andropoz Nedir?
Menopoz Nedir?
Menopoz, kadınların adet döngülerinin bitişine işaret eden biyolojik ve doğal bir süreçtir. Bu süreç genel olarak, kadınların 12 normal adet döneminde hiç adet görmemesi ile teşhis edilmektedir. Üreme ve adet görme döneminden menopoza geçilen dönem ise “menopoz esnasında” anlamına gelen perimenopoz olarak isimlendirilir. Menopoz yaşı normal şartlarda 40 ila 50'li yaş gruplarında olurken, bazı durumlarda perimenopoza bağlı olarak adet düzensizliği 30’lu yaşlardan başlayarak da ortaya çıkabilmektedir. Ancak bu durum, erken menopozun her zaman gerçekleşebileceği anlamına gelmemektedir.
Perimenopoz süresi boyunca kişinin vücudundaki östrojen düzeyi, yani kadınlık hormonu düzeyi düzensiz bir biçimde yükselip azalmaya başlar. Buna bağlı bir biçimde menopoz dönemi boyunca kişide ortaya çıkabilecek sıcak basması, vajinal kuruluk ve enerji düşüklüğü gibi fiziksel belirtilerin yanı sıra, duygusal durumu etkileyen belirtiler sebebiyle de uyku düzeni bozulabilir. Bu belirtilerin hafifletilmesi ve giderilmesi amacıyla hormon tedavisinden hayat tarzı değişimine kadar birçok tedavi yöntemi bulunmaktadır.
Menopoz Dönemleri Nelerdir?
Dünya Sağlık Örgütü'nün yapmış olduğu sınıflandırmaya göre menopoz üç döneme ayrılır:
Premenopoz: İlk semptomların görüldüğü dönemden menopoza kadar olan zamanı kapsar. Yumurtalıklarda folikül aktivitesi yavaşlayıp adetler düzensizleşir. Bu süreç 1-2 aydan 1-2 yıla kadar sürebilmektedir.
Menopoz: En son âdet kanamasının görüldüğü dönemdir.
Postmenopoz: Menopozdan yaşlılık dönemine kadar olan 6 ila 8 senelik süreyi kapsar. Bir kadının postmenopoz olabilmesi için 12 ay boyunca adet görmüyor olması gerekmektedir.
Menopoz Çeşitleri Nelerdir?
Menopoz oluşum biçimine göre de sınıflandırılmaktadır:
Doğal Menopoz
Menopozun bilindiği üzere gerçekleşmesidir.
Erken Menopoz
Erken menopoz, menopozun 45 yaşından önce meydana gelmesi durumudur. Erken menopoz nedenleri genel olarak şu şekilde sıralanabilir;
Nedeni belirsiz durumlar,
Otoimmün hastalıklar,
Radyoterapi,
Kemoterapi,
Enfeksiyonlar,
Çevresel nedenler,
Kürtaj ve düşükler,
Sık gebelik,
Aşırı şişmanlık,
Hipotiroidizm.
Erken Menopoz Belirtileri Nelerdir?
Erken yaşta menopoz görülmesi sıkça karşılaşılan bir durumdur. Erken menopoz belirtileri ise;
Ateş,
Uyku problemleri,
Depresyon,
Sıcak basması,
Gergin olma ve çok kolay sinirlenme,
Cinsel fonksiyon bozukluğu,
Saç dökülmesi,
Duygu ve durum bozuklukları,
Aşırı kilo alımı,
Kemik erimesi,
Bilişsel fonksiyonlarda düşüş olarak sıralanabilir.
Cerrahi Menopoz
Bazı cerrahi müdahaleler zamanından önce menopoza girmeye sebebiyet verebilmektedir. Adet gören bir kadının yumurtalıkları ameliyat ya da cerrahi bir işlem sonucunda alınırsa, adet kesilir ve menopoz oluşur. Ayrıca radyasyon tedavileri ve kemoterapi gibi kanser tedavileri de menopoza sebep olabilmektedir. Ancak kanser kemoterapileri sırasında görülen yumurtalıkta işlev kaybı geri dönüşümlüdür.
Menopoz Nedenleri Nelerdir?
Sıkça sorulan ‘’Menopoz neden olur?’’ sorusuna cevap olarak, sürecin gelişimine neden olan birkaç sebep verilebilir. Bunlardan en sık görüleni, yaşa bağlı olarak üreme hormonlarındaki doğal azalmadır. Bu nedenle, özellikle de kadınlar arasında menopoz yaşı çok merak edilmektedir. Kişiler 30'lu yaşların bitişine doğru yaklaştığında yumurtalıklar menstrüasyonu (âdeti) düzenleyen östrojen ve progesteron hormanlarını daha az miktarda üretmeye başlar. Bu da doğurganlığın azalmasına sebep olmaktadır.
40’lı yaşlardan başlayarak, ortalama 51 yaşına kadar adet dönemlerinde sürenin azalma uzama ya da dönemin daha hafif, daha ağır veya hiç yaşanmama gibi değişiklikler gözlemlenebilmektedir. Bu dönem, yumurtalıkların yumurta üretimini tamamen durdurup adet dönemine girmemeye kadar uzanan doğal bir süreçtir.
Kişinin rahminin alındığı fakat yumurtalıklarının alınmadığı bir histerektomi işlemi çoğunlukla hemen menopoza sebep olmaz. Kişi artık adet görmüyor olsa bile, yumurtalıkları hala yumurta ile östrojen ve progesteron hormonu üretir. Fakat hem rahmin hem de yumurtalıkların çıkarıldığı total histerektomi gibi cerrahi uygulamalar hemen menopoza sebep olabilir. Böylelikle kişinin adet dönemleri anında durur. Normal koşullarda birkaç yıl içerisinde ortaya çıkabilecek hormonal değişimler aniden gerçekleştiği için şiddetli sıcak basmaları, ağrılar ve diğer menopoz semptomlarının ortaya çıkması muhtemeldir.
Diğer yandan radyasyon tedavisi ve kemoterapi gibi kanser tedavileri, hem doğrudan menopoza sebebiyet verebilir hem de tedavi esnasında ya da hemen tedavi sonrasında sıcak basması gibi menopoz belirtilerinin ortaya çıkmasına davetiye hazırlayabilir. Kemoterapiden sonra gerçekleşen menstrüasyonun ve doğurganlığın durması durumu ise çoğu vakada kalıcı değildir. Ancak yine de doğum kontrol önlemlerinin alınması, önlem alma açısından gerekli olabilmektedir.
Erken menopoz veya erken yumurtalık yetmezliği ise kadınların yaklaşık olarak %1’inde 40 yaşından önce ortaya çıkmaktadır. Genetik etkenlerden ya da otoimmün hastalıklardan kaynaklanan nedenlerden dolayı kişinin yumurtalıkları yeterli seviyede üreme hormonu üretemediğinde erken menopoz durumu ortaya çıkabilmektedir. Fakat birçok vakada buna neden olacak olabilecek hiçbir durum bulunmamaktadır. Bu durumun meydana geldiği vakalarda beyin, kalp ve kemiklerin sağlığı ve yapısını korumak amacıyla doktorlar tarafından en azından doğal menopoz yaşına kadar süren bir hormon tedavisi önerilmektedir.
Menopoz Belirtileri Nelerdir?
Menopoz belirtileri ve bulguları her kadında, menstrüasyon düzenindeki değişimler de dâhil olmak üzere, farklılık göstermektedir. Düzenli üreme ve adet döneminden menopoz dönemine kadar olan perimenopoz sürecinin oluşumunu sağlayan aylar ya da yıllarda kişi, başta düzensiz adet dönemleri olmak üzere;
Cilt kuruluğu,
Gece terlemeleri,
Kilo artışı,
Yavaşlayan metabolizma,
Memede dolgunluk kaybı,
Ruh halinde ani değişimler,
Saç tellerinin incelmesi,
Sıcak basmalar,
Üşüme,
Uyku problemleri,
Vajinal kuruluk gibi çeşitli belirti ve bulgulardan muzdarip olabilir.
Perimenopoz esnasında adet döneminde atlama olması, sık görülen ve beklenen bir durumdur. Çoğunlukla adet dönemleri bir ay atlar ve sonraki dönemde tekrardan başlar veya birkaç ayı atlayıp birkaç ay boyunca tekrardan aylık döngüler başlatır. Ayrıca adet dönemi daha kısa döngüler biçiminde gerçekleşme eğilimindedir. Bu sebeple daha sık tekrarlayabilmektedir.
Fakat düzensiz dönemlere rağmen gebelik gelişimi mümkündür. Bu nedenle de bir adet dönemini atlayan, fakat menopoz geçişine başlayıp başlamadığından emin olamayan kadınların hamilelik testi yaptırması önerilmektedir. Menopoz sürecinin sonrasında vajinada hala kanama varsa, bu durumda mutlaka bir doktora başvurulmalıdır. Zira erken kontrol ve buna bağlı olarak gerçekleşen erken teşhis, tedavi sürecine çok büyük katkı sağlar.
Menopoz ile Ortaya Çıkabilecek Komplikasyonlar Nelerdir?
Menopoz döneminden sonra kişilerin bazı tıbbi durumlarla karşılaşma riskinde artış gözlemlenmektedir. Bu tıbbi durumlar arasında öncelikle kardiyovasküler hastalıklar, yani kalp ve dolaşım sistemi sorunları görülmektedir. Kalp hastalıkları, kadınlarda da erkeklerde olduğu gibi en önde gelen ölüm sebepleri arasında bulunmaktadır. Bundan dolayı düzenli egzersiz yapma, sağlıklı beslenme ve sağlıklı kiloyu korumak kişinin sağlığı için önemlidir.
Ayrıca kişiler bu durumdan doğabilecek yüksek kolesterolü ya da tansiyonu kontrol altında tutulması için yapılması gereken şeyleri öğrenmek üzere bir doktora başvurmalıdır. Böylece ortaya çıkabilecek komplikasyonlar en aza indirgenmiş olur.
Osteoporoz, kişide kemiklerin kırılgan ve zayıf olmasına sebebiyet veren kırık riskinin artmasına sebep olmaktadır. Kişiler menopoz döneminden sonraki ilk birkaç sene içerisinde, kemik yoğunluğunu hızlı bir biçimde kaybederek yüksek osteoporoz riski ile karşı karşıya kalır. Bu süreç içerisinde kadınlar özellikle bilek, kalça ve omurga üzerinde meydana gelebilecek kırıklara karşı hassas hale gelirler.
Ayrıca perimenopoz süreci esnasında ve menopozdan sonra metabolizma yavaşladığı için kişilerde kilo alma durumları görülebilir. Kişi mevcut ağırlığını korumak için daha az yemek yeme ve daha fazla egzersiz yapma ihtiyacı duyabilmektedir.
Diğer yandan vajina ve üretra dokularındaki elastikliğin yitirilmesi neticesinde ise bahsi geçen kişinin;
İdrar yolu enfeksiyonları,
Sık, ani ve güçlü idrara çıkma dürtüsü,
İstem dışı idrar kaçırma,
Öksürme, gülme ya da ağırlık kaldırma sebebiyle idrar kaçırma gibi sorunlar yaşaması olasıdır.
Bireyin Kegel egzersizleri ile pelvik kaslarını güçlendirmesi ve topikal vajinal östrojen tedavisi alması, bu şikâyetleri hafifletmeye yardımcı olabilir. Buna ek olarak doktor kontrolünde gerçekleşecek ve sürdürülecek bir hormon tedavisi, aynı zamanda idrar tutamama ve menopozal idrar yolu ile sonuçlanabilen vajinal değişimler için etkili bir tedavi yöntemi olabilmektedir.
Menopoz Cinsel Hayatı Etkiler mi?
Menopozda cinsellik, merak edilen diğer bir konudur. Vajinada azalan nem ve elastikiyet kaybından kaynaklanan vajinal kuruluk, cinsel ilişki esnasında ağrılara, yaralanmalara ve hafif kanamalara sebebiyet verebilmektedir. Ayrıca, duyu azalması bireyin cinsel isteğini azaltabilir. Bu durumlarda kullanılacak su bazlı vajinal nemlendirici ya da kayganlaştırıcılar kişiye cinsel ilişki esnasında yardımcı olabilir. Eğer vajinal kayganlaştırıcıların kullanımı yeterli sonuçları sağlamazsa, yine doktor önerisinin ardından vajinal krem, tablet ya da halka şeklinde bulunan bölgesel vajinal östrojen tedavisi pozitif sonuçlar verebilmektedir.
Menopoz Tanı Yöntemleri Nelerdir?
Menopozu teşhis etmek için normal koşullar içerisinde testlere gerek yoktur. Menopoz belirti ve bulgularının ortaya çıkması çoğunlukla menopoz geçişine, yani perimenopoza başlangıç tanısının konulması için yeterli olmaktadır. Düzensiz adet dönemleri ya da sıcak basması gibi belirtilere ilişkin endişeleri olan kişiler doktorlarına başvurmalıdır. Bazı durumlarda ise daha ileri tanı konulması gerekli olabilir. Bu tür durumlarda ilgili hekim, çeşitli hormonların düzeylerini kontrol etmek için kan testi önerebilmektedir.
Bu testlerin içerisinde FSH yani folikül uyarıcı hormon ve östrojen yani estradiol testleri yer almaktadır. Menopoz ortaya çıktıkça kişinin FSH düzeylerinde artış gözlemlenirken, östradiol düzeylerinde azalma gözlemlenir. Tiroit uyarıcı hormon testi ise hipotiroidizmin yani yetersiz tiroidin menopozdakiler ile benzer belirtilere sebep olup olmadığının saptanması için kullanılabilir.
Menopoz Tedavi Yöntemleri Nelerdir?
Menopoz herhangi bir tıbbi tedavi gerektirmez. Tıbbi tedaviden ziyade menopoz tedavisi, kişiye rahatsızlık verebilecek olan belirti ve bulguları hafifletmeye ve yaşlanma ile meydana gelebilecek kronik durumların önüne geçmeye ya da yönetmeye odaklanır.
Menopoz semptomlarını yönetmek için kullanılacak tedaviler içerisinde öncelikle hormon tedavisi bulunmaktadır. Östrojen tedavisi, menopozda ile kişide ortaya çıkan sıcak basmalarını gidermek için en etkili tedavi yöntemidir. Ayrıca östrojen kemik kaybını önlemeye yardımcı olmaktadır. Doktor kişinin bireysel ve ailevi tıbbi geçmişine bağlı bir şekilde belirtilerin giderilmesi için gerekli en kısa süre boyunca en düşük dozda olan östrojen tedavisini önerebilir.
Rahmi alınmayan kişilerin östrojene ek olarak denge sağlamak amacıyla progestine ihtiyacı olmaktadır. Uzun süreli hormon tedavisi gören kişilerde bazı kardiyovasküler ve meme kanseri riskleri artmaktadır. Fakat menopoz dönemi süresince hormon kullanımı bazı vakalarda tedaviye önemli katkılar sağlamıştır. Risklerin en aza indirilmesi için bu tür bir tedaviye başlamadan önce mutlaka doktor tarafından görüş ve tavsiye alınması gerekmektedir.
Vajinal kuruluğu gidermek için ise vajinal östrojenden yararlanmak mümkündür. Bu tedavi tekniğinde östrojen vajinal krem, tablet ya da halka kullanılarak doğrudan vajinaya iletilebilir. Bu tedavi, vajinal dokular tarafından emilen az miktarda östrojeni vücuda sağlar ve vajinal kuruluk problemi gibi cinsel ilişkiyi olumsuz etkileyebilecek sorunları veya bazı idrar sorunu belirtilerini hafifletmeye yardımcı olabilir.
SSRI olarak isimlendirilen seçici serotonin geri alım inhibitörü ilaç sınıfında bulunan bazı antidepresanlar az miktarda kullanıldıkları takdirde, menopozun sebep olduğu sıcak basmalarını azaltmaya yardımcı olabilmektedir. Diğer sağlık durumları sebepleriyle östrojen alamayan ya da herhangi bir duygudurum bozukluğu için antidepresan kullanmak zorunda olan kişilerde sıcak basmalarının doğru bir şekilde yönetilmesi için hekim önerisi ile düşük dozlu bir antidepresan alımı yararlı olabilmektedir.
Normal koşullarda nöbet geçirme vakalarında kullanılan ilaçların aynı zamanda sıcak basmalarını azaltmaya yardımcı olduğu da gözlemlenmiştir. Bununla birlikte, östrojen tedavisini alamayan kadınlarda veya gece sıcak basması sorunu yaşayan bireylerde yarar sağlayabilmektedir. Tipik olarak yüksek tansiyonu tedavi etmek amacıyla kullanılan ilaçlar sıcak basmalarına karşı bireye biraz rahatlama sağlayabilmektedir.
Doktorlar osteoporozun önüne geçmek ya da tedavi etmek amacıyla kişinin bireysel sağlık durumunun gerektirdiği ihtiyaçlara bağlı kalarak çeşitli ilaçları tavsiye edebilmektedir. Kemik kaybı ve kırık riskini en aza indirgemeye yardımcı olan birkaç ilaca ek olarak kemikleri güçlendirmeye yardımcı olan D vitamini takviyelerinin kullanımı, ancak doktor önerisinden sonra mümkün olabilmektedir.
Menopozun Belirtileri nelerdir?
Sıcak basmaları, gece terlemeleri, ciltte kızarma, uykusuzluk, çarpıntı, konsantrasyon kaybı yaygın olarak görülen menopozun ilk belirtileridir. Menopozdaki tüm bu belirtilerin nedeni temel kadınlık hormonu olan östrojenin artık yumurtalıklar tarafından yapılmıyor olmasıdır. Azalan östrojen hormonu kadınlarda daha nadir olarak unutkanlık, baş ağrısı, sinirlilik, depresyon, cinsel isteksizlik, uyarılmada yetersizlik, vajinada kuruluk, ağrılı cinsel ilişki, sık idrara çıkma, kilo almaya yatkınlık, eklem ağrıları gibi belirtilere yol açabilmektedir. Östrojen azlığının uzun dönemdeki etkileri boy kaybı, ciltte incelme, meme dokusu kaybı, kolesterol düzeyinde değişiklikler, kalp hastalığı riski, kemik erimesi (osteoporoz),kemik kırığı artışı gibi yaşam kalitesini olumsuz etkileyen sonuçlardır.
Menopozun cinsel organlar üzerindeki etkileri en belirgin hissedilen değişikliklerdir. Menopozun ilerleyen dönemlerinde vajinada atrofi adı verilen incelme elastikiyet kaybı meydana gelmektedir. Giderek artan bu durumun nedeni östrojen hormonunun çok düşük olmasıdır. Bu dönemde vajina mukozası kollajen ve yağ dokusunu yitirir ve sıvı tutma yeteneğini kaybeder. Bunun sonucu olarak vajina duvarındaki esnemeyi sağlayan rugalar düzleşir. İncelen mukoza küçük bir travma ile zedelenebilir hale gelmektedir. Bu durum ağrılı cinsel ilişkiye yol açabilmektedir. İleri yaşlılık dönemlerinde vajinadaki atrofi nedeniyle giderek daha az cinsel ilişkiye girme sonucu vajinada darlık gelişmektedir.
Östrojen azalması vajinada koruyucu vasıfta olan laktobasillerin azalmasına sebep olmakta ve bu durum asidik (normalde pH:5 ) olması gereken vajina ortamının alkalen hale gelmesine yol açmaktadır. Alkalen vajina ortamında fırsatçı mikroplar vajinada kolayca yerleşerek vajinit oluşmaktadır. Bu enfeksiyonlar idrar yollarına da kolayca yayılabilmektedir.
Vajina atrofisi sonucu cinsel ilişki sırasında ağrı, yanma ve kanama, vajinit, kaşıntı, vajinada darlık oluşabilmektedir. İdrar kanalı (üretra) ve mesane mukozasında da incelme oluşmakta ve bu yüzden idrar yanması, ani idrar hissi (urge inkontinans) ile birlikte idrar kaçırması ve sık idrar yapma hissi gibi yakınmalar oluşabilmektedir.
Yine ilerleyen menopoz dönemlerinde cinsel organları yerinde tutan bağlarda da incelme oluşmakta ve yapısal yatkınlık durumlarında rahimde ve vajinada sarkmalar hızlanabilmektedir.
Vaginada atrofi belirtileri olan kadınlarda vajina içine (lokal) düşük dozlu östrojen hormonu içeren ilaçlar bu sorunu büyük ölçüde ortadan kaldırabilmektedir. Bu ilaçların kullanım süresi 1 yılı geçince genel kontrollerin yapılması gerekmektedir.
Menopozda Cinsellik
Cinselliğin menopoz dahil her yaşta sağlık belirtisi olduğu kabul edilmektedir. Cinsellik yaşam boyu devam etmekte, ancak zamanla fizyolojik farklılıklar oluşmaktadır. Yaşlandıkça diğer tüm bedensel işlevlerde olduğu gibi cinsel işlevlerde doğal değişiklikler meydana gelmektedir. Menopozdan sonra kadınlarda cinsel açıdan uyarılma ve ıslanmada gecikme veya azalma, orgazma ulaşma süresinde uzama veya şiddetinde azalma olabilmektedir. Yaşın ilerlemesiyle birlikte, erkeklerin cinsel açıdan uyarılmaları için gereken süre uzamaktadır.
Kadınlar yaşlanırken özellikle menopoz döneminde cinselliğinin bittiğini düşünebilmektedirler. Aksine, menopoz hamile kalma tehdidi ortadan kalktığı için kadın açısından cinsel özgürlüğün başladığı bir dönemdir.
Cinsel yaşam odaklı bir yaşlanma süreci hem erkekler hem kadınlar için yaşlanmayı sağlıklı hale getirmektedir. Yaşlanma ile oluşan doğal farklılıklar nedeniyle cinsel birleşme dışında cinsel haz ve doyum sağlayan birçok cinsel eylem çiftler tarafından uygulanmalıdır. Dokunarak cinsel açıdan uyarılma ve dokunmanın yarattığı cinsel hazza odaklanma sağlıklı ve mutlu bir cinsel yaşam için çiftlerin uygulayabileceği etkili yöntemlerdir.
Bu nedenle hem kadınlar hem erkekler bedenlerindeki yaşa bağlı fizyolojik değişikliklerini bilerek, doyumlu bir cinselliği yaşam boyu sürdürmenin yollarını aramalıdırlar. Doyumlu bir cinsel yaşamın bedensel ve ruhsal sağlığa da olumlu katkı sağlayacağı bilinmelidir. Her yaşta ve her zaman karşı cinse sevgi, cinsel arzu duyulmaktadır. Yaşam devam ettiği sürece cinselliğin hiçbir zaman bir sonu yoktur.
Menopozda Kemik Erimesi (Osteoporoz) riski artar
Menopozla birlikte kemik kütlesinde hızlı bir erime oluşmaktadır. İlerleyen menopoz dönemlerinde zayıflamış kemiklerde kırık riski artmaktadır. En sık kırıklar bel omurlarında (çökme kırığı şeklinde) ve kalçada (femur kemiği boynunda) görülmektedir. Östrojenin azalması kemik erimesi sürecini hızlandırmaktadır. Erken menopoza giren (40 yaşından önce menopoz durumu),steroid hormonu kullanan, ailede ve geçmişinde kemik kırığı öyküsü olan, vücut ağırlığı 57’nin altında olan, sigara kullanan ve yetersiz D vitamini- kalsiyum alan kadınlar kemik erimesi için daha fazla risk altındadırlar. İnsanlar hayatlarında en yüksek kemik kütlesine 20’li yaşlarda ulaşmaktadır. 50’li yaşlardan itibaren herkeste kemik kaybı hızla artmaktadır. Kadında ve erkekte görülen bu durumun nedeni cinsiyet hormonlarındaki azalmadır. Kadınlar erkeklere göre kemik erimesi sorunuyla daha fazla karşılaşmaktadırlar. Başlangıçta düşük kemik kütlesine sahip kadınlar menopozdaki hızlı kemik kaybından daha fazla etkilenirler. O yüzden menopoza geçiş döneminde her kadına ‘kemik mineral dansitometrisi’ yapılarak kişideki kemik erimesi risk boyutu değerlendirilmelidir.
Kadınlarda kemik erimesi hiçbir şikayete yol açmayacağı gibi ağrı, boyda kısalma veya kemik kırıklarıyla kendini belli edebilir. Teşhis ‘kemik mineral yoğunluğunun ölçümü’ ile kesin olarak konabilmektedir. Tedavide günde 1-1.5 gr kalsiyum ve 800Ü D vitamini ağız yoluyla alınması gerekmektedir. Kişinin yaşam tarzına ilişkin alabileceği tedbirler; yeterince güneşlenmek, yeterince balık, süt ve süt ürünlerini tüketmek, sigara kullanmamak, düzenli yürüyüş ve yüzme egzersizleri yapmak sayılabilir. Ciddi düzeyde olan kemik erimesi durumları (T skoru >-2.5) veya kırık yaşamış olanlarda kemik kütlesini artırıcı ilaçlar doktorun belirleyeceği planda uygulanabilir.
Menopozda Damar Hastalıkları ve Kan Pıhtılaşması daha sık görülür
Menopozun getirdiği beden değişiklikleri içinde yaşamsal kötü sonuçları olan en yaygın hastalık, kalp damar hastalıklarıdır. Gerek kolesterol düzeylerindeki artış, gerek damar elastikiyetindeki bozulma, gerekse pıhtılaşmaya eğilim nedeniyle kalp ve beyin damarlarında oluşan daralma ve tıkanmalar menopozun hızlandırdığı önde gelen ölüm nedenleridir. Östrojen hormonu 50 yaşından önce kadını kalp hastalıklarından korumaktadır. 60 yaşından sonra kadınlar ile erkeklerin kalp damar hastalığına yakalanma riskleri eşitlenmektedir.
Ailede erken kalp krizi veya inme hikayesi olan, sigara içen, insülin direnci olan, kolestrol yüksekliği olan kişilerde damar tıkanıklığı ve kan pıhtılaşması sorunları daha fazla görülmektedir. 60 yaş üstündeki kadınlarda hormon kullanmanın bu riskleri artırdığı son yıllarda yapılan çalışmalarla ortaya konulmuştur. O yüzden menopozu takip eden yıllarda damar hastalıklarının öngörüsü ve önleyici tedbirlerin alınması için düzenli sağlık kontrollerinin yapılması gerekmektedir.
Menopozda Meme kanseri görülme sıklığı artar
Menopozu takip eden yıllarda kadınların en korkulan hastalığı meme kanseridir. Günümüzde meme kanserinin erken teşhisi ve tedavisinde büyük yol alınmasına rağmen halen kadınlarda en sık görülen kanser türüdür. 65 yaşından sonra görülme sıklığı artmaktadır. 50’li yaşlarda on yıldan uzun süre hormon kullanımı, şişmanlık, radyasyona maruz kalmak, meme kanseri riskini artırmaktadır. En fazla risk artışı ailede (kız kardeş, anne, teyze) iki veya daha fazla kişide meme kanseri olmasıdır. Yine ailesel meme ve yumurtalık kanserine yol açan BRCA gen mutasyonu varlığı da risk oluşturmaktadır. Ancak meme kanseri olan kadınların %85’inde bir risk faktörü bulunamamış olmasına dikkat edilmelidir. Bu yüzden her kadın meme kanseri riski taşıdığını bilmelidir. Kadının kendisinin ve hekimin yapacağı periyodik meme muayeneleri ve mamografi ve meme ultrasonu gerekirse meme MR tetkiki yoluyla erken meme kanseri teşhisi yapılabilmektedir.
Menopozda yapılması gereken sağlık kontrolleri nelerdir?
Menopozda düzenli yapılması gereken sağlık kontrolleri ve testler vardır. Bunlar:
Menopoza geçiş dönemi olan 45-55 yaşları arasında düzenli jinekolojik muayeneler yapılmalıdır. Bu muayenelerde smear alınması (servikal sitoloji) ve vajinal yolla ultrason yapılması gerekmektedir. Ultrasonda menopoz sonrası dönemdeki kadınlarda rahim iç zarı (endometrium) kalınlığının 5 mm’nin altında, yumurtalıkların boyutunun normalden küçük (1-2 cm boyutlarında) olmasına bakılmalıdır. Bu incelemenin menopozun ilk beş yılında 6 ayda bir, sonra yılda bir yapılması önerilmektedir.
Kan sayımı, açlık kan şekeri, açlık insülin düzeyi, şeker yükleme testi, kolesterol ve trigliserit düzeyleri, böbrek ve karaciğer fonksiyon testleri, tiroid hormon testleri ve idrar tetkiki kadının taşıdığı risk faktörlerine göre belirli arlıklarla yapılmalıdır.
Kan basıncı ölçümü ve kalp hastalığı riskleri için düzenli kardiyolojik sağlık kontrolleri yapılmalıdır.
Kemik erimesinin varlığını araştırmak için menopozun başlangıcında bir kez ve daha sonraki yıllarda riskli kişilerde yılda bir, risk yoksa 3 yılda bir kemik mineral dansitometrisi yapılmalıdır.
Düzenli meme muayenesi kadının kendisi tarafından ve hekim tarafından 6 ayda bir yapılmalıdır. İlave risk faktörü (ailede meme kanseri öyküsü) yok ise yılda bir mamografi ve meme ultrasonu menopoz sonrası dönemlerde yapılması gerekmektedir.
Menopozun Tedavisi
Günümüzden on yıl öncesine kadar menopoz tedavisinde azalan hormonların yerine konmasının yararlı sonuçlarına inanılmakta ve sıkça kullanılmakta idi. Ancak 2002 yılında sonuçlanan WHI çalışması menopoz sonrası verilen östrojen hormonunun kalp damar hastalıklarını önlemediği veya geciktirmediği, dahası, koruma yapmamasının ötesinde kalp damar hastalık riskinde hafif bir artışa yola açtığı gösterilmiştir. Hormon tedavisi ile inme ve venöz tromboembolizm (atardamar ve toplar damarlarda pıhtı oluşumu ve pıhtı atması) gibi ölümcül seyredebilen sorunlarda risk artışı saptanmıştır. Östrojen ve progesteron hormonlarının beş yıldan uzun kullanımı ile meme kanserinde mevcut risklerde artış olabileceği bu çalışmada ortaya konulmuştur. Bu bilgilerin ardından menopozda hormon kullanımı sadece belli durumlarla ve belli sürelerle kısıtlanmıştır.
Menopozun neden olduğu şiddetli sıcak basması, vajina atrofisi dışında günümüzde hormon tedavisinin kullanım alanı yoktur. Bu sorunlar için alternatif tedavilerin olduğu da bilinmelidir. Sıcak basmasının varlığında östrojen hormonu içeren ilaçlar yararları ve riskleri karşılaştırılarak, mümkün olan en kısa süre boyunca ve en düşük dozda cilt yoluyla veya ağızdan verilebilmektedir. Vajina atrofisi için düşük dozlu östrojen hormonu içeren ilaçlar vajina içine uygulanarak sınırlı sürelerde kullanılabilmektedir. Hormon tedavisinin menopoza girilen ilk yıllarda (sadece ilk beş yılda) ve en fazla beş yıl süreyle olmak üzere kullanımı şu anki bilgiler ışığında güvenli gibi görülmektedir.
Kadınların Düzenli Yaptırması Gereken Jinekolojik Muayene ve Testler nelerdir?
Teknoloji her alanda olduğu gibi tıp alanında da günlük hayatımıza giderek daha fazla giriyor. Ultrason teknolojisi de hızla gelişiyor, daha kaliteli yeni cihazlar üretiliyor. Ultrasonun sağlık alanında kullanımı giderek yaygınlaşıyor. Günümüzde ultrasonun kullanılmadığı jinekolojik muayeneden ve gebelik takibinden bahsetmek mümkün değil. Ultrason tecrübeli ve bilgili bir kullanıcının elinde en iyi teşhis imkanını sunabiliyor.
Ultrason kullanmadan yapılan jinekolojik muayene son derece yetersiz ve eksik kalmaktadır. Ülkemizde kamu hastanelerinin çoğunda, özel sağlık kurumlarının tümünde kadın doğum kliniklerinde rutin olarak ultrason kullanılmaktadır. Ancak cihaz kalitesi ve kullanıcı deneyimlerinin standardı yoktur. Bu yüzden yeni teknolojiyi ve güncel bilgiyi yakından takip eden sağlık kurumlarında hizmetin kalitesi daha yüksektir.
Jinekolojik muayene hangi sıklıkta yapılmalı?
Kadınların herhangi bir şikayetleri olmasa da yılda bir kez düzenli olarak ultrason eşliğinde jinekolojik muayene olmaları gereklidir. Deneyimli ultrason kullanıcısı tarafından, yüksek çözünürlükte ultrason eşliğinde yapılan muayenede rahmin ve yumurtalıkların iç yapısı ve fonksiyonları değerlendirilmelidir. Adet düzensizliği olan ve ailede jinekolojik kanser öyküsü olan kadınların, doktorlarının önerdiği sıklıklarda muayene olmaları gerekir.
Smear testi ve HPV testi ne zaman yapılmalı?
Smear testi, rahim ağzına fırça ile yapılan sürüntüde yüzey hücrelerinin mikroskop altında incelenmesi testidir. Bu testin yapılmasındaki esas amaç rahim ağzı kanserinin erken saptanmasıdır. Smear testinin 21 yaşından önce yapılması gereksizdir. Smear testi 21-29 yaşlarında 3 yılda bir yapılmalıdır. 30 yaşından sonra her kadının en az bir defa Smear testi ile birlikte HPV testini yaptırması gerekmektedir. Smear testi normal ve HPV testi negatif olan kadınlar daha sonraki rahim ağzı kontrollerini 5 yılda bir yaptırmaları yeterlidir. HPV testinin smear gibi 21 yaş öncesinde yapılması gereksizdir. 21-29 yaşları arasında, sadece smear testi normal olmayan kadınlarda yüksek riskli (tip 16,18) HPV varlığını araştırmak için HPV testi yapılması gerekebilir.
30 yaşından sonra rahim ağzında yüksek riskli (Tip16, 18) HPV testi pozitif olan kadınlar ise takiplerini her yıl yaptırmaya devam etmelidir. Bu kadınlar, bu alanda deneyimli bir hekimin kontrolü altında smear testi, kolposkopi ve HPV testi takiplerini ve tedavilerini yaptırmaları gerekir.
HPV aşısı ne zaman ve nasıl yapılır?
HPV aşılarının ideal olarak hem kadında hem erkekte cinsel aktivitenin henüz başlamadığı 11-12 yaşlarında yapılması gerekmektedir. HPV aşılarının kadında 26'dan sonra erkekte 21'den sonra uygulanması yeterli yarar sağlamamaktadır. 45 yaşından sonra aşıların uygulanması gereksiz kabul edilmektedir.
Günümüzde iki çeşit yüksek riskli HPV aşısı vardır. İkili aşı (Tip 16, 18’e etkili) Cervarix ve siğillere de etkili dörtlü aşı (Tip16, 18 ve Tip 6,11) Gardasil adı ile piyasada bulunmaktadır. Her iki aşı da rahim ağzı kanseri için önleyici etkiye sahiptir. Yakın zamanda piyasaya verilmesi beklenen dokuzlu aşı (kanserojen HPV Tip 16, 18, 45, 31, 33, 52, 58 ve Tip 6,11’e etkili) rahim ağzı kanserine karşı korunmada daha büyük katkı sağlayacaktır. Tüm HPV aşıları koldan kas içine 3 ayrı doz olarak yapılmaktadır. Gardasil aşı, ilk dozdan sonra 2. ve 6.ayda tekrar dozları, Cervarix aşı da ise ilk dozdan sonra 2. ve 6. ayda tekrar dozlarının yapılması gerekir.
Meme kanseri erken teşhisi için mamografi ne zaman yapılmalı?
Her kadın meme kanseri riski taşımaktadır. Ailesinde (kız kardeşi, anne ve teyzesinde) meme kanseri olan kişilerde meme kanseri için risk artmıştır. Ailede iki veya daha fazla kişide meme kanseri varsa risk 10 kat artmaktadır. Menopozda on yıldan uzun süre hormon kullanımı, şişmanlık, radyasyona maruz kalmak da meme kanseri riskini artırmaktadır. Meme kanseri en sık 60-69 yaşlarında görülür. Meme kanseri erken teşhis edildiğinde tedavi başarısı daha yüksektir.
Ailesinde meme kanseri olan kadınların meme incelemesine (muayene, mamografi ve meme ultrasonu),kanserin görüldüğü yaştan 10 yıl daha önce başlanmalıdır. Riskli olmayan grupta 40-49 yaş aralığında tarama için mamografi yapılmasına gerek olmadığı kabul edilmektedir. 50-59 yaş aralığında 2 yılda bir mamografi yapılması, 60-69 yaşlarında yılda bir tarama amaçlı mamografi ve meme ultrasonu yapılması önerilmektedir. 60 yaş öncesinde her yıl mamografi yapılmasından vazgeçilmesinin nedeni, gereksiz biyopsi, müdahale ve gereksiz stres yaratma gibi riskleridir. Kadının kendisinin ve hekimin yapacağı periyodik meme muayeneleri ilerlemiş meme kanserini ortaya koymakta yararlı olabilir.
Kemik erimesi taraması ne zaman yapılmalı?
Kemik erimesinin varlığını araştırmak için menopozun başlangıcında bir kez ve menopozdan sonraki yıllarda 3 yılda bir ‘kemik mineral dansitometrisi’ (KMD) yapılması gerekir. Erken menopoz, kortizon hormonu kullanımı, ailede ve geçmişinde kemik kırığı öyküsü, minyon vücut yapısı (< 57kg), sigara kullanımı, yetersiz D vitamini- kalsiyum alımı olan kadınlar kemik erimesi için daha fazla risk altındadırlar. Bu kişilerin kemik erimesi (osteoporoz) ve kırık riskini ortaya koymak için KMD testini kendilerini takip eden doktorlarının belirleyeceği sıklıkta yaptırmaları gerekir.
Sağlıklı bir menopoz sonrası hayat için neler yapılabilir?
Bedensel etkinliği arttırmak için her gün veya en azından haftada birkaç gün en az 30 dakika orta düzeyde egzersiz yapılmalı.
Kafein, şeker, tuz ve alkol tüketiminin azaltılmalı veya engellenmeli.
Sigara içilmemeli.
Yağdan fakir, yeterli ve dengeli beslenmeye özen gösterilmeli, yeterli miktarda kalsiyum ve D vitamini içeren gıdalar tüketilmeli.
Düzenli ve yeterli uyku uyunmalı, uykusuz kalınmamalı.
Andropoz Nasıl Geçer?
Andropoz, eğer yaşlanmaya bağlı bir durumdan kaynaklanıyorsa kendiliğinden geçmez ve zaman içerisinde belirti ve semptomları daha ağır hale gelebilir. Testosteron seviyelerinde düşme eğer farklı tıbbi nedenlerden kaynaklanıyorsa, altta yatan sorunların giderilmesi durumun ortadan kalkmasına yol açabilir.
Andropoz Nasıl Tedavi Edilir?
Birçok birey andropoz belirti ve semptomlarını durum kendisine ciddi zorluklara neden olmadıkça veya hayatını aksatmadığı sürece, muhtemelen tedavi olmaksızın yönetebilir. Andropoz semptomları için en yaygın tedavi türü düzenli egzersiz yapma, sağlıklı beslenme, stresi azaltma ve yeterli uyku düzenine sahip olma gibi daha sağlıklı yaşam tarzı seçimleri yapmaktır.
Bu yaşam tarzı alışkanlıkları tüm bireylerin hayat kalitesinde yükselme ve fayda sağlayabilir. Andropoz semptomları yaşayan erkekler bu alışkanlıkları benimsedikten sonra genel sağlıklarında dramatik bir değişiklik gözlemleyebilir.
Depresyon ve anksiyete gibi psikolojik durumlarda hekim kontrolünde yapılacak ilaç tedavisi, bilişsel davranış terapisi ve yaşam tarzı değişiklikleri etkili olabilir.
Eğer tanı sürecinde yapılan kan testlerinin sonuçları, bireyde testosteron eksikliğini olduğunu gösteriyorsa, birey hormon sorunları konusunda uzman bir endokrinologa yönlendirilebilir.
Uzman bu teşhisi doğrularsa, hormon eksikliğini düzeltmek ve bireyin belirtilerini hafifletmek için bireye testosteron yerine koyma tedavisi önerebilir. Testosteron yerine koyma tedavisi tabletler, bantlar, jeller, implantlar veya enjeksiyonlar şeklinde gerçekleştirilebilir.
Andropoz İçin Yaşam Tarzı Değişiklikleri Ve Evde Bakım
İlerleyen yaşla birlikte hemen herkesin testosteron seviyelerinde düşüş olması normaldir. Çoğu erkek için semptomlar tedavi olmaksızın yönetilebilir. Eğer belirtiler kişinin hayat kalitesini düşürüyorsa, hekime danışılmalıdır.
Doktor durumun belirti ve semptomlarını yönetmeye veya tedavi etmenize yardımcı olacak öneriler sunabilir. Ancak sağlıklı yaşam önerileri andropoz için en önemli çözüm yollarından birisidir.
Andropoz Belirtileri
Diğer pek çok hastalıkta olduğu gibi, andropoz belirtileri de kişiden kişiye farklılık gösterir. Ortaya çıkan belirtiler; fiziksel, cinsel ya da psikolojik olabilir. Yaş ilerledikçe belirtilerin şiddeti artabilir.
Testosteron; cinsel dürtü ve fonksiyonların düzgün şekilde çalışması için oldukça önemlidir. Vücuttaki hormon seviyesi düştükçe, kişide ereksiyon problemleri görülebilir. Aynı zamanda, sperm sayısında da azalma gözlenir.
Andropoz belirtileri ile beraber kişide birtakım duygusal problemler de yaşanabilir. Genel depresyon hali sıklıkla görülen bir durumdur. Hayattan keyif alamama, sürekli mutsuzluk ve sinirli ruh hali görülebilir. Testosteron seviyesinin düşmesine bağlı olarak zayıflayan ve azalan kas dokuları nedeniyle kişi kendini bitkin ve yorgun hisseder. Aynı zamanda, uyku düzeninde de birtakım problemler görülebilir.
Testosteron seviyesinin azalmasına bağlı olarak ortaya çıkan belirtilerden biri de özellikle karın ve bel bölgesinden kilo alınmasıdır. Vücudun yağ tutmaya daha eğilimli hale gelmesi nedeniyle göğüs ve karın bölgesinde yağlanma görülebilir.
Diğer sık görülen belirtiler ise şu şe şekildedir:
•Cinsel isteksizlik ve iktidarsızlık
•Erken boşalma
•Testislerde küçülme
•Kısırlık
•Unutkanlık
•Kilo alma
•Özgüven kaybı
•Vücut tüylerinde azalma
•Kemik erimesi
•Anemi
•Anksiyete
•Motivasyon kaybı
Yukarıda sayılan belirtiler çoğu durumda erken yaşlarda çok yavaş ve fark edilmeyecek kadar hafif olsa da bazı özel durumlarda andropozun görülmesi beklenen yaş aralığından daha öncesinde de şiddetli belirtilerle karşılaşabilir. Bu erken belirtilere neden olan en yaygın faktör ise testis kanseri veya başka bir nedenden dolayı ameliyatla testislerin alınmasıdır. Bu duruma ek olarak, prostat kanseri hastaları testosteron seviyesini sınırlayıcı ve düşürücü bazı ilaçlar kullanırlar. Bu nedenle, bu ilaçları kullanan kişilerde, ileri yaşlarda beklenen andropoz belirtileri daha erken ortaya çıkabilir.
Andropoz; her erkekte görülebilecek doğal bir süreçtir. Ancak, belirtilerin kişinin sosyal ve iş yaşamını sekteye uğratması çeşitli psikolojik sorunlara neden olabilir. Türü ve şiddeti kişiden kişiye değişen belirtiler, bazı durumlarda hayat kalitesini ciddi anlamda azalttığı için bu konuda psikolojik destek alınabilir.
Andropoz Tedavisi
Yaşam tarzında yapılacak bazı değişiklikler ve bazı hususlara dikkat edilmesi andropoz belirtilerinin daha geç yaşlarda ortaya çıkmasını sağlayabilir. Sağlıklı yaşam alışkanlıkları edinmek, hormon seviyesini daha uzun süreler boyunca istenilen seviyelerde tutacaktır. Özellikle sigara ve alkol tüketiminden kaçınmak, düzenli egzersiz yapmak ve sağlıklı beslenme düzenine sahip olmak belirtilerin daha geç ortaya çıkması ve daha hafif geçmesini sağlar.
Hem andropoz sonucunda ortaya çıkan hem de kişinin sosyal yaşamında karşılaşabileceği sorunlarla şiddetlenen psikolojik problemlerin önüne geçmek için antidepresan kullanılabilir. Aynı zamanda, psikoterapi de andropoz belirtilerinin şiddetli görüldüğü kişiler için yararlı olabilir.
Kadınlara uygulanan hormon replasman tedavisine benzer şekilde, erkeklerde de testosteron replasman tedavisine başvurulabilir. Her hormon tedavisinde olduğu gibi, testosteron replasman tedavisinin de ciddi yan etkileri bulunur. Uzman doktorlardan bu konu hakkında detaylı bilgi almak ve bu tedavinin kişinin tıbbı geçmişine ne kadar uygun olduğunu tespit etmek büyük önem taşır. Bu tedavi yöntemi, daha çok belirti gösteren kişilerde uygulanan bir yöntemdir.
Testosteron vücuda birçok farklı yoldan verilebilir. En sık kullanılan yöntemler arasında testosteron bantlarıyla deriden testosteron verilmesi ve direkt cilde uygulanan testosteron kremleri bulunur.
Bu yönteme ek olarak kapsül halinde alınabilecek ilaçlar da mevcuttur. Ancak, karaciğer yetersizliği olan ve böbrek ya da kalp rahatsızlığı geçmişi olan kişiler için yan etkilerinden dolayı kapsül tedavisi önerilmez.
Testosteron iğnesi de andropoz tedavisinde başvurulan diğer bir yöntemdir. Testosteron iğnesi direkt olarak kas içine uygulanır. Ani hormon değişimi nedeniyle, bu tedavi uygulandıktan sonra ani duygu durum değişiklikleri görülebilir.
Testosteron replasman tedavisi; prostat ve meme kanseri hastaları, şiddetli uyku apnesi yaşayan kişiler ve çeşitli kalp rahatsızlığı olan hastalara önerilmez. Kişiye uygun tedavi yöntemi, tıbbi geçmiş göz önünde bulundurularak uzman doktor tarafından seçilir.
Belirtilerin şiddeti ve kişide ne gibi etkilere sebep olduğu uygulanacak tedavi planını da etkileyecektir. Yan etkileri ve riskleri nedeniyle, hormon tedavisine başlanmadan önce kişinin bu durumu iyice düşünmesi ve ortaya çıkabilecek komplikasyonlar hakkında detaylı bilgi edinmesi gerekir.
Andropoz Nedenleri Nelerdir?
Her erkekte testosteron üretimi farklı düzeydedir. Orta yaşa gelen tüm erkeklerin testosteron seviyesinde bir miktar azalma olsa da kişi üzerinde yarattığı etkileri aynı düzeyde olmayabilir. Farklı bir deyişle 40 yaşından sonra erkeklerde testosteron seviyesi gerilese de bu gerileme, her erkekte aynı seviyede olmaz. Bu yönüyle andropoz, kadınlarda görülen menopoz döneminden oldukça farklıdır. Kan dolaşımındaki testosteron hormonunun azalması en önemli andropoz nedeni olarak bilinir. Ancak erkeklerde yaşın ilerlemesiyle birlikte oluşan tek farklılık, testosteron seviyesinin azalması değildir. Özellikle seks hormonu bağlayan globülin (SHBG) de andropoz oluşumunda önemli bir rol oynar. SHBG, kanda bulunan ve vücut için gerekli olan testosteronun bir kısmını bağlayan hormondur. Yaşın ilerlemesiyle birlikte kanda SHBG hormon düzeyi de artar. Bu durum, biyolojik olarak kullanılabilir durumda olan testosteron seviyesinin azalmasına yol açar. Tüm bunlara bağlı olarak testosteron seviyesi geriler ve testosteron ihtiyacı olan doku ve organlar testosteron hormonunu yeterince alamaz. Kişide testosteron eksikliğine bağlı olarak görülen şikayetler oluşmaya başlar ve böylece kişi, andropoz dönemine girmiş olur
Psikolojik Belirtileri
Kendinizi iyi hissetmiyorsanız,
Hayattan zevk almamaya başladıysanız,
En iyi zamanlarınızın geride kaldığını hissediyorsanız,
Kendinizi tükenmiş, dibe vurmuş hissediyorsanız,
Karamsarlık, kaygı ve huzursuzluk hislerinizle başa çıkamıyorsanız,
En ufak şeylere alınmaya ve sinirlenmeye başladıysanız,
Bedensel Belirtileri
Aşırı terleme, sıcak basması problemleri yaşıyorsanız,
Cildinizde kuruluk ve tüylerinizde azalma varsa,
Sürekli bir halsizlik ve yorgunluk hissiyle kendinizi daha güçsüz hissediyorsanız,
Dikkatinizi toplamakta zorlanıyorsanız,
Sırt ağrılarınız, yaygın kas ve eklem ağrılarınız varsa,
Memelerinizin büyüdüğünü fark ediyorsanız,
Kemik erimesi ve kemik kırıkları görülmeye başladıysa,
Deri altı ve karın içi yağ dokunuzdaki artışla birlikte göbek bölgenizde yağlanma varsa,
Kansızlık şikayetleriniz başladıysa,
Uyku problemleri yaşıyorsanız,
Zihinsel faaliyetlerde zayıflama,
Cinsel Belirtileri
Cinsel isteğinizde azalma varsa,
Sertleşme problemi yaşıyorsanız,
Meni miktarında azalma ve kıvamında değişiklik görüyorsanız,
Sabah ve gece sertliğinde azalma varsa mutlaka bir üroloji uzmanına başvurmanız gerekir.
Andropoz Tedavisi Var mıdır?
Andropoz, çok basit bir kan tahlili ile kişinin hormonlarına bakılarak tespit edilir. Kişinin erkeklik hormonu düşüklüğü ve oranı test edilir. Üroloji uzmanı, kişinin şikayetlerini dinler ve sonrasında fiziksel muayene yapar, hastanın testislerinde ufalma, kıvamda yumuşama, küçülme gibi belirtiler andropoz belirtisidir. Eğer üroloji uzmanı uygun görürse hastaya dışarıdan erkeklik hormonu tableti, iğne ya da yavaş emilimli bantlar ile bu sorun çözülebilir. Bu tedaviyi alan çoğu erkekte bedensel belirtilerin düzeldiğini, kendine olan güvenini kazandığını, fiziksel gücünün arttığı ve cinsel arzudaki azalmanın durduğu gözlenmiştir.
Andropoza Girmemek için Alınması Gereken Tedbirler Nedir?
Andropoz doğanın erkekler için getirdiği bir süreçtir. Bu süreç önlenemez ancak ertelenebilir. Bu süreci ertelemek için yaşam kalitenizi artırmanız gerekir.
Beslenme alışkanlıklarınıza dikkat etmelisiniz. Yağlı, kızarmış yiyeceklerden özellikle fast-food ürünlerinden uzak durmalısınız. Yaban mersini, kırmızı biber, istiridye, domates, yeşil çay, brokoli tüketmeniz faydalı olacaktır.
Alkolü günde en fazla iki kadehle sınırlayın ve tercihinizi kırmızı şaraptan yana kullanın. İşlenmiş şekerlerden, pastanelik ürünlerden, yağlı ve kızartılmış yiyeceklerden ve özellikle de fast-food'dan kaçının.
Beslenmenize özellikle B6, B12 ve folik asit gibi B grubu vitaminleri ve çinko, magnezyum, selenyum gibi mineralleri ekleyin.
Fazla kilolarınızdan kurtulmalı ve formda kalmaya çalışmalısınız. Düzenli yürüyüşler yaparak sağlığınızı korumalısınız.
Kendinize zaman ayırmalısınız. Eşinizle, çocuklarınızla kaliteli zamanlar geçirmeli, seyahat, sinema gibi etkinliklere katılmalısınız.
Olası kalp, şeker , kolesterol hastalıklara yakalanmadan önce tedbir almalısınız. Bunun yolu da yine sağlıklı beslenmeden geçiyor.
Uyku düzeninize özen göstermeli yeterince uyumalısınız.
Bu etmenler andropoz dönemine girmenizi geciktirir. Ancak yaşınız 50 olduğunda mutlaka bir doktora gidip testosteron seviyenizi kontrol ettirin. Eğer testosteron seviyeniz de bir azalma söz konusu ise gereken tedaviler hemen başlayın.
Resim Kaynak :
Pixabay
ALLAH
BAYRAK
WEB-TUNCA
Radyo Karoglan
Foruma Misafir Olarak Gir
Forumda Neler Var
GALATASARAY
FENERBAHÇE
BEŞiKTAŞ
TRABZONSPOR
MiLLi TAKIM
ETKiNLiKLERiMiZ
MEVLANA'DAN